Stratejik Yönetim 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Stratejik yönetim, işletmelerin uzun vadeli hedeflerine ulaşmak için çevrelerini analiz etmesi, rekabet avantajı sağlaması ve kaynaklarını etkin kullanması sürecidir. Bu süreçte pazar analizi, rekabet stratejileri, küreselleşme, değer zinciri analizi ve karar verme mekanizmaları gibi birçok faktör devreye girer. Bu makalede, stratejik yönetimin temel unsurları ve uygulama alanları incelenecektir.

Pazar Analizi ve Rekabet Dinamikleri

Bir işletmenin ana pazarını analiz ederken bakılması gereken temel unsurlar, pazarın yapısı ve sınırları ile **pazarın gelişme hızı (hayat evresi)**dir. İşletmenin adı gibi unsurlar pazar analizinin konusu değildir.

Rekabet ortamında tedarikçilerin gücü, kârlılığı etkileyen önemli bir faktördür. Tedarikçilerin güçlü olduğu durumlar şunlardır:

• İkame ürünün olmaması.
• Pazarda tek üretici olmaları.
• Geçiş maliyetinin yüksek olması.
• Sektöre girme tehdidi yaratmaları.

Ancak, pazarda benzer ve standart ürün üreten çok sayıda tedarikçi varsa, bu durum tedarikçilerin gücünü azaltır.

Strateji Türleri ve Kurumsal Stratejiler

Stratejiler, yönetim kademelerine göre farklılaşır:

• Kurumsal Stratejiler: Üst yönetim sorumluluğunda olup, hangi iş dalında faaliyet gösterileceğini belirler. Dikey entegrasyon, çeşitlendirme ve Çekilme Stratejisi (faaliyetlerin terk edilmesi) bu gruptadır.
• İş Düzeyi (Rekabet) Stratejileri: Belirli bir iş biriminde nasıl rekabet edileceğini belirler. Michael Porter’ın Maliyet Liderliği (daha az maliyetle üretim) stratejisi bu grupta yer alır.

Küreselleşme ve Uluslararası İşletmecilik

Küreselleşme, ekonomik ve sosyal bütünleşmenin artmasıdır ve günümüzde bunun en önemli ayağı İnternettir. Uluslararası işletmecilik faaliyetleri arasında doğrudan yatırım, ticaret ve birleşmeler sayılabilirken; “uluslararası seyahatler” başlıca bir işletmecilik faaliyeti değildir.

İşletme türleri açısından;

• Çok Uluslu İşletmeler (MNC): Birden fazla ülkede şubeleri olan ve merkezi bir ülkeden yönetilen işletmelerdir.
• Uluslar-Ötesi (Trans National) İşletmeler: Belirli bir ulusal kimliği olmayan, mülkiyet ve yönetimi çok farklı uluslara ait olan işletmelerdir.

Değer Zinciri ve Karar Verme

Porter’ın Değer Zinciri Analizine göre, Üretim (Operasyonlar) temel faaliyetler arasında yer alırken; İK, Teknoloji ve Yönetim Altyapısı destek faaliyetlerdir.

Karar verme sürecinde ise “Sınırlı Ussallık” kavramı öne çıkar. Buna göre bireyler tüm bilgiyi işleyip ideal kararı veremezler, bunun yerine doyurucu (tatmin edici) kararı tercih ederler. Algıda seçicilik ise bireylerin önceki tecrübeleriyle algısal kısa yollar geliştirmesidir.

Misyon ve Rekabet Avantajı

İşletmenin varoluş nedeni olan Misyon, uzun ömürlü ve istikrarlı olmalıdır; sürekli değiştirilmesi doğru değildir. Rekabet Avantajı, rakiplere kıyasla daha fazla değer yaratmaktır. Maliyet avantajı elde etmek için ölçek ve öğrenme ekonomisinden yararlanılır. Kapsam ekonomisi ise riskleri dağıtma ve maliyet tasarrufu sağlama gibi getiriler sunar, ancak “muhasebe kolaylığı” sağlamak gibi bir amacı yoktur.

Kontrol ve İnovasyon

Stratejik kontrol sürecinde, faaliyetler gerçekleşirken yapılan ve anında düzeltme imkanı veren kontrole Eş Zamanlı Kontrol denir. İnovasyon türleri arasında ise Ürün, Süreç, Pazarlama gibi sınıflar varken, literatürde “Güncel İnovasyonlar” diye bir sınıflandırma bulunmamaktadır.

1. I. İşletmenin adı
II. Pazarın yapısı ve sınırları
III. Pazarın gelişme hızı veya pazar hayat evresi
İşletmenin ana pazarının analizinde yukarıdaki unsurlardan hangisi ya da hangilerine bakılmalıdır?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) Yalnız II
E) I ve III

Cevap : A) II ve III

Açıklama : İşletmenin ana pazar analizinde; pazarın büyüklüğünü ve niteliğini anlamak için **Pazarın yapısı ve sınırları** (II) ile pazarın mevcut ve gelecekteki potansiyelini görmek için **Pazarın gelişme hızı veya pazar hayat evresi** (III) gibi unsurlara bakılmalıdır. İşletmenin adı (I) pazarın analiz unsuru değildir.

2. Güçlü tedarikçiler işletmelerin karlarını düşürebileceği gibi daha sonradan işletmenin faaliyet gösterdiği pazara, ileriye doğru entegrasyon ile girme tehdidi de yaratmaktadırlar.
Aşağıdakilerden hangisi tedarikçilerin güçlü oldukları durumlardan biri değildir?

A) Tedarikçinin ürünlerinin ikame mal olarak alternatifinin bulunmaması
B) Tedarikçinin pazarda tek üretici olması veya ürünlerinde farklılık yaratmış olması
C) Başka tedarikçilere geçiş maliyetinin yüksekliği
D) Pazarda benzer ve standart ürünleri üreten birçok tedarikçinin olması
E) Tedarikçinin, ürünlerini sattığı işletmenin faaliyette bulunduğu sektöre girme olasılığı

Cevap : D) Pazarda benzer ve standart ürünleri üreten birçok tedarikçinin olması

Açıklama : **Pazarda benzer ve standart ürünleri üreten birçok tedarikçinin olması** (D), rekabeti artıracağı için tedarikçinin **gücünü azaltan** bir durumdur. Diğer şıklar (A, B, C, E) tedarikçinin pazarlık gücünü artıran durumlardır.

3. İşletmenin misyon ifadesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Misyon ifadesi, sürekli bir biçimde duruma göre revize edilmeli ve her fırsatta değiştirilmelidir.
B) Misyon belirli bir işletmeye özgüdür ve özel bir tanımlamadır.
C) Misyon ifadesi firma imajını ve karakterini yansıtıcı nitelikte olmalıdır.
D) Misyon ifadesi paylaşılan ortak değerleri ve inançları ortaya koymalıdır.
E) Misyon ifadesi kısmen de olsa akılda kalıcı olmalıdır.

Cevap : A) Misyon ifadesi, sürekli bir biçimde duruma göre revize edilmeli ve her fırsatta değiştirilmelidir.

Açıklama : **Misyon ifadesi**, işletmenin varoluş nedeni olduğu için **uzun ömürlü** ve **istikrarlı** olmalıdır. Sürekli ve her fırsatta değiştirilmesi (A), misyonun temel özelliğine aykırıdır.

4. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal stratejilerden değildir?

A) Dikey entegrasyon stratejisi
B) Maliyet liderliği stratejisi
C) İlişkisiz çeşitlendirme stratejisi
D) İlişkili çeşitlendirme stratejisi
E) Çekilme stratejisi

Cevap : B) Maliyet liderliği stratejisi

Açıklama : **Maliyet liderliği stratejisi** (B), Michael Porter’ın belirlediği ve işletmenin tek bir iş birimi için uygulanan **İş Düzeyi Rekabet Stratejilerinden** biridir. Diğerleri (A, C, D, E) ise üst düzey yönetim sorumluluğunda olan **Kurumsal Stratejiler** (Corporate Strategy) arasındadır.

5. “Küreselleşme, ekonomik, sosyal, teknolojik, kültürel, politik ve ekolojik denge açılardan küresel bütünleşmenin, entegrasyon ve dayanışmanın artması anlamına gelmektedir. Küreselleşme daha çok uluslararası ilişkiler, ekonomi vb. bilimlerin ilgi alanına girmiştir. Ancak küreselleşme işletmeler için de büyük anlam taşımaktadır. Artık pazarlar ulus ya da kıta sınırlarının çok ötesindedir. Çin’deki bir üretici, Fransa’daki bir tasarımcı veya Almanya’daki bir mühendis artık Türkiye’deki bir iş biriminin ya da işletmenin rakibi rahatlıkla olabilmektedir.”
Yukarıdaki tanıma göre, küreselleşmenin günümüzdeki en önemli ayağı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yazılı basın
B) İnternet
C) Görsel basın
D) Üniversiteler
E) Elektrik

Cevap : B) İnternet

Açıklama : Tanımda belirtilen küresel bütünleşme ve sınırların ötesindeki rekabetin gerçekleşmesinde, **teknolojik** ve **sosyal** entegrasyonun kilit aracı olan **İnternet** (B) günümüzdeki en önemli ayaktır.

6. Aşağıdakilerden hangisi başlıca uluslararası işletmecilik faaliyetleri arasında sayılamaz?

A) Doğrudan yabancı yatırım (üretim, pazarlama vb. faaliyetleri yürütmek üzere)
B) İthalat, ihracat, takas faaliyetleri
C) Uluslararası seyahatler
D) Uluslararası birleşme ve satın almalar
E) Uluslararası ortak girişimler ve işbirlikleri

Cevap : C) Uluslararası seyahatler

Açıklama : Uluslararası işletmecilik faaliyetleri, üretim (A), ticaret (B, takas), mülkiyet değişimi (D) ve işbirliği (E) gibi ekonomik faaliyetleri kapsar. **Uluslararası seyahatler** (C) ise bir faaliyetten çok, bu faaliyetlerin yürütülmesi için gerekli olan bir süreçtir ve başlıca faaliyetler arasında sayılmaz.

7. Rekabet avantajı sağlamayı başarmış fırmalara karşı elbette ki pazarda faaliyet gösteren diğer firmaların cevapları olacaktır. Bu cevaplar rakip işletmenin rekabet avantajına tepki olarak çıkarlar.
Aşağıdakilerden hangisi rekabete karşı verilen bu cevaplardan biri değildir?

A) Taktik değiştirme
B) Kaderine razı olma
C) Tepkisizlik
D) Benchmarking veya taklit
E) Strateji değiştirme

Cevap : B) Kaderine razı olma

Açıklama : Rekabet avantajına karşı verilen cevaplar, stratejik veya taktiksel eylemleri içerir (A, D, E). **Kaderine razı olma** (B) veya **Tepkisizlik** (C) ise bir cevap değil, rekabetin gerektirdiği eylemi göstermeme durumudur. Ancak şıklarda hem B hem C yer aldığı için ve genellikle rekabetin dinamiklerinde **kaderine razı olma** kavramı bir cevap olarak nitelendirilmediği için B şıkkı seçilmiştir.

8. İşletme faaliyetlerinin rakiplere kıyasla daha az maliyetle yapılması ve dolayısı ile sektör ortalamasının üzerinde getiri elde edilmesine yönelik strateji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kurumsal Strateji
B) Farklılaştırma stratejisi
C) Odaklanmış strateji
D) Çeşitlendirme Stratejisi
E) Maliyet liderliği stratejisi

Cevap : E) Maliyet liderliği stratejisi

Açıklama : İşletme faaliyetlerinin rakiplere kıyasla **daha az maliyetle** yapılmasına odaklanan ve böylece sektör ortalamasının üzerinde getiri elde etmeyi hedefleyen rekabet stratejisi **Maliyet liderliği stratejisi**’dir.

9. Aşağıdakilerden hangisi rekabet stratejilerinin özelliklerinden biri değildir?

A) Belirli bir sanayide firmanın hizmet veya ürünlerinin rekabet pozisyonunu geliştirmeyi hedefler.
B) Firmanın iş biriminin hizmet sunduğu pazar bölümünün rekabet pozisyonunu geliştirmeyi hedefler.
C) Farklı olmakla ilgilidir ve müşterilere benzersiz değer karmaları sunmak için farklı faaliyetlerin oluşturulmasını gerektirir.
D) Hangi iş dalında faaliyet gösterileceğinin kararı söz konusudur.
E) Genelde iş alanı düzeyinde ya da ürün düzeyinde söz konusudur.

Cevap : D) Hangi iş dalında faaliyet gösterileceğinin kararı söz konusudur.

Açıklama : **Rekabet stratejileri** (İş Düzeyi), **hangi işin nasıl yapılacağı** ve nasıl rekabet edileceği ile ilgilidir (A, B, C, E). **Hangi iş dalında faaliyet gösterileceğinin kararı** (D) ise rekabet stratejilerinin değil, **Kurumsal stratejilerin** konusudur.

10. Değer zinciri analizine göre aşağıdakilerden hangisi işletmenin temel faaliyetlerinden birisidir?

A) Tedarik faaliyetleri
B) Teknoloji geliştirme faaliyetleri
C) İnsan kaynakları faaliyetleri
D) Yönetim altyapısı
E) Üretim

Cevap : E) Üretim

Açıklama : Michael Porter’ın **Değer Zinciri Analizine** göre faaliyetler **Temel faaliyetler** ve Destek faaliyetler olarak ikiye ayrılır. **Üretim (Operasyonlar)** (E), temel faaliyetlerden biridir. Diğerleri (Tedarik, İK, Teknoloji Geliştirme, Yönetim Altyapısı) ise destek faaliyetlerdendir.

11. Genelde merkezi bir ülkede olduğu hâlde, etkinlikleri bir veya birden fazla ülkede kendisi tarafından koordine edilen, şubeler/yavru işletmeler aracılığıyla yürüten kısaca iki veya daha fazla ülkede mülkiyeti kısmen veya tamamen kendisine ait olan organizasyonlar vasıtasıyla ürün geliştirme, lokalizasyon, üretim ve pazarlama faaliyetlerini yürüten büyük işletmeler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Büyük işletmeler
B) Güçlü işletmeler
C) İnovatif (Yenilikçi) işletmeler
D) Çok uluslu işletmeler
E) Küresel (Global) işletmeler

Cevap : D) Çok uluslu işletmeler

Açıklama : Tanımı yapılan, **iki veya daha fazla ülkede** mülkiyeti kısmen veya tamamen kendisine ait **şubeler/yavru işletmeler** aracılığıyla faaliyet yürüten büyük işletmeler **Çok uluslu işletmeler** (Multinational Corporations – MNCs)’dir.

12. Kişilerin tüm alternatifleri değerlendirme ve davranışsal hiçbir etki altında olmaksızın maksimum fayda sağlayacak seçenekte karar kılmaları imkânsızdır. Bu nedenle sınırlı ussallık, ….. karar yerine ….. karar seçeneğini öne sürmektedir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) ideal – doyurucu
B) stratejik – günlük
C) akılcı – kaderci
D) özgür – güdümlü
E) planlı – plansız

Cevap : A) ideal – doyurucu

Açıklama : Herbert Simon’ın **Sınırlı Ussallık** (Bounded Rationality) kavramına göre, bireylerin tüm bilgileri işleyerek **ideal (optimal)** kararı alması imkansızdır. Bu nedenle, ilk yeterli çözümü kabul etme anlamına gelen **doyurucu (tatmin edici)** karar seçeneği öne sürülür.

13. ….. rakiplere kıyasla daha fazla değer yaratmaktır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Rekabet Avantajı
B) Çevre Analizi
C) Vizyon
D) Liderlik
E) Yönetim

Cevap : A) Rekabet Avantajı

Açıklama : **Rekabet Avantajı** (Competitive Advantage), bir işletmenin rakiplerine kıyasla **daha fazla değer** yaratması veya aynı değeri daha düşük maliyetle sunması durumudur.

14. Aşağıdakilerden hangisi “maliyet avantajı” kaynaklarından birisi değildir?

A) Ölçek ekonomisinden faydalanmak
B) Müşterilere elde edecekleri fırsatlar karşılığında değişik seçenekler sunmak suretiyle maliyet avantajı elde etmek
C) Öğrenme ekonomisinden faydalanmak
D) Yüksek özellikli ürünleri çok düşük fiyata satarak yüksek kazanç elde etmek
E) Üretim için gerekli “anahtar” kaynaklara düşük maliyetli erişim sağlamak

Cevap : D) Yüksek özellikli ürünleri çok düşük fiyata satarak yüksek kazanç elde etmek

Açıklama : **Maliyet avantajı** kaynakları; Ölçek (A) ve Öğrenme (C) ekonomileri ile düşük maliyetli kaynak erişimi (E) gibi yapısal faktörlerdir. **Yüksek özellikli ürünleri düşük fiyata satma** (D) ifadesi ise bir **strateji çıktısı** veya sürdürülebilir bir maliyet avantajı kaynağı değil, doğrudan **fiyatlandırma** ile ilgili bir durumdur.

15. “İşletmelerin üst düzey yönetimlerinde uygulanan ve onların sorumluluğu altında bulunan stratejilerden bir tanesi de faaliyette bulundukları işlerin bazılarının veya tamamının terk edilmesi hususunda uyguladıkları stratejilerdir.”
Yukarıda tanımı verilen strateji aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güçlendirme Stratejisi
B) Odaklanma Stratejisi
C) Çekilme Stratejisi
D) Farklılaştırma Stratejisi
E) Bütüncüllük Stratejisi

Cevap : C) Çekilme Stratejisi

Açıklama : Faaliyette bulunulan işlerin bazılarının veya tamamının **terk edilmesi** (azaltılması, bırakılması) hususunda uygulanan kurumsal strateji **Çekilme Stratejisi** (Retrenchment / Divestiture Strategy)’dir.

16. İlişkili çeşitlendirmede genel amaç, kapsam ekonomisinden (economies of scope) faydalanmaktır. Kapsam ekonomisi basit olarak 1+1’in 2’den fazla edebilecek şekilde değerlendirilmesidir.
Aşağıdakilerden hangisi kapsam ekonomisinin getirilerinden sayılamaz?

A) Riskleri azaltmak veya dağıtmak
B) Muhasebe uygulamalarında kolaylık sağlamak
C) İş birimlerinin mevcut faaliyetlerinden ortak olarak yararlanmak
D) Varlık ve temel yeteneklerin yeni ürün ve işlerde kullanılarak ek gelir ve yararlar sağlamak
E) Maliyet tasarrufu sağlamak ve yüksek getiri elde etmek

Cevap : B) Muhasebe uygulamalarında kolaylık sağlamak

Açıklama : **Kapsam ekonomisi** (Economies of Scope); ortak kaynak kullanımı (C, D), maliyet tasarrufu (E) ve risk dağıtımı (A) gibi stratejik ve ekonomik getiriler sağlar. **Muhasebe uygulamalarında kolaylık sağlamak** (B) ise kapsam ekonomisinin bir getirisi olarak sayılamaz; aksine, çeşitlendirme muhasebe sürecini karmaşıklaştırabilir.

17. ….. işletmeler; uluslararasılaşmış bir yönetimi olan, dünyada en güvenli ya da en yüksek kazancın olduğu yerlere yerleşmeyi veya taşınmayı planlayan, özel bir ulusal kimliği olmayan işletmelerdir.
Bu işletmelerin sahipliği ve yönetiminde belirli bir ulus ya da ulusların ağırlığı yoktur yani işletmenin mülkiyet ve yönetimi çok farklı uluslardan oluşan kişilere aittir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Güçlü
B) Küresel (Global)
C) Çok Uluslu
D) İnovatif (Yenilikçi)
E) Uluslar-Ötesi (Trans National)

Cevap : E) Uluslar-Ötesi (Trans National)

Açıklama : **Uluslar-Ötesi (Trans National) işletmeler**, belirli bir ulusal kimliği olmayan, mülkiyet ve yönetimi çok farklı uluslardan oluşan, etkinliklerini en kazançlı olduğu yerlere göre planlayan işletmelerdir. Bu tanım, Çok Uluslu (MNC) işletmelerin daha ileri bir formunu ifade eder.

18. ….. kontrol sürekli bir biçimde ve değer zincirindeki faaliyetlerin gerçekleşmeleri esnasında yapılan kontrolü ifade etmektedir. Düzeltme önlemlerinin alınması ve uygulamaların iyileştirilmesi açısından önceki diğer biçimlerine göre çok daha etkilidir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Geriye Dönük
B) İstatistiki
C) Kalite
D) İleriye Dönük
E) Eş Zamanlı

Cevap : E) Eş Zamanlı

Açıklama : Faaliyetlerin **gerçekleşmeleri esnasında** (faaliyet ile aynı anda) yapılan ve anında düzeltme imkanı veren kontrol, **Eş Zamanlı (Concurrent) Kontrol** (E) olarak adlandırılır. Bu, diğer kontrol biçimlerine (ileriye dönük/önleyici ve geriye dönük/düzeltici) göre daha etkilidir.

19. “Bir uyaran daha önce o uyarana dair bir tecrübe veya bilgiye sahip olunması durumunda daha kolay algılanır duruma gelmektedir. Dolayısı ile insanlar önceki tecrübeleri ve önceleri edindiği bilgiler vasıtası ile algısal kısa yollar geliştirmektedirler.”
Yukarıdaki anlatılan davranış aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vekalet eğilimi
B) Aşırı güven eğilimi
C) Algıda seçicilik
D) Akılcılık yaklaşımı
E) Çerçeveleme etkisi

Cevap : C) Algıda seçicilik

Açıklama : Bireylerin çevredeki uyaranlardan sadece bir kısmını, **önceki tecrübe ve bilgileri** (algısal kısa yollar) doğrultusunda algılaması ve işlemesi, **Algıda seçicilik** (Selective Perception) davranışıdır.

20. Aşağıdakilerden hangisi literatürdeki belli başlı inovasyon sınıflandırmalarından biri değildir?

A) Süreç inovasyonu
B) Ürün inovasyonları
C) Güncel inovasyonlar
D) Deneyim inovasyonları
E) Uygulama inovasyonları

Cevap : C) Güncel inovasyonlar

Açıklama : Literatürde kabul gören inovasyon sınıflandırmaları arasında; Ürün (B), Süreç (A), Pazarlama, Organizasyonel ve İş Modeli inovasyonları yer alır. **Güncel inovasyonlar** (C) ise bu temel sınıflandırmalardan biri **değildir**.