İşletme Yönetimi 2025-2026 Vize Soruları (Güz)

1. İşletme ve Çevre İlişkisi

İşletmeler, dinamik bir çevre içinde faaliyet gösterir ve bu çevreden etkilenirler.

• Ekonomik Çevre: Faiz oranları, enflasyon, işsizlik, döviz kurları, bütçe açığı ve enerji maliyetleri gibi unsurlar, işletmenin ekonomik çevresini oluşturur ve finansal kararları doğrudan etkiler.
• Sistem Yaklaşımı: İşletmeler çevreleriyle sürekli etkileşim halinde olan “Açık Sistemler”dir. Çevreden bağımsız, etkileşimsiz yapılar ise Kapalı Sistemler olarak adlandırılır.

Shutterstock

2. Yönetim Bilimi ve Öncüleri

Yönetim biliminin tarihsel gelişiminde önemli isimler ve teoriler şunlardır:

• Henri Fayol: Yönetim Süreci Okulu’nun kurucusudur. “Genel ve Sınai Yönetim” adlı eseriyle modern yönetim fonksiyonlarını (planlama, örgütleme vb.) tanımlamıştır.
• Frederick Taylor: “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”nın kurucusudur. İş süreçlerini bilimsel olarak analiz ederek verimliliği artırmayı hedeflemiştir.
• Elton Mayo ve Neoklasik Yaklaşım: Hawthorne Araştırmaları ile başlayan bu yaklaşım, insan ilişkilerinin, sosyal grupların ve psikolojik faktörlerin verimlilik üzerindeki etkisini vurgular. İşletmeyi bir “sosyal sistem” olarak görür.

3. İşletme Fonksiyonları ve Kavramlar

• Kârlılık ve Verimlilik: Verimlilik, çıktı ile girdi arasındaki orandır (Çıktı/Girdi). Kârlılık ise elde edilen kârın sermayeye veya satışlara oranıdır. (Örn: 24.000 TL gelir, 15.000 TL maliyet, 18.000 TL sermaye ile Özsermaye Kârlılığı = %50).
• Fayda Yaratma: Ürünün üretildiği zaman ile tüketildiği zaman arasındaki farkı kapatmak (depolama vb.) Zaman Faydası yaratmaktır.
• Emek Türleri: Fiziksel güce dayalı çalışma Bedensel Emek, zihinsel çabaya dayalı çalışma ise Zihinsel Emek olarak adlandırılır.

4. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi

Abraham Maslow, insan ihtiyaçlarını hiyerarşik olarak 5 kategoriye ayırmıştır: Fizyolojik, Güvenlik, Ait Olma (Sevgi), Saygınlık ve Kendini Gerçekleştirme.

5. Sosyal Sorumluluk ve Etik

İşletmelerin sadece kâr amacı gütmeyip topluma karşı da sorumlulukları vardır.

• Ekonomik Sorumluluk: Toplumun ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetleri üretmek ve kârlı bir şekilde satmak temel ekonomik sorumluluktur.
• Etik Sorumluluk: Yasalarla zorunlu kılınmasa bile toplumun beklediği doğru ve dürüst davranışlardır. Stokçuluk yapmak veya malın kusurunu gizlemek etik dışı davranışlardır.
• SA 8000 Standardı: Çalışanlara en az asgari ücret ödenmesini ve temel ihtiyaçlarını karşılayacak bir gelir sağlanmasını (“Maaş ve Ücretler” ilkesi) şart koşar.

6. Diğer Temel Bilgiler

• Sosyoloji: Toplumsal düzeni, grup ilişkilerini ve sosyal davranışları inceleyen bilim dalıdır.
• Hukuk: Toplum düzenini sağlayan, devlet gücüyle desteklenen yazılı ve yazısız kurallar bütünüdür.

1. Faiz oranları, para arzı, işsizlik, dış ticaret, ödemeler, bütçe açığı, enerji kaynakları ve maliyetleri gibi konular işletmenin hangi çevre koşulları içinde sınıflandırılır?

A) Teknolojik çevre
B) Sosyal çevre
C) Kültürel çevre
D) Ekonomik çevre
E) Politik çevre

Cevap : D) Ekonomik çevre

Açıklama : Faiz oranları, enflasyon, işsizlik oranı, döviz kurları, dış ticaret dengesi, kamu bütçe açığı, enerji ve hammadde fiyatları gibi tüm unsurlar ülkenin ekonomik yapısını ve performansını doğrudan etkiler. Bu nedenle işletmenin makro çevresinde “Ekonomik Çevre” başlığı altında toplanır ve işletmenin finansman, yatırım, fiyatlandırma, satış gibi temel kararlarını derinden etkileyen en kritik dış faktörlerdir.

2. Abraham Maslow, insan ihtiyaçlarını kaç kategoriye ayırmıştır?

A) 4
B) 7
C) 3
D) 5
E) 6

Cevap : D) 5

Açıklama : Abraham Maslow’un 1943’te geliştirdiği İhtiyaçlar Hiyerarşisi teorisinde insan ihtiyaçları hiyerarşik olarak beş temel kategoriye ayrılır: 1) Fizyolojik ihtiyaçlar (yemek, su, barınma), 2) Güvenlik ihtiyacı, 3) Ait olma ve sevgi ihtiyacı, 4) Saygınlık (itibar) ihtiyacı, 5) Kendini gerçekleştirme ihtiyacı. Yönetim biliminde en yaygın kabul gören ve sınavlarda beklenen sayı 5’tir.

3. C işletmesi 2020 yılında toplam 40.000 TL maliyetle 4.000 adet mal üretip her birimini 20 TL’ye satmıştır. Bu dönemde işletmenin elde ettiği kâr ne kadardır?

A) 11.500 TL
B) 40.000 TL
C) 11.000 TL
D) 25.000 TL
E) 50.000 TL

Cevap : B) 40.000 TL

Açıklama : Toplam satış geliri = 4.000 adet × 20 TL = 80.000 TL
Toplam maliyet = 40.000 TL
Kâr = 80.000 TL – 40.000 TL = 40.000 TL

4. İşletmenin özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) İşletmenin amacı insanların ihtiyaçlarını karşılayacak mal ve/veya hizmetler üretmektir/satmaktır.
B) İşletme ekonomik bir birimdir.
C) İşletme toplumsal bir işbirliği sistemidir.
D) İşletme teknik bir birimdir.
E) İşletme kâr amacı gütmez.

Cevap : E) İşletme kâr amacı gütmez.

Açıklama : Özel sektör işletmelerinin temel ve birincil amacı kâr elde etmektir. Kâr olmadan işletme varlığını uzun süre sürdüremez. Bu nedenle E şıkkı tamamen yanlıştır; diğer şıklar ise işletmenin temel özelliklerini doğru şekilde ifade eder.

5. “Genel ve Sınai Yönetim” adlı eser aşağıdaki yönetim bilimcilerden hangisine aittir?

A) Mary Parker Follett
B) Elton Mayo
C) Henri Fayol
D) Max Weber
E) Frederick Taylor

Cevap : C) Henri Fayol

Açıklama : “Administration Industrielle et Générale” adlı eserinin Türkçe çevirisi “Genel ve Sınai Yönetim” olan kitap, Yönetim Süreci Okulu’nun kurucusu Henri Fayol’a aittir (1916). Fayol bu eserinde 14 yönetim ilkesini ve planlama, örgütleme, yöneltme, koordinasyon, kontrol fonksiyonlarını ilk kez sistematik olarak ortaya koymuştur.

6. “Yasalarla belirtilmeyen fakat bir işletmeden toplumun beklediği davranışlar” işletmenin hangi sorumluluk alanı kapsamındadır?

A) Hukuksal sorumluluk
B) Gönüllü sorumluluk
C) Ekonomik sorumluluk
D) Etik açıdan sorumluluk
E) İşletme içi sorumluluk

Cevap : D) Etik açıdan sorumluluk

Açıklama : Etik sorumluluk, yasal zorunluluğu olmasa da toplumun dürüstlük, adalet, şeffaflık gibi evrensel değerlere uygun davranmasını beklediği alandır. Gönüllü sorumluluk ise daha çok bağış, sponsorluk gibi tamamen isteğe bağlı faaliyetlerdir.

7. İşletmelerin, tüketicilerin ihtiyaç duydukları ve talep ettikleri ürün ve hizmetleri üretmesi aynı zamanda üretilen ürünlerin kârlı bir şekilde satılması hangi sorumluluk alanı içerisinde yer almaktadır?

A) Ekonomik sorumluluk
B) Etik açıdan sorumluluk
C) Hukuksal sorumluluk
D) Gönüllü sorumluluk
E) İşletme içi sorumluluk

Cevap : A) Ekonomik sorumluluk

Açıklama : İşletmenin temel varlık nedeni; toplumun mal ve hizmet ihtiyacını karşılamak, istihdam yaratmak, kâr elde etmek ve ekonomiye katkı sağlamaktır. Tüm bunlar ekonomik sorumluluk kapsamındadır.

8. Yazın üretilen bir meyvenin bütün yıl boyunca tüketilebilmesi aşağıdaki fayda oluşturma türlerinden hangisine girer?

A) Zaman değişikliği ile fayda oluşturma
B) Yer değişikliği ile fayda oluşturma
C) Mekân değişikliği ile fayda oluşturma
D) Şekil değişikliği ile fayda oluşturma
E) Mülkiyet değişikliği ile fayda oluşturma

Cevap : A) Zaman değişikliği ile fayda oluşturma

Açıklama : Ürünün üretildiği mevsimle tüketildiği zaman arasında köprü kurarak (soğuk hava deposu, konserve vb.) tüketicinin ihtiyacını doğru zamanda karşılamak “zaman faydasının” yaratılmasıdır.

9. Sosyal davranışlar, sosyal gruplar arasındaki ilişkiler ve toplumsal düzen konularına odaklanan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilim felsefesi
B) Filoloji
C) Psikoloji
D) Matematik
E) Sosyoloji

Cevap : E) Sosyoloji

Açıklama : Sosyoloji, birey-toplum ilişkilerini, grup dinamiklerini, sosyal kurumları ve toplumsal yapıyı inceleyen bilim dalıdır.

10. “Çalışanların ücretleri en azından ‘asgari ücret’ seviyesinde ve personelin temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetecek kadar olmalıdır.” ifadesi SA 8000 Standardı’nın hangi temel ilkesi ile ilgilidir?

A) Disiplin uygulamaları
B) Sağlık ve güvenlik
C) Yönetim sistemleri
D) Çocuk işçi
E) Maaş ve ücretler

Cevap : E) Maaş ve ücretler

Açıklama : SA 8000 Sosyal Sorumluluk Standardı’nın en önemli maddelerinden biri, çalışanlara yasal asgari ücretin altında olmayan ve temel yaşam ihtiyaçlarını karşılayacak düzeyde (“yaşam ücreti”) ücret ödenmesini zorunlu kılmasıdır.

11. “İşletme organizasyonunun bir sosyal sistem olduğu ve bu sistemin en önemli unsurunun da insan olduğu” bulgusuna dayanan yönetim yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sistem yaklaşımı
B) Durumsallık yaklaşımı
C) Neoklasik yaklaşım
D) Bilimsel yönetim yaklaşımı
E) Bürokratik yönetim yaklaşımı

Cevap : C) Neoklasik yaklaşım

Açıklama : Hawthorne deneyleriyle başlayan ve Elton Mayo’nun öncülük ettiği Neoklasik (Davranışsal) yaklaşım, işletmeyi bir “sosyal sistem” olarak görür ve insan faktörünü, motivasyonu, grup ilişkilerini merkeze alır.

12. Bir fabrikada işçi olarak çalışan kişi aşağıdaki emek türlerinden hangisine örnek olarak verilebilir?

A) Bedensel emek
B) Düşünsel emek
C) Zihinsel emek
D) Durumsal emek
E) Tinsel emek

Cevap : A) Bedensel emek

Açıklama : Fiziksel güç ve kas kuvveti ağırlıklı çalışanlar (montaj hattı, inşaat, taşıma vb.) bedensel emek örneğidir. Zihinsel/düşünsel emek ise mühendis, yönetici, öğretmen gibi bilgi ve zekâ ağırlıklı çalışanları kapsar.

13. Z işletmesi toplam 15.000 TL maliyetle 3.000 adet mal üretip her birimini 8 TL’ye satmıştır. İşletmenin kullandığı sermaye miktarı 18.000 TL ise özsermayenin kârlılığı oranı yüzde (%) kaç olur?

A) %50
B) %20
C) %70
D) %30
E) %60

Cevap : A) %50

Açıklama :
Toplam gelir = 3.000 × 8 TL = 24.000 TL
Net kâr = 24.000 – 15.000 = 9.000 TL
Özsermaye kârlılığı = (9.000 / 18.000) × 100 = %50

14. Aşağıdaki yaklaşımlardan hangisi Frederick Taylor tarafından geliştirilmiştir?

A) Bürokratik yönetim yaklaşımı
B) Bilimsel yönetim yaklaşımı
C) Yönetim süreci yaklaşımı
D) Durumsallık yaklaşımı
E) Neoklasik yönetim yaklaşımı

Cevap : B) Bilimsel yönetim yaklaşımı

Açıklama : Frederick Winslow Taylor, iş süreçlerini bilimsel yöntemlerle analiz ederek verimliliği maksimize etmeyi amaçlayan “Bilimsel Yönetim Yaklaşımı”nın (Taylorizm) kurucusudur.

15. Bir toplumda düzeni sağlamak amacıyla yürürlükte bulunan yasalar, tüzük ve yönetmeliklerle, yazılı olan ve olmayan diğer kurallar bütününe verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Felsefe
B) Gelenek
C) Hukuk
D) Töre
E) Düzen

Cevap : C) Hukuk

Açıklama : Devlet gücüyle desteklenmiş, yaptırımı olan yazılı ve yazısız kurallar bütününe “hukuk” denir.

16. Neoklasik yaklaşımın başlangıcını oluşturan araştırmalar dizisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Chicago araştırmaları
B) New York araştırmaları
C) Western Electric araştırmaları
D) Hawthorne araştırmaları
E) San Francisco araştırmaları

Cevap : D) Hawthorne araştırmaları

Açıklama : 1924-1932 yılları arasında Elton Mayo ve ekibinin Western Electric Hawthorne tesislerinde yaptığı deneyler (Hawthorne Etkisi), insan ilişkilerinin verimliliğe etkisini ortaya koymuş ve neoklasik yaklaşımın doğuşuna neden olmuştur.

17. “Çevrelerinden bağımsız şekilde hareket eden, diğer sistemlerden hiçbir şekilde etkilenmeyen ve onları da hiçbir şekilde etkilemeyen sistemler” aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kompleks sistemler
B) Kapalı sistemler
C) Açık sistemler
D) Stratejik sistemler
E) Enerji sistemleri

Cevap : B) Kapalı sistemler

Açıklama : Kapalı sistemler çevreleriyle etkileşimde bulunmaz. Gerçek işletmeler ise sürekli çevrelerinden etkilenip çevrelerini etkileyen “açık sistem” özelliklerine sahiptir.

18. Aşağıdakilerden hangisi bir işletmenin etik sorumluluğa aykırı hareketlerine örnek olarak verilebilir?

A) Sattığı malın niteliklerini tam olarak söylemek
B) Malın fiyatı arttığı zaman satmak üzere stoklamak
C) Sözlerine sadık kalmak
D) Malın kötü yönlerini müşterisinden gizlememek
E) Anlaşmalarına sadık kalmak

Cevap : B) Malın fiyatı arttığı zaman satmak üzere stoklamak

Açıklama : Stokçuluk/ihtikâr, piyasayı manipüle etmek ve tüketiciyi zor durumda bırakmak anlamına geldiği için açıkça etik dışıdır. Diğer şıklar etik davranış örnekleridir.

19. “Belirli bir üretim miktarı ile bu üretimi elde etmek için kullanılan faktörler arasındaki oran” olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Üretkenlik
B) Kârlılık
C) Yeterlilik
D) Etkinlik
E) Verimlilik

Cevap : E) Verimlilik

Açıklama : Verimlilik = Çıktı / Girdi oranıdır. Kaynakların ne kadar iyi kullanıldığını gösterir.

20. “Tüketiciler, üretici tarafından üretilen mal ve hizmetlere bir _____ ödeyerek sahip olmaktadırlar.” Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) emek
B) bilgi
C) bedel
D) sermaye
E) fayda

Cevap : C) bedel

Açıklama : Tüketiciler mal ve hizmetlere para ödeyerek, yani bir “bedel” karşılığında sahip olurlar.