Türkiye’de Sosyal Hizmet Uygulamaları 2024-2025 Final Soruları

Giriş

Türkiye’de sosyal hizmet uygulamaları, çocuklardan yaşlılara, madde bağımlılarından suça sürüklenenlere kadar toplumun farklı dezavantajlı kesimlerine yönelik koruyucu, önleyici ve destekleyici hizmetleri kapsar. Bu hizmetler, “çevresi içinde birey” ilkesiyle insan odaklı yürütülür. Bu makalede, sosyal hizmet alanındaki kurumlar, hizmet modelleri, müdahale yöntemleri ve yasal çerçeveler ele alınacaktır.

Yaşlı ve Engelli Hizmetleri

Yaşlılara yönelik hizmetler, bireyin ihtiyaçlarına göre farklılaşır:

• Evde Bakım Hizmeti: Akıl ve ruh sağlığı yerinde olan yaşlıların, kendi evlerinde yaşamlarını sürdürebilmeleri için sunulan destek hizmetidir.
• Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi: Kendi kendine yetebilen yaşlıların rehabilitasyonunu ve bakıma muhtaç olanların sürekli bakımını sağlayan yatılı kuruluştur.

Çocuk Koruma ve Adalet Sistemi

Çocuklara yönelik hizmetlerde kurum bakımı ve aile odaklı modeller bulunur. Çocuk Evleri ve Sevgi Evleri kurum bakımı iken, Koruyucu Aile Modeli çocuğun kurum dışında bir aile yanında bakılmasını sağlar.

Adli süreçlerde ise “Suçlu çocuk” yerine “Suça sürüklenen çocuk” kavramı kullanılır. Ceza adalet sistemindeki sosyal hizmetler, Adalet Bakanlığı’na bağlı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Cinsel istismar mağduru çocukların işlemleri ise Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM)’nde yapılır.

Madde Bağımlılığı ve Modeller

Madde bağımlılığında psiko-sosyal müdahale, sosyal hizmet mesleğinin alanıdır. Bağımlılığı açıklayan modellerden biri olan Moral Model, sorunu bireyin irade zayıflığına bağlar ve bireyi sorumlu tutar. “Metabolic tolerans” ise bir neden değil, sürecin sonucudur.

Tıbbi Sosyal Hizmet ve Yoksulluk

Tıbbi sosyal hizmet, hastanın sosyal, ekonomik ve psikolojik boyutlarını ele alır; doğrudan tıbbi müdahale (ilaç, ameliyat) yapmaz. Hasta Hakları Birimleri ise genellikle ikinci ve üçüncü basamak hastanelerde bulunur, birinci basamakta (ASM) yer almaz.

Yoksulluk türlerinden Öznel Yoksulluk, bireylerin kendi algılarına dayanır. Sosyal yardımlarda ise Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi gibi teknolojik altyapılar kullanılmaktadır. Yoksullukla mücadelede bireysel düzeydeki çalışmalar Mikro Müdahale kapsamında değerlendirilir.

Kurumsal Yapı ve Yasal Düzenlemeler

• Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM): İlçelerde tüm dezavantajlı gruplara (kadın, çocuk, engelli, yaşlı) bütüncül hizmet sunan birimlerdir.
• Evlat Edinme: Evlat edinen ile edinilen arasında en az 18 yaş fark olmalıdır.
• Mary Richmond: Bireylerle sosyal hizmetin (vaka çalışması) temellerini atan “Sosyal Teşhis” kitabının yazarıdır.
• Sosyal Değişme Ajanı: Sosyal çalışmacının, sorunların çözümüne yönelik politikalara etki etme rolüdür.

1. Akıl ve ruh sağlığı yerinde olan, tıbbi bakıma ihtiyacı olmayan ve herhangi bir özrü bulunmayan yaşlının bakımı ile ilgili olarak hane halkının tek başına veya diğer destek unsurlarına (komşu, akraba) rağmen yetersiz kaldığı durumlarda yaşlılara evde yaşamlarını devam ettirebilmeleri için yaşam ortamlarının iyileştirilmesi, günlük yaşam faaliyetlerine yardımcı olunması amacıyla sunulan hizmetlere ne denir?

A) Huzurevi Hizmeti
B) Toplum Merkezi Hizmeti
C) Yaşlı Hizmeti
D) Gündüzlü Bakım Hizmeti
E) Evde Bakım Hizmeti

Cevap : E) Evde Bakım Hizmeti

Açıklama : Yaşlının kendi yaşam ortamında kalmasını sağlayarak, günlük yaşam faaliyetlerine yardımcı olmayı ve yaşam ortamını iyileştirmeyi amaçlayan hizmetlere **Evde Bakım Hizmeti** (E) denir.

2. Hastaların haklarını savunma noktasında kurulan birimlerden biri de Hasta Hakları Birimi’dir. Hasta hakları birimi aşağıdaki kuruluşlardan hangisinde yer almaz?

A) Eğitim ve araştırma hastanelerinde
B) Psikiyatri hastanelerinde
C) Üniversite hastanelerinde
D) Birinci basamak sağlık hizmetlerinde
E) Özel dal hastanelerinde

Cevap : D) Birinci basamak sağlık hizmetlerinde

Açıklama : Hasta hakları birimleri, genellikle daha karmaşık ve kapsamlı hizmetlerin sunulduğu **ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarında** (Eğitim/Araştırma, Üniversite, Psikiyatri, Özel Dal Hastaneleri) yer alır. **Birinci basamak sağlık hizmetlerinde** (ASM, Toplum Sağlığı Merkezleri) bu birimler bulunmaz.

3. Aşağıdakilerden hangisi çocuğun kurum bakım ve koruma modellerinden değildir?

A) Çocuk Evlerinde Bakımı ve Koruması
B) Sevgi Evlerinde Bakımı ve Koruması
C) Yetiştirme Yurtlarında Bakımı ve Koruması
D) Yuvalarda Bakımı ve Koruması
E) Koruyucu Aile Modeli

Cevap : E) Koruyucu Aile Modeli

Açıklama : **Koruyucu Aile Modeli** (E), çocuğun kendi ailesinden ayrı, ancak **kurum dışında bir aile ortamında** bakılması ve korunması anlamına gelir. Diğer şıklar (Çocuk Evleri, Sevgi Evleri, Yetiştirme Yurtları, Yuvalar) ise **kurum** bakım modelleridir.

4. “Çevresi içinde birey” kavramını kullanma bağlamında sosyal hizmet uygulamasının odağında aşağıdakilerden hangisi bulunmaktadır?

A) Toplum
B) Aile
C) Çocuk
D) İnsan
E) Çevre

Cevap : D) İnsan

Açıklama : Sosyal hizmetin temel felsefesi olan **”Çevresi içinde birey”** yaklaşımının merkezinde, sorunların toplumsal ve çevresel bağlam içinde ele alındığı **İnsan** (Müracaatçı) (D) bulunmaktadır.

5. Çocuk İzlem Merkezleri hangi bakanlık bünyesinde faaliyette bulunmaktadır?

A) İçişleri Bakanlığı
B) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
C) Sağlık Bakanlığı
D) Gençlik ve Spor Bakanlığı
E) Milli Eğitim Bakanlığı

Cevap : C) Sağlık Bakanlığı

Açıklama : İstismar ve ihmal mağduru çocukların ilk mülakat ve adli işlemlerinin yapıldığı uzmanlık merkezleri olan **Çocuk İzlem Merkezleri** (ÇİM), Sağlık Bakanlığı (C) bünyesinde faaliyette bulunmaktadır.

6. Asgari temel gereksinimlerin karşılanıp karşılanmadığı sorusunun cevaplandırılmasında yoksulların kendi algılarının esas alınmasını ifade eden yaklaşım hangi yoksulluk çeşidi için kullanılmaktadır?

A) Mutlak yoksulluk
B) Çocuk yoksulluğu
C) Göreli yoksulluk
D) Öznel Yoksulluk
E) İnsani yoksulluk

Cevap : D) Öznel Yoksulluk

Açıklama : Yoksulluk tanımlamasında, temel gereksinimlerin karşılanıp karşılanmadığı sorusuna **yoksulların kendi algılarının** (kendilerini yoksul hissedip hissetmedikleri) esas alınması, **Öznel Yoksulluk** (D) yaklaşımını ifade eder.

7. Evlat edinecek kişi veya eşlerin, evlat edinilenden en az kaç yaş büyük olması gerekmektedir?

A) 18
B) 65
C) 40
D) 15
E) 25

Cevap : A) 18

Açıklama : Türk Medeni Kanunu’na göre, evlat edinecek kişi veya eşlerin, **evlat edinilenden en az 18 yaş** (A) büyük olması gerekmektedir.

8. Aşağıdakilerden hangisi madde bağımlılığına sebebiyet veren temel etkenlerden değildir?

A) Dışlanma
B) Metabolic tolerans
C) Biyolojik faktörler
D) Sosyo-ekonomik faktörler
E) Ailevi faktörler

Cevap : B) Metabolic tolerans

Açıklama : Madde bağımlılığına sebebiyet veren etkenler **biyolojik** (C), **sosyal** (Dışlanma, D, E) faktörlerdir. **Metabolic tolerans** (B), bağımlılığın **sebebi** değil, bağımlılık **sürecinde** vücudun maddeye karşı geliştirdiği **fiziksel bir yanıttır** (sonucudur).

9. Madde bağımlılığı ile ilgili ortaya konan bir çok model bulunmaktadır. Madde bağımlılığının anlaşılması ve tedavisinde ortaya konan bir çok model bulunmakta olup, bunlardan biri de madde kullanan birey, hem madde bağımlılığı probleminin ortaya çıkışından hem de onun çözümünden sorumlu tutulmaktadır. Bu model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Biyopsikososyal model
B) Moral model
C) Hastalık modeli
D) Biyo-psiko-sosyal-manevi model
E) Ruhsal model

Cevap : B) Moral model

Açıklama : **Moral Model** (B), madde bağımlılığını bir ahlaki zayıflık veya irade eksikliği olarak görür. Bu modelde birey, hem sorunun **ortaya çıkışından** hem de **çözümünden** (iradesizliği yüzünden) **sorumlu** tutulur.

10. Hem sosyal hizmet alanında yayınlanmış hem de bireylerle sosyal hizmetin temellerin atıldığı ilk kitap olma unvanını taşıyan “Sosyal Teşhis” kitabı kime aittir?

A) Emile Durkheim
B) Maslow
C) İbn Haldun
D) Ludwing Von Bertalanffy
E) Mary Richmond

Cevap : E) Mary Richmond

Açıklama : **Sosyal Teşhis** (Social Diagnosis) kitabı, 1917 yılında **Mary Richmond** (E) tarafından yazılmıştır ve bireylerle sosyal hizmetin (Sosyal Vaka Çalışması) temellerini atan ilk bilimsel yayın olarak kabul edilir.

11. Çocuk, genç, kadın, erkek, engelli, yaşlı, şehit yakını ve gaziler ile ailelerine koruyucu, önleyici, destekleyici, geliştirici hizmetler ile rehberlik ve danışmanlık hizmetlerini bir arada sunmak üzere her ilçede kurulması zorunlu olan merkez aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Hizmet Merkezleri
B) Sağlık Merkezleri
C) Toplum Merkezleri
D) Gençlik Merkezleri
E) Aile Danışma Merkezleri

Cevap : A) Sosyal Hizmet Merkezleri

Açıklama : Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde, belirtilen tüm dezavantajlı gruplara yönelik **koruyucu, önleyici ve destekleyici hizmetleri bir arada sunmak** üzere ilçelerde kurulan temel birimler **Sosyal Hizmet Merkezleri** (SHM) (A)’dir.

12. Ceza adalet sisteminde uygulanan sosyal hizmet uygulamaları Adalet Bakanlığının hangi birimi tarafından gerçekleştirilmektedir?

A) Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü
B) Emniyet Genel Müdürlüğü
C) Çocuk Şube Müdürlükleri
D) Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü
E) Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü

Cevap : E) Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü

Açıklama : Ceza adalet sisteminde (cezaevleri ve denetimli serbestlik dahil) sosyal hizmet uygulamaları, Adalet Bakanlığı’na bağlı **Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü** (E) bünyesindeki birimler tarafından gerçekleştirilmektedir.

13. Tıbbi sosyal hizmetin odağında hasta ile ilgili birçok boyut bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi tıbbi sosyal hizmet müdahelesinin odağında kabul edilmez?

A) Sosyal destek
B) Ekonomik koşullar
C) Sosyal sorunlar
D) Tıbbi destek
E) Sosyal koşullar

Cevap : D) Tıbbi destek

Açıklama : Tıbbi sosyal hizmet, hastanın sağlık durumuyla ilgili **sosyal, psikolojik ve ekonomik** koşulları (A, B, C, E) bütüncül olarak ele alır. Ancak **tıbbi destek** (D) (ilaç yazma, ameliyat yapma) doğrudan **hekimlerin** sorumluluğundadır, sosyal hizmet uzmanlarının değil.

14. Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün sosyal yardım faaliyetlerini yürütürken karşılaşılan sorunların giderilmesi noktasında TÜBİTAK ile ortaklaşa olarak başlattığı ve uygulamaya koyduğu program aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Yardım Programı
B) Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi
C) Ekonomik Destek Programı
D) DEYAM
E) SOYBİS

Cevap : B) Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi

Açıklama : Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü’nün, TÜBİTAK ile ortaklaşa başlattığı, sosyal yardım süreçlerini ve hizmetlerini daha etkin hale getirmeyi amaçlayan proje, **Bütünleşik Sosyal Yardım Hizmetleri Projesi** (B) olarak bilinmektedir.

15. Kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiası ile hakkında soruşturma veya kovuşturma yapılan ya da işlediği fiilden dolayı hakkında güvenlik tedbirine karar verilen çocuk için kullanılan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çocuk polisi
B) Çocuk
C) Suça sürüklenen çocuk
D) Suçlu çocuk
E) Suç

Cevap : C) Suça sürüklenen çocuk

Açıklama : 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nda, kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fiili işlediği iddiasıyla hakkında işlem yapılan çocuklar için **Suça sürüklenen çocuk** (ÇSÇ) (C) kavramı kullanılmaktadır.

16. Aşağıdakilerden hangisi aile ve toplumla sosyal hizmet müdahalesi aşamalarından biri değildir?

A) Planlama
B) Tanışma/bağlantı kurma
C) Danışmanlık
D) Ön değerlendirme
E) Uygulama

Cevap : C) Danışmanlık

Açıklama : Sosyal hizmet müdahalesi aşamaları genellikle; **Ön değerlendirme** (D), **Tanışma/bağlantı kurma** (B), **Planlama** (A), **Uygulama** (E) ve **Sonlandırma/Değerlendirme**’den oluşur. **Danışmanlık** (C) ise bu süreçte kullanılan bir **yöntem** veya **tekniktir**, bir **aşaması** değildir.

17. Madde bağımlılarına yönelik gerçekleştirilen psiko-sosyal müdahale hangi meslek tarafından gerçekleştirilmektedir?

A) Tıp
B) Psikoloji
C) Sosyal hizmet
D) Kriminoloji
E) Psikiyatri

Cevap : C) Sosyal hizmet

Açıklama : Madde bağımlılığı tedavisinde multidisipliner yaklaşımlar esastır. **Psiko-sosyal müdahale** (birey-çevre etkileşimi, sosyal destek, bütüncül yaklaşım) gibi uygulamalar, doğrudan **Sosyal hizmet** (C) mesleği tarafından yürütülen temel roller arasındadır.

18. Müracaatçıların yaşamlarını daha anlamlı ve kaliteli geçirebilmeleri amacıyla onları etkileyen problemlerin çözümüne yönelik politikalara etki etme adli sosyal hizmet anlamında sosyal çalışmacının hangi rolünü açıklamaktadır?

A) Sosyal değişme ajanı rolü
B) Eğitici rolü
C) Arabuluculuk rolü
D) Vaka yöneticisi rolü
E) Danışmanlık rolü

Cevap : A) Sosyal değişme ajanı rolü

Açıklama : Sosyal çalışmacının, bireyleri etkileyen sorunların çözümüne yönelik **politikalara etki etmesi** (makro düzey müdahale) veya toplumsal yapıyı değiştirme çabası, **Sosyal değişme ajanı rolünü** (A) açıklar.

19. Yaşlı kişilerin yaşamlarını sağlık, huzur ve güven içinde sürdürmeleri amacıyla, kendi kendilerini idare edebilecek şekilde rehabilitasyonlarının sağlandığı, tedavisi mümkün olmayanların ise sürekli olarak özel bakım altına alındığı yatılı sosyal hizmet kuruluşu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi
B) Huzurevi
C) Rehabilitasyon Merkezi
D) Yaşlı Bakım Merkezi
E) Toplum merkezleri

Cevap : A) Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi

Açıklama : Tanım, yaşlıların **kendi kendilerini idare edebilecek şekilde rehabilitasyonunun** sağlandığı (bu kısmı Huzurevinden ayırır) ve **sürekli özel bakımın** sunulduğu yatılı kuruluşu ifade eder ki, bu **Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi** (A)’dir.

20. Yoksul bireylerin karşı karşıya kaldıkları yoksulluğun sebep ve sonuçlarının bireysel bazda değerlendirilerek çözümü noktasında bir çalışma yapılması rolü sosyal hizmetin hangi müdahalesini açıklamaktadır?

A) Makro müdahale
B) Mikro müdahale
C) Mezzo müdahale
D) Mikro, mezzo ve makro müdahale
E) Sosyal değişme ajanı rolü

Cevap : B) Mikro müdahale

Açıklama : Yoksulluk gibi sorunların **bireysel bazda** (sebep ve sonuçlarının birey düzeyinde) değerlendirilerek çözümü noktasında yapılan çalışma, sosyal hizmetin **Mikro müdahalesini** (B) açıklar.