İş Hijyeni 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

İş hijyeni; iş yerlerinde görülen ve çalışanların sağlığını bozabilecek her türlü fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikenin tespit edilmesi, ölçülmesi ve kontrol altına alınmasını kapsayan bir disiplindir. Bu çalışmada; gürültü, titreşim, aydınlatma standartları, radyasyon türleri ve kimyasal maruziyet sınırları gibi temel konular ele alınmıştır.

Fiziksel Risk Etmenleri: Gürültü ve Titreşim

• Titreşim: El-kol titreşimi için 8 saatlik çalışma süresinde günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s²’dir (Etkin değer 2.5 m/s²’dir). Titreşime bağlı meslek hastalıklarında yükümlülük süresi 2 yıldır.
• Gürültü: İş yerinde kulak koruyucu dahil en yüksek maruziyet sınırı 87 dB’dir. Kalıcı işitme kaybını; kişinin duyarlılığı, maruziyet süresi ve gürültünün frekansı etkiler. Ortam büyüklüğü doğrudan bir etken değildir.
• Kontrol Hiyerarşisi: Gürültü ile mücadelede en etkili yöntem “Kaynakta Kontrol”dür (Örn: Gürültülü makinenin değiştirilmesi). Kişisel koruyucu kullanımı en son çaredir.

Çalışma Ortamı Standartları ve Aydınlatma

• Hava Hacmi ve Tavan: Kişi başına düşen minimum hava hacmi 10 m³, iş yeri tavan yüksekliği ise en az 3 metre olmalıdır.
• Termal Konfor: DSÖ’ye göre oturarak yapılan işlerde ideal sıcaklık 18-21 °C aralığıdır.
• Aydınlatma: Sağ elini kullanan bir çalışan için ışık, gölge oluşumunu engellemek adına arka ve soldan gelmelidir.
• Basınç: Ani basınç değişimleri (vurgun) denge kaybı ve bilinç kaybı gibi akut sorunlara yol açarken; kemik nekrozu kronik bir rahatsızlıktır.

Kimyasal Riskler ve Tozlar

• Tozlar: Akciğer alveollerine kadar ulaşabilen en tehlikeli toz grubu 0.5 – 5 mikron (μ) arasındaki respirabl tozlardır.
• Asbest: Radyoaktif değil, lifli bir tozdur. Akciğerde fibrozis (doku sertleşmesi) ve kansere yol açar. Radyum ve Uranyum ise radyoaktif tozlardır.
• Sınır Değerler: MAC (Müsaade Edilen Azami Konsantrasyon), çalışma süresince asla aşılmaması gereken tavan değerdir.
• Tahriş Edici Maddeler: Temas halinde kızarıklık (eritem) veya ödem oluşturan ancak aşındırıcı olmayan maddelerdir.

Radyasyon ve Biyolojik Riskler

• Radyasyon Türleri:
  • İyonlaştırıcı Olmayan (Non-iyonize): Mor ötesi (UV) ışınlar.
  • İyonlaştırıcı: X, Gama, Alfa, Beta ışınları. X ışınları elektromanyetiktir, korpüsküler (parçacıklı) değildir.
• Sağlık Etkileri: 400 rad gibi yüksek doz iyonize radyasyon, hem latent hem kritik fazda Trombopeni (kan pulcuğu azalması) yapar.
• Biyolojik Tehlikeler: Bakteri, virüs ve mantarlar bu gruptadır. Yüksek sıcaklık ve nem ise fiziksel tehlike sınıfına girer.

1. Titreşim yönetmeliğine göre 8 saatlik çalışma süresinde el-kol titreşimi için günlük maruziyet sınır değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 10 m/s2

B) 3.5 m/s2

C) 5 m/s2

D) 2.5 m/s2

E) 1.5 m/s2

Cevap : C) 5 m/s2

Açıklama : Titreşim Yönetmeliği’ne göre el-kol titreşimi için 8 saatlik çalışma süresi boyunca aşılmaması gereken günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2 olarak belirlenmiştir. Maruziyet etkin değeri ise 2.5 m/s2’dir (D şıkkı). Bu iki değer arasındaki temel fark, sınır değerin kesinlikle geçilmemesi gereken bir tavanı temsil etmesi, etkin değerin ise önlem alınmaya başlanması gereken seviyeyi göstermesidir.

2. İşyerlerinde kişi başına düşen hava hacmi m3 değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 15 m³

B) 30 m³

C) 10 m³

D) 25 m³

E) 5 m³

Cevap : C) 10m³

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı gereği, kapalı iş yerlerinde çalışanların yeterli oksijen alabilmesi için kişi başına düşen minimum hava hacmi 10 m³ olmalıdır. Bu hacim hesaplanırken makine, tezgah gibi sabit tesisatın kapladığı alanlar toplam hacimden düşülür. Diğer seçeneklerdeki 15 veya 25 m³ gibi rakamlar mevzuatta bu bağlamda yer almaz; 10 m³ sağlıklı bir sirkülasyon için belirlenen alt sınırdır.

3. Titreşime bağlı gelişen meslek hastalıkları için yükümlülük süresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2 yıl

B) 15 yıl

C) 20 yıl

D) 5 yıl

E) 10 yıl

Cevap : A) 2 yıl

Açıklama : Meslek hastalıkları listesinde, titreşim sonucu oluşan kemik, eklem ve damar bozuklukları için öngörülen yükümlülük süresi 2 yıldır. Yükümlülük süresi, kişinin bu zararlı etkenin bulunduğu işten ayrıldığı tarih ile hastalığın teşhis edildiği tarih arasındaki azami süreyi ifade eder. Eğer hastalık bu süreden sonra ortaya çıkarsa, iş kazası veya meslek hastalığı sigortasından faydalanmak güçleşebilir.

4.
I. Kişinin duyarlılığı
II. Maruziyet süresi
III. Gürültünün frekansı
IV. Ortamın büyüklüğü
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri kalıcı işitme kaybını etkileyen faktörlerdendir?

A) I ve II

B) Yalnız I

C) Yalnız III

D) I, II ve III

E) II, III ve IV

Cevap : D) I, II ve III

Açıklama : Kalıcı işitme kaybının (gürültüye bağlı sağırlık) şiddetini belirleyen üç temel biyolojik ve fiziksel faktör vardır: Kişinin genetik duyarlılığı (I), gürültüye ne kadar süre maruz kaldığı (II) ve gürültünün hangi frekans aralığında olduğu (III). Ortamın büyüklüğü (IV) yankılanma süresini etkileyebilir ancak doğrudan kulağa çarpan sesin yarattığı biyolojik hasarın temel belirleyicisi değildir.

5. Aşağıdakilerden hangisi radyoaktif tozlar sınıfında yer almaz?

A) Radyum tuzları

B) Trityum

C) Zirkonyum bileşikleri

D) Uranyum

E) Asbest

Cevap : E) Asbest

Açıklama : Radyum, Trityum, Zirkonyum ve Uranyum gibi maddeler iyonize radyasyon yayma özelliğine sahip elementlerdir ve radyoaktif toz sınıfına girerler. Asbest ise iyonize radyasyon yaymaz; onun zararı, akciğer dokusuna saplanan mikroskobik lifli yapısından ve kimyasal kanserojen etkisinden kaynaklanır. Bu nedenle asbest fiziksel olarak lifli tozlar kategorisinde değerlendirilir.

6. Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütü tarafından oturarak çalışmalarda önerilen sıcaklık aralığıdır?

A) 18-21 °C

B) 20-22 °C

C) 19-23 °C

D) 22-25 °C

E) 21-24 °C

Cevap : A) 18-21 °C

Açıklama : Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve iş hijyeni standartlarına göre, oturarak yapılan ve zihinsel yoğunluk içeren işlerde termal konforu sağlamak için ideal sıcaklık 18-21 °C arasındadır. Daha yüksek sıcaklıklar (D veya E şıkkı) çalışanlarda uyku hali ve dikkat dağınıklığına yol açarken, daha düşük sıcaklıklar kas gerginliğine neden olabilir.

7. Aşağıdakilerden hangisi günde 8 saat ve haftada 40 saatlik çalışma süresi için ortamda bulunmasına izin verilen ve çalışanların sağlıklarını bozmayacak maksimum konsantrasyondur?

A) TLV-STEL

B) TLV-C

C) CAS No

D) MAC

E) TLV-TWA

Cevap : D) MAC

Açıklama : MAC (Maximum Admissible Concentration), iş yeri havasında bulunmasına izin verilen ve normal çalışma süreleri boyunca hiçbir an aşılmaması gereken azami konsantrasyon sınırıdır. TLV-TWA (E şıkkı) ise 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalama değeri ifade ederken; MAC daha katı bir tavan değeri temsil eder. CAS No (C şıkkı) ise sadece kimyasalların kayıt numarasını gösterir, bir limit değer değildir.

8.
I. Bakteri
II. Yüksek sıcaklık
III. Nem
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri sağlığı tehdit eden tehlikeler sınıflandırılmasında biyolojik tehlikeler sınıfına girer?

A) I ve III

B) II ve III

C) Yalnız I

D) I ve II

E) Yalnız II

Cevap : C) Yalnız I

Açıklama : Biyolojik tehlikeler; bakteri, virüs ve mantar gibi canlı organizmaları kapsar. Yüksek sıcaklık (II) ve nem (III) ise “Fiziksel Tehlikeler” sınıfına girer. İş hijyeninde tehlikelerin bu şekilde ayrılması, alınacak koruyucu önlemlerin (antibakteriyel önlemler mi yoksa havalandırma mı) belirlenmesi açısından kritiktir.

9. 400 radlık iyonize ışın maruziyeti sonrası aşağıdakilerden hangisi hem ikinci (latent) hem de üçüncü (kritik) fazda görülebilir?

A) Hiperlökositoz

B) Trombopeni

C) Anemi

D) Bulantı ve kusma

E) Ateş

Cevap : B) Trombopeni

Açıklama : 400 rad gibi yüksek doz radyasyon sonrası kemik iliği baskılanır. Trombopeni (kan pulcuklarının azalması), hem hastalığın sessiz geçtiği latent dönemde başlar hem de belirtilerin zirve yaptığı kritik fazda şiddetli kanamalarla kendini gösterir. Bulantı ve kusma (D şıkkı) genellikle sadece başlangıç (prodromal) evresinde görülür.

10. İş yerinde gürültü maruziyet sınırı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 97 dB

B) 57 dB

C) 67 dB

D) 87 dB

E) 77 dB

Cevap : D) 87 dB

Açıklama : Gürültü Yönetmeliği’ne göre, kulak koruyucularının etkisi de dahil edildiğinde, bir çalışanın maruz kalabileceği en yüksek sınır değer 87 dB olarak belirlenmiştir. 80 ve 85 dB seviyeleri eylem değerleridir; ancak 87 dB yasal olarak aşılmaması gereken mutlak sınırdır. Bu değerin üzerindeki gürültü, kısa sürede geri dönülemez işitme hasarına yol açar.

11. Aşağıdakilerden hangisi iş hijyeni bölümünün görevlerinden biri değildir?

A) Farklı endüstri kollarındaki mamul ve hammaddeler hakkında bilimsel ve teknik araştırmaları yaparak işyeri ölçümü için veri hazırlamak
B) İşyerlerinde risk oluşturan tehlikeli maddelerin saptanması ve zararlarının belirlenmesi için risk analizi yapmak
C) İşyerlerinde tehlikeli ortamların meydana gelmesinin önlenmesiyle ilgili program hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak
D) İşyeri ortamında kimyasal madde maruziyet ölçümlerini yapmak ve önleme stratejileri geliştirmek
E) İşçi sağlığını ve iş güvenliğini etkileyen kimyasal maddelerin ihracat iznine karar vermek

Cevap : E) İşçi sağlığını ve iş güvenliğini etkileyen kimyasal maddelerin ihracat iznine karar vermek

Açıklama :

12. Akciğerlere ulaşabilen tozların büyüklüğü aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

A) 25 μ ile 15 μ arasındaki tozlar

B) 100 μ ile 50 μ arasındaki tozlar

C) 50 μ ile 25 μ arasındaki tozlar

D) 300 μ ile 100μ arasındaki tozlar

E) 5 μ ile 0.5 μ arasındaki tozlar

Cevap : E) 5 μ ile 0.5 μ arasındaki tozlar

Açıklama : Tozların büyüklüğü, solunum yollarındaki hareketlerini belirler. 10 mikrondan büyük tozlar burun ve boğazda tutulurken; 0.5 ile 5 mikron (μ) arasındaki ince tozlar doğrudan akciğer alveollerine (hava kesecikleri) ulaşarak kana karışabilir veya orada birikebilir. Bu toz grubuna “respirabl” (solunabilir) toz denir ve en tehlikeli gruptur.

13. Aydınlatma ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Ortamdaki aydınlatmada titreşim (pırıldama) olmamalıdır.

B) Sağ elini kullanan kişi için ışık arka ve sağdan gelmelidir.

C) Aydınlatma araçlarından çıkan ışınlar doğrudan veya yansıyarak göze gelmemelidir.

D) Yapay aydınlatma doğal aydınlatmanın yakınında olmalıdır.

E) Çalışma alanında keskin gölgeler olmamalıdır.

Cevap : B) Sağ elini kullanan kişi için ışık arka ve sağdan gelmelidir.

Açıklama : Aydınlatma prensiplerine göre, gölge oluşumunu engellemek için ışık kaynağı çalışanın aktif elinin ters yönünden gelmelidir. Sağ elini kullanan bir kişi için ışığın sağdan gelmesi, elinin çalışma alanı üzerine gölge düşürmesine neden olur; bu yüzden ışık arka ve soldan gelmelidir. Diğer şıklar (A, C, D, E) doğru aydınlatma tekniklerini tanımlar.

14. Aşağıdakilerden hangisi hava basıncındaki ani değişimler ile olan akut rahatsızlıklardan değildir?

A) Denge bozukluğu

B) Baş ağrısı

C) Kemik nekrozu

D) Kulak çınlaması

E) Bilinç kaybı

Cevap : C) Kemik nekrozu

Açıklama : Hava basıncındaki ani değişimler (vurgun olayı) sırasında denge kaybı, baş ağrısı ve bilinç kaybı gibi “akut” (aniden gelişen) semptomlar görülür. Kemik nekrozu (kemik ölümü) ise yüksek basınç altında çalışmanın uzun vadedeki “kronik” bir sonucudur ve akut bir rahatsızlık olarak sınıflandırılmaz.

15.
I. Asbest,
II. Kadmiyum,
III. Kurşun
Yukarıdaki maddelerden hangisi veya hangileri akciğer hücrelerinde fibrozise yol açar?

A) II ve III

B) Yalnız I

C) Yalnız II

D) I ve III

E) I ve II

Cevap : B) Yalnız I

Açıklama : Fibrozis, akciğer dokusunun sertleşmesi ve yara dokusu oluşmasıdır. Asbest (I), iğnemsi lifleri nedeniyle akciğerde kalıcı hasar ve fibrozis (Asbestozis) yapar. Kadmiyum ve kurşun ağır metaller olup sistemik zehirlenmelere yol açarlar ancak asbest gibi doğrudan mekanik yolla fibrozis oluşturmazlar.

16. Aşağıdakilerden hangisi korpüsküler ışım grubuna girmez?

A) Alfa ışınları

B) Nötron ışınları

C) Beta ışınları

D) Proton ışınları

E) X ışınları

Cevap : E) X ışınları

Açıklama : Korpüsküler radyasyon, kütleye sahip parçacıklardan (alfa, beta, nötron, proton) oluşur. X ışınları ise kütlesiz enerji dalgalarıdır ve elektromanyetik radyasyon grubuna girerler. İki grup arasındaki bu fark, maddelerin içinden geçme derinliklerini ve hücreye verdikleri zararın türünü belirler.

17. Aşağıdakilerden hangisi gürültü maruziyetini, maruziyet yaşayan kişide kontrol etmek amacıyla alınabilecek önlemlerden değildir?

A) Gürültüden etkilenen kişiyi tecrit etmek.

B) Gürültüye maruz kalma süresini azaltmak.

C) Kişisel koruyucular kullanmak.

D) Makine ya da donanımı daha az gürültülü olan ile değiştirmek.

E) Rotasyonlu çalışmak.

Cevap : D) Makine ya da donanımı daha az gürültülü olan ile değiştirmek.

Açıklama : İş hijyeninde önlemler “kaynakta”, “ortamda” ve “kişide” olmak üzere üç kademelidir. Makineyi sessiz olanla değiştirmek (D şıkkı), gürültüyü henüz oluşmadan engellediği için “kaynakta kontrol” önlemidir. Diğer şıklar (tecrit, süre azaltma, koruyucu kullanımı) ise gürültü ortama yayıldıktan sonra “kişiyi korumaya” yönelik önlemlerdir.

18. Aşağıdakilerden hangisi non-iyonize ışınlardan biridir?

A) Mor ötesi (UV) ışınları

B) Beta ışınları

C) x ışınları

D) Alfa ışınları

E) Gama ışınları

Cevap : A) Mor ötesi (UV) ışınları

Açıklama : İyonize olmayan (non-iyonize) ışınlar, atomdan elektron koparamayacak kadar düşük enerjiye sahiptir. Mor ötesi (UV) ışınlar bu gruptadır. Diğer seçeneklerdeki Beta, X, Alfa ve Gama ışınları hücre yapısını ve DNA’yı doğrudan bozabilen yüksek enerjili “iyonize” ışınlardır.

19. Normal şartlarda işyeri tavan yüksekliği minimum metre değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 0,5 m

B) 3 m

C) 1,5 m

D) 1 m

E) 2 m

Cevap : B) 3 m

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına göre, ferah bir çalışma ortamı sağlamak ve yeterli hava hacmini garanti etmek için iş yerlerinde tavan yüksekliği en az 3 metre olmalıdır. Tavanın basık olması aydınlatma verimini düşürür ve ısıl konforu (sıcaklık dengesini) olumsuz etkiler.

20. Mukoza ya da cilt ile doğrudan ani, uzun süreli ya da yineleyen temasında lokal eritem, skar ya da ödem oluşumuna neden olabilen ve aşındırıcı olarak sınıflandırılmayan maddelerdir.
Yukarıda tanımı verilen tehlikeli kimyasal madde aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tahriş edici madde

B) Mutajen madde

C) Oksitleyici madde

D) Kanserojen madde

E) Patlayıcı madde

Cevap : A) Tahriş edici madde

Açıklama : Tahriş edici maddeler, dokuyu tamamen yok etmese de (aşındırıcı değil), temas ettikleri yüzeyde kızarıklık (eritem) veya şişlik (ödem) gibi inflamatuar tepkilere yol açarlar. Mutajenler (B) genetiği değiştirir, kanserojenler (D) ise kontrolsüz hücre çoğalmasına neden olur.