Bilgi Teknolojileri 2025-2026 Final Soruları

1. Bilgi Hiyerarşisi ve Veri İşleme

Bilişim dünyasında verinin işlenerek anlam kazanması belirli bir hiyerarşiye dayanır. DIKW piramidi olarak bilinen bu yapıda en tabanda ham veri, onun üstünde işlenmiş veri olan enformasyon, en tepede ise bilgelik yer alır. Günlük rutin operasyonların kaydedildiği Hareket İşlem Sistemleri (TPS); hesaplama, sıralama ve doğrulama gibi süreçleri yürütürken çıktı olarak eylem raporları ve listeler üretir. Sisteme girilen “hareketler” ise bir çıktı değil, temel girdidir.

2. Ağ Teknolojileri ve Donanım Esasları

Bilgisayar ağlarının fiziksel düzenine ağ topolojisi denir. Standart topolojiler arasında Yıldız, Halka, Ağaç ve iki düğüm arası en basit bağlantı olan noktadan noktaya topolojisi bulunur. Donanım tarafında ise bellek türleri kritik rol oynar; RAM geçici bir bellek olup elektrik kesildiğinde verileri silerken, ROM ve türevleri kalıcı depolama sağlar. Yazılım dünyasında, bir programın derlenmeden önceki, insanlar tarafından okunabilen haline ise kaynak kod adı verilir.

3. Büyük Veri ve Karar Destek Süreçleri

Günümüzde Büyük Veri (Big Data); hacim, hız, çeşitlilik ve doğrulama bileşenleriyle tanımlanır. Bu devasa veri yığınları içerisinden anlamlı örüntüler keşfetme sürecine veri madenciliği denir. Karar verme aşamasında, hem matematiksel algoritmalara hem de yönetici sezgisine dayanan süreçler yarı yapısal karar süreci olarak nitelendirilmektedir. Karmaşık optimizasyon problemlerinde ise kesin çözüm yerine optimuma en yakın sonuçları üreten metasezgisel algoritmalar tercih edilir.

4. Bilgi Güvenliği ve Protokoller

Bilgi güvenliği sadece şifrelemeden ibaret değildir; gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliğin yanı sıra tarafların işlemi reddedememesini sağlayan inkar edememe ilkesini de kapsar. İletişim dünyasında e-posta gönderimi için 1982’den beri kullanılan standart protokol SMTP’dir. Kurumsal düzeyde ise tüm bu kaynakların korunmasına yönelik alınan bütünsel tedbirlere sistem güvenliği denir.

5. Dijital Dönüşüm: E-Ticaret ve SEO

E-ticaret modelleri taraflara göre sınıflandırılır; vatandaşın devlete yaptığı ödemeler C2G (Tüketiciden Devlete) modeline örnektir. Sektörel bazda sadece tek bir ürün grubuna odaklanan satışlara ise yatay e-ticaret denir. Dijital görünürlük için yapılan SEO (Arama Motoru Optimizasyonu), web sayfalarının organik olarak üst sıralara çıkmasını sağlar. Ofis verimliliğinde ise Excel üzerindeki “Data” sekmesi; filtreleme, sıralama ve analiz işlemleri için temel merkezdir.

1. Aşağıdakilerden hangisi hareket işlem sistemlerinin çıktılarından biri değildir?

A) Özet raporlar
B) Eylem raporları
C) Detaylı raporlar
D) Listeler
E) Hareketler

Cevap : E) Hareketler

Açıklama : Hareket işlem sistemleri (TPS), işletmedeki günlük rutin işlemleri kaydeder ve işler. Bu sistemlerin çıktıları genellikle raporlar (özet, detay, eylem) ve listelerdir. “Hareketler” (transactions) ise bu sistemin çıktısı değil, sisteme girilen verinin (girdinin) kendisidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi herhangi bir yazılımın derlenerek makine diline çevrilmeden önce, yazılımın geliştirilmesi sırasında kullanılan programlama diliyle yazılmış halini ifade etmektedir?

A) Freeware
B) Açık erişim
C) Kaynak kod
D) Açık kaynak yazılım
E) Shareware

Cevap : C) Kaynak kod

Açıklama : Bir bilgisayar programının, programcı tarafından okunabilir, yüksek seviyeli programlama diliyle yazılmış orijinal haline “Kaynak Kod” (Source Code) denir. Bu kod daha sonra derlenerek makine diline çevrilir.

3. Aşağıdakilerden hangisi iki düğüm arası bağlantıdan ibaret olan ağ topolojisidir?

A) Ağaç
B) Bus
C) Halka
D) Yıldız
E) Noktadan noktaya

Cevap : E) Noktadan noktaya

Açıklama : En basit ağ topolojisi olan “Noktadan noktaya” (Point-to-Point) bağlantı, iki cihazın (düğümün) doğrudan birbirine bağlanmasını ifade eder.

4. Aşağıdakilerden hangisi “Bilgi Güvenliği Yönetim Standardı” bilgi güvenliğinin unsurlarına göre bilgiyi alan ya da veren tarafların, o bilgiyi aldığını veya verdiğini reddedememesini sağlama işlemi olarak tanımlanmıştır?

A) İnkar edememe
B) Bütünlük
C) Gizlilik
D) Kullanılabilirlik
E) Kimlik kanıtlama

Cevap : A) İnkar edememe

Açıklama : Bilgi güvenliğinde, bir işlemin veya iletişimin taraflarından birinin, işlemi gerçekleştirdiğini sonradan inkar edememesi ilkesine “İnkar Edememe” (Non-repudiation) denir.

5. Aşağıdakilerden hangisi büyük veri yığınları içerisinden gelecekle ilgili tahminde bulunulmasını sağlayabilecek örüntülerin belirlenmesi ve bilginin keşfedilmesi sürecini ifade eder?

A) Sezgisel Algoritmalar
B) Bulanık Mantık
C) Veri madenciliği
D) Yapay Sinir Ağları
E) Metasezgisel algoritmalar

Cevap : C) Veri madenciliği

Açıklama : Büyük miktardaki verilerin analiz edilerek anlamlı kalıpların, örüntülerin ve ilişkilerin ortaya çıkarılması işlemine “Veri Madenciliği” (Data Mining) denir.

6. Verilerin filtrelendiği, sıralandığı bir takım istatistik analizlerinin yapıldığı Excel sekmesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Formulas
B) Review
C) View
D) Data
E) Insert

Cevap : D) Data

Açıklama : Excel’de filtreleme (Filter), sıralama (Sort) ve veri analizi araçlarının bulunduğu sekme “Data” (Veri) sekmesidir.

7. Aşağıdaki e-ticaret sınıflamalarından hangisi tüketiciden devlete yapılan e-ticareti göstermektedir?

A) B2C
B) B2B
C) G2C
D) C2B
E) C2G

Cevap : E) C2G

Açıklama : E-ticaret sınıflandırmasında “Consumer to Government” (Tüketiciden Devlete) kavramının kısaltması C2G’dir. Vatandaşların devlete vergi, harç vb. ödemelerini internet üzerinden yapması buna örnektir.

8. Aşağıdakilerden hangisi arama motoru optimizasyonunun sağladığı avantajlardan biridir?

A) Web sayfasını arama motorlarında üst sıralara çıkarması
B) Web sayfasını arama motorlarında arka sayfalara göndermesi
C) Web sayfasının içeriği hakkında bilgi vermesi
D) Anahtar kelimeler aracılığıyla organik olmayan kullanıcıların da tıklamasını sağlaması
E) Web sayfasını arama motorlarında reklamlı göstermesi

Cevap : A) Web sayfasını arama motorlarında üst sıralara çıkarması

Açıklama : SEO (Search Engine Optimization), web sitelerinin arama motoru sonuçlarında daha üst sıralarda görünmesini sağlayarak görünürlüğü ve organik trafiği artırmayı hedefler.

9. Büyük ölçekli optimizasyon problemlerinin çözümü için optimuma yakın sonuçlar üretmek üzere iteratif sonuçlar üreten yöntem hangisidir?

A) Veri Madenciliği
B) Metasezgisel Algoritmalar
C) Derin Öğrenme
D) Bulanık Mantık
E) Yapay Sinir Ağları

Cevap : B) Metasezgisel Algoritmalar

Açıklama : Karmaşık ve büyük ölçekli problemlerde kesin çözümü bulmak zor olduğunda, makul bir sürede “en iyiye yakın” (optimuma yakın) sonuçları üreten sezgisel yöntemlere “Metasezgisel Algoritmalar” denir.

10. Aşağıdaki bellek tiplerinden hangisinde tutulan veriler bilgisayar kapandığı zaman ya da elektrik kesildiğinde silinir?

A) EPROM
B) ROM
C) EEPROM
D) PROM
E) RAM

Cevap : E) RAM

Açıklama : RAM (Random Access Memory), geçici bir bellektir. Elektrik kesildiğinde üzerindeki veriler silinir. Diğer seçenekler (ROM, PROM, EPROM, EEPROM) kalıcı bellek türleridir.

11. Aşağıdakilerden hangisi ağ topolojileri arasında yer almaz?

A) Doğrusal ağ topolojisi
B) Eğrisel ağ topolojisi
C) Ağaç ağ topolojisi
D) Yıldız ağ topolojisi
E) Halka ağ topolojisi

Cevap : B) Eğrisel ağ topolojisi

Açıklama : Bilgisayar ağlarında Doğrusal (Bus), Halka (Ring), Yıldız (Star), Ağaç (Tree) ve Örgü (Mesh) gibi standart topolojiler vardır. “Eğrisel ağ topolojisi” adında bir standart topoloji türü bulunmamaktadır.

12. Aşağıdakilerden hangisi bilgi hiyerarşisi piramitinde en üstte yer alır?

A) Enformasyon
B) Bilgi
C) Bilgelik
D) İçgörü
E) Veri

Cevap : C) Bilgelik

Açıklama : DIKW piramidi (Data, Information, Knowledge, Wisdom) olarak bilinen bilgi hiyerarşisinde sıralama tabandan tepeye şöyledir: Veri -> Enformasyon -> Bilgi -> Bilgelik. En üstte “Bilgelik” (Wisdom) yer alır.

13. Aşağıdakilerden hangisi Büyük Veri (Big Data) bileşenlerinden biri değildir?

A) Çeşitlilik
B) Hacim
C) Doğrulama
D) Değişkenlik
E) Hız

Cevap : D) Değişkenlik

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi hem karar vericinin sezgilerine ve deneyimlerine hem de algoritmik bilgilere dayanan bir karar sürecidir?

A) Taktiksel Karar Süreci
B) Rasyonel Karar Süreci
C) Yarı yapısal karar süreci
D) Yapısal olmayan karar süreci
E) Yapısal karar süreci

Cevap : C) Yarı yapısal karar süreci

Açıklama : Tamamen kurallara bağlı (yapısal) ile tamamen sezgisel (yapısal olmayan) kararların arasında yer alan; hem matematiksel verilerin hem de yöneticinin yargısının kullanıldığı süreçlere “Yarı yapısal karar süreci” denir.

15. Aşağıdakilerden hangisi çevrimiçi kullanılabilen ofis uygulamalarından biri değildir?

A) WPS presentation
B) Google Docs
C) Ethercalc
D) Microsoft 365 Word
E) Google Slides

Cevap : A) WPS presentation

Açıklama : Google Docs, Google Slides, Ethercalc ve Microsoft 365 Word bulut tabanlı (çevrimiçi) çalışmaya öncelik veren uygulamalardır. WPS Office’in bulut özellikleri olsa da, “WPS Presentation” temelde bilgisayara kurulan bir masaüstü yazılımı olarak bilinir.

16. Aşağıdakilerden hangisi bilgi sistemi kaynaklarının bütünlüğünü, gizliliğini ve erişilebilirliğini korumak maksadıyla uygulanan tedbirlerin tamamıdır?

A) Ağ güvenliği
B) Sistem güvenliği
C) Veri güvenliği
D) Bilgi güvenliği
E) Bilişim güvenliği

Cevap : B) Sistem güvenliği

Açıklama :

17. Hareket işlem sistemleri girdi, işlem ve çıktı olmak üzere 3 katmandan oluşur. Aşağıdakilerden hangisi işlem katmanında yer almaz?

A) Eylem rapor
B) Hesaplama
C) Sıralama
D) Birleştirme
E) Doğrulama

Cevap : A) Eylem rapor

Açıklama : Hesaplama, sıralama, birleştirme ve doğrulama verinin işlendiği (process) aşamalardır. “Eylem raporu” ise işlemin sonucunda üretilen bir “çıktı”dır (output).

18. Aşağıdaki kavramlardan hangisi kısaca “işlenmiş veri” olarak tanımlanabilir?

A) İçgörü
B) Bilgi
C) Bilgelik
D) Enformasyon
E) Kavrama

Cevap : D) Enformasyon

Açıklama : Ham verilerin (data) işlenerek, anlamlı ve kullanılabilir hale getirilmiş biçimine “Enformasyon” (Information) denir.

19. Aşağıdakilerden hangisi e-ticarette sadece aynı ürün grubunun satışının yapılması olarak tanımlanır?

A) Çapraz satışlar
B) Dikey E-ticaret
C) İnternetten stoksuz satış
D) Yatay e-ticaret
E) Yukarı satışlar

Cevap : D) Yatay e-ticaret

Açıklama :

20. SMTP protokolü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bir SMTP sistemi, başka bir SMTP sisteminden mail alabilmekte veya gönderebilmektedir.
B) Mail transferinde hız kazandırır.
C) Basit e-posta transfer protokolü olarak bilinir.
D) E-posta gönderirken sunucu ile istemci arasında iletişim biçimini belirler.
E) Bu protokol 1982 yılında yayınlanmıştır

Cevap : B) Mail transferinde hız kazandırır.

Açıklama : SMTP (Simple Mail Transfer Protocol), e-posta gönderimi için kullanılan standart bir protokoldür. Temel amacı güvenilir bir iletişim standardı sağlamaktır; özel olarak “hız kazandırmak” gibi bir performans vaadi protokolün birincil tanımında yer almaz ve hız daha çok ağ altyapısına bağlıdır. Diğer şıklar SMTP’nin teknik özelliklerini doğru tanımlar.