Tıbbi Dokümantasyon ve Sağlık İşlemleri 2025-2026 Final Soruları (Güz)

Hasta Hakları ve Mevzuatın Gelişimi

Sağlık hizmetlerinde etik ve hukuk çerçevesini belirleyen en önemli unsurlardan biri hasta haklarıdır. Dünya Tabipler Birliği tarafından 1981 yılında kabul edilen Lizbon Bildirgesi, zaman içerisinde revize edilerek 1995 yılında Bali Bildirgesi adını almıştır. Bu bildirge; kaliteli tıbbi bakım, bilgilendirme, kendi kaderini belirleme ve sağlık eğitimi gibi temel hakları güvence altına alır. Ancak “Başvuru hakkı” gibi kavramlar, bu spesifik tıbbi etik bildirgelerinden ziyade genel idari hukukun konusudur.

Hastanelerde Fiziksel Yapı ve Birim Yönetimi

Hastanelerde yataklı tedavi hizmetlerinin yürütüldüğü temel birimlere Klinik (veya servis) adı verilir. Modern hastane mimarisinde hasta odaları niteliklerine göre sınıflandırılır:

• Nitelikli Hasta Odası: İçinde tuvaleti ve banyosu bulunan, en fazla iki hastanın konakladığı konforlu odalardır.
• İkinci Sınıf Oda: İki veya üç yataklı, tuvalet ve banyosu bulunan standart odalardır.
• Ameliyathane Yönetimi: Bu birimin hizmete hazır bulundurulması ve personel yönetiminden, baştabipliğe karşı doğrudan Genel Cerrahi Uzmanı sorumludur.

Ayrıca hastaların tedavi sürecini etkileyen ekonomik ve psikososyal sorunlarını çözmek amacıyla hastaneler bünyesinde Sosyal Hizmet Birimleri profesyonel destek sunmaktadır.

Shutterstock

Sağlık Bilişimi ve Bilgi Yönetim Sistemleri

Sağlık yönetiminde dijitalleşme, “Dijital Hastane” kavramını doğurmuştur. Bu sistemlerin kalbi olan Hastane Bilgi Yönetim Sistemi (HBYS), yerel bir yazılımdır. Sağlık Bakanlığı’nın merkezi yönetimini sağlayan Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi (ÇKYS) ise; İnsan Kaynakları (İKYS), Malzeme (MKYS), Yatırım (YTS) ve İstatistik (TSİM) modüllerini kapsayan bir üst çatıdır. Bu sistemlerin kurulumunda en kritik aşama “Maliyet-Fayda Analizi” iken, teknik altyapı hazırlığı “çevresel hazırlık” olarak adlandırılır.

Bilgi sistemleri operasyonel düzeyde farklılık gösterir:

• Faaliyet İşleme Sistemleri (TPS): Günlük rutin operasyonel denetimi destekler.
• Teşhis Destek Sistemleri: Yapay zeka uygulamaları ile doktorlara tanı koyma sürecinde rehberlik eder.
• E-Reçete ve Stok Takibi: SGK e-reçete üzerinden başvuruları ve işlemleri izleyebilir; ancak ilaçların fiziksel miyad (son kullanma) takibi Stok Takip ve İlaç Takip Sistemleri (İTS) üzerinden MKYS modülü ile entegre yürütülür.

Halk Sağlığı ve Bildirim Zorunluluğu

Birinci basamak sağlık hizmetlerinin (Aile Hekimliği gibi) ana odağı, tedavi edici hizmetlerden ziyade Koruyucu Sağlık Hizmetleri’dir. Bazı hastalıkların kontrolü için bildirim süreleri hayatidir. Örneğin, tüberküloz (verem) vakası tespit edildiği anda günlük olarak Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi’ne bildirilmelidir. Paraziter hastalıklar gibi bulaş riski yüksek durumlar da aynı birim tarafından takip edilir.

Kalite ve Güvenlik Standartları

Sağlıkta kalite felsefesi; güvenli, zamanında, verimli ve etkili hizmet sunmayı hedefler. Sadece “maliyet odaklı” bir yaklaşım çağdaş kalite standartlarına aykırıdır. Hasta Güvenliği ise, sağlık bakım sürecinde oluşabilecek tıbbi hataları önlemeye yönelik tüm uygulamaların genel adıdır.

1. Aşağıdakilerden hangisi Bali Bildirgesi’ndeki ilkelerden değildir?

A) Başvuru hakkı
B) Kaliteli tıbbi bakım hakkı
C) Bilgilendirme hakkı
D) Sağlık eğitim hakkı
E) Kendi kaderini belirleme hakkı

Cevap : A) Başvuru hakkı

Açıklama : Dünya Tabipler Birliği’nin Lizbon Bildirgesi’nin geliştirilmiş hali olan Bali Bildirgesi, hasta haklarının temel ilkelerini içerir. Bu ilkeler arasında Kaliteli Tıbbi Bakım Hakkı, Seçim Yapma Hakkı, Kendi Kaderini Belirleme Hakkı, Bilgilendirme Hakkı ve Sağlık Eğitimi Hakkı gibi maddeler bulunur. Ancak “Başvuru Hakkı” gibi genel bir idari ifade, Bali Bildirgesi’nin spesifik madde başlıkları arasında doğrudan yer almaz; bu daha çok genel idari hukuk veya ulusal yönetmelik terimidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi hastanelerde hastaların yatarak tedavi gördükleri yerlerdir?

A) Ameliyathane
B) Klinik
C) Yoğun bakım
D) Poliklinik
E) Koğuş

Cevap : B) Klinik

Açıklama : Hastanelerde hastaların teşhis edildikten sonra yatırılarak takip ve tedavilerinin yapıldığı yataklı servislere genel olarak “Klinik” (veya Servis) adı verilir. Poliklinik ayaktan tedavi yeridir; ameliyathane cerrahi işlem yeridir; yoğun bakım kritik hasta takibi içindir; koğuş ise klinikler içindeki çok yataklı oda tipidir, ancak yataklı tedavi ünitesinin genel kurumsal adı kliniktir.

3. Aşağıdakilerden hangisi sağlık hizmetlerine bağlı istenmeyen sonuçların veya sağlık bakım sürecinde oluşan hataların önlenmesine ve azaltılmasına yönelik uygulamaya verilen addır?

A) Hasta hakları
B) İş güvenliği
C) Tesis güvenliği
D) Hasta güvenliği
E) Aydınlatılmış onam

Cevap : D) Hasta güvenliği

Açıklama : Sağlık hizmeti sunumu sırasında hataların önlenmesi, tıbbi hataların (malpraktis) azaltılması ve hastalara zarar verebilecek istenmeyen olayların (düşme, yanlış ilaç vb.) engellenmesi için yapılan tüm sistematik çalışmalara “Hasta Güvenliği” denir.

4. Aşağıdakilerden hangisi operasyonel denetim işlevini destekleyen bilgi sistemidir?

A) Karar Destek Sistemleri
B) Uzman Sistemler
C) Yönetim Bilgi Sistemi
D) Üst Yönetim Bilgi Sistemi
E) Faaliyet İşleme Sistemi

Cevap : E) Faaliyet İşleme Sistemi

Açıklama : İşletmelerin ve hastanelerin günlük, rutin operasyonlarını (kayıt, fatura, stok girişi vb.) kaydeden ve işleyen sistemlere “Faaliyet İşleme Sistemleri” (Transaction Processing Systems – TPS) denir. Bu sistemler operasyonel düzeydeki (en alt düzey) denetimi ve işleyişi destekler.

5. Aşağıdaki sistemlerden hangisi yapay zekâ uygulamaları ile doğrudan ilişkilidir?

A) Teşhis koymaya yardımcı sistemler
B) Faaliyet işleme sistemleri
C) Üst yönetim bilgi sistemleri
D) Yönetim bilgi sistemleri
E) İdari destek sistemleri

Cevap : A) Teşhis koymaya yardımcı sistemler

Açıklama : Yapay zeka (AI) ve Uzman Sistemler (Expert Systems), tıbbi verileri analiz ederek doktorlara tanı koymada öneriler sunan “Teşhis Koymaya Yardımcı Sistemler”de (Diagnosis Support Systems) yoğun olarak kullanılır. Bu sistemler, büyük veri ve öğrenme algoritmalarını kullanarak karmaşık tıbbi kararları destekler.

6. Aşağıdakilerden hangisi birinci basamak sağlık hizmetlerinin ana ilkelerinden değildir?

A) Tedavi edici sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi
B) Sevk sisteminin uygulanması
C) Koruyucu sağlık sistemine ağırlık verilmesi
D) Çalışan hekimler ile diğer sağlık elemanlarının özendirilmesi
E) Sürekli eğitimle geliştirilmesi

Cevap : A) Tedavi edici sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi

Açıklama : Birinci basamak sağlık hizmetlerinin (Aile Hekimliği vb.) temel felsefesi ve önceliği “Koruyucu Sağlık Hizmetleri”dir (aşılama, izlem, erken tanı). Tedavi edici hizmetlerin (özellikle ileri uzmanlık gerektirenlerin) geliştirilmesi, birinci basamağın değil, ikinci ve üçüncü basamak (hastane) sağlık hizmetlerinin temel görevidir.

7. Aşağıdakilerden hangisi hastane bilgi sistemlerinin başlangıcında, gelişiminde veya sürdürülmesinde izlenecek planın en önemli ve kritik adımı olan aşamadır?

A) Personel eğitimlerinin planlanması
B) Maliyet-fayda analizinin yapılması
C) Satın alma işlemlerinin gerçekleştirilmesi
D) Destek personelin görevlendirilmesi
E) Teknik komisyon kurulması

Cevap : B) Maliyet-fayda analizinin yapılması

Açıklama : Bir bilgi sistemi projesinin (HBYS) başarısı için en kritik ve stratejik adım, projenin fizibilitesini belirleyen “Maliyet-Fayda Analizi”dir. Sistemin kuruma getireceği faydanın maliyetine değip değmeyeceğinin, sürdürülebilirliğinin ve verimliliğinin baştan hesaplanması, projenin kaderini belirler.

8. Ameliyathanelerin yönetiminden aşağıdakilerden hangisi sorumludur?

A) Başhekim
B) Anestezi uzmanı
C) Hastane müdürü
D) Genel cerrahi uzmanı
E) Ameliyathane hemşiresi

Cevap : D) Genel cerrahi uzmanı

Açıklama : Ameliyathanelerin yönetimi; hizmete sürekli hazır bulundurulması, alet ve malzemenin sağlanması, bakım ve onarım ihtiyaçlarının belirlenmesi, ameliyathanede çalışan personelin yönetimi ve eğitiminin yapılmasını kapsar. Verilen bilgiye göre bu görevler genel cerrahi uzmanı tarafından yürütülür ve ilgili uzman bu konularda baştabipliğe karşı doğrudan sorumludur. Bu nedenle ameliyathanelerin yönetiminden sorumlu olan kişi genel cerrahi uzmanıdır.

9. Aşağıdakilerden hangisi hastane bilgi sistemlerinin kurulum sürecinde çevresel hazırlık aşamasında yer almaz?

A) Modüllerin test edilmesi
B) Kesintisiz güç kaynağının sağlanması
C) Ana makine alanının belirlenmesi
D) İklimlendirme şartlarının sağlanması
E) Sistem odalarının kurulması

Cevap : A) Modüllerin test edilmesi

Açıklama : “Çevresel Hazırlık”, sistemin fiziksel altyapısının (donanım, oda, elektrik, klima vb.) kurulmasıdır. B, C, D ve E şıkları fiziksel/çevresel altyapı ile ilgilidir. Ancak “Modüllerin test edilmesi”, fiziksel hazırlıktan sonra gelen “Yazılım/Uygulama” aşamasına ait bir süreçtir.

10. Tüberküloz Hasta bildirim formu Bulaşıcı Hastalıklar Şubesine ne kadar sürede bildirilir?

A) Üç ayda bir
B) Yıllık olarak
C) Vaka tespit edilince günlük olarak
D) Ayda bir
E) Altı ayda bir

Cevap : C) Vaka tespit edilince günlük olarak

Açıklama : Tüberküloz (Verem), halk sağlığı açısından kritik ve bildirimi zorunlu (A grubu) bir hastalıktır. Bulaşıcı hastalıkların ihbar ve bildirim sistemine göre, tanı konulduğu anda bekletilmeksizin (24 saat içinde/günlük olarak) ilgili sağlık otoritesine bildirilmesi gerekir.

11. Aşağıdakilerden hangisi parazit hastalıkları formunun gönderildiği birimdir?

A) Eğitim Şubesi
B) AÇSAP Şubesi
C) Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi
D) İstatistik Şubesi
E) Ruh Sağlığı Şubesi

Cevap : C) Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi

Açıklama : Paraziter hastalıklar (sıtma, şark çıbanı vb.) bulaşıcı hastalıklar kategorisinde yer alır. Bu nedenle bu hastalıklarla ilgili bildirim formları ve istatistikler, İl Sağlık Müdürlükleri bünyesindeki “Bulaşıcı Hastalıklar Şubesi”ne (veya ilgili birime) gönderilir.

12. Aşağıdakilerden hangisi iki ya da üç yataklı, tuvalet ve banyolu hasta odalarına verilen addır?

A) Özel oda
B) Birinci sınıf oda
C) İkinci sınıf oda
D) Ücretli oda
E) Tek kişilik oda

Cevap : C) İkinci sınıf oda

Açıklama : Hasta odaları; özel oda, birinci sınıf oda ve ikinci sınıf oda olarak sınıflandırılır.
-Özel oda, tek yataklı olup buzdolabı, televizyon, telefon ve refakatçinin dinlenmesine yönelik donanımı bulunan banyolu ve tuvaletli odalardır.
-Birinci sınıf oda, tek yataklı, tuvaletli, banyolu ve refakatçi dinlenme alanı bulunan odalardır.
-İkinci sınıf oda ise iki ya da üç yataklı, yatak araları uygun biçimde ayrılabilen, tuvaletli, banyolu ve lavabolu hasta odalarıdır.
Bu nedenle soruda tanımlanan oda türü ikinci sınıf odadır.

13. Aşağıdaki odalardan hangisi bir veya iki yataklı, tuvaletli ve duşlu odalardır?

A) Özel oda
B) Hasta odası
C) Genel oda
D) Bakım odası
E) Nitelikli oda

Cevap : E) Nitelikli oda

Açıklama : Sağlık Bakanlığı’nın modern hastane mimarisi ve kalite standartlarında tanımladığı, içinde tuvalet ve banyosu bulunan, en fazla iki hastanın yattığı konforlu odalara “Nitelikli Hasta Odası” (veya Nitelikli Yatak) denir.

14. Aşağıdakilerden hangisi sağlık çalışanı ve hastaların tele tıp ve mobil tıp uygulamalar ile hastane içinden veya dışından veri alışverişinde bulunabildiği hastanelere verilen addır?

A) Eğitim araştırma hastanesi
B) Dijital hastane
C) Üniversite hastanesi
D) Özel dal hastanesi
E) Tam teşekküllü hastane

Cevap : B) Dijital hastane

Açıklama : Bilişim teknolojilerinin, elektronik sağlık kayıtlarının, mobil uygulamaların ve tele-tıp sistemlerinin yoğun olarak kullanıldığı; kağıtsız (paperless) işleyen ve uzaktan veri erişimine imkan tanıyan modern hastanelere “Dijital Hastane” denir. (Örneğin HIMSS seviyelendirmesi bu hastaneler için yapılır).

15. Aşağıdaki modüllerden hangisi Malzeme Kaynak Yönetim Sistemi ile veri alışverişi yapacak şekilde tasarlanmalıdır?

A) Dosya, arşiv ve sağlık kurulu modülü
B) Bilgi yönetim, istatistik ve raporlama işlemleri modülü
C) Hasta yatış ve yatan hasta takip işlemleri modülü
D) Stok takip, satın alma ve demirbaş işlemleri modülü
E) Döner sermaye, fatura ve finansman işlemleri modülü

Cevap : D) Stok takip, satın alma ve demirbaş işlemleri modülü

Açıklama : Malzeme Kaynak Yönetim Sistemi (MKYS), hastanenin ilaç, tıbbi sarf, demirbaş gibi malzemelerinin yönetildiği sistemdir. Bu sistemin doğası gereği en entegre çalışması gereken modül; stokların girildiği, siparişlerin yönetildiği “Stok Takip, Satın Alma ve Demirbaş İşlemleri Modülü”dür.

16. Aşağıdakilerden hangisi hastaların tedavi sürecini etkileyen psikososyal ve sosyoekonomik sorunların çözümlenebilmesi için kurulan birimdir?

A) Hasta hakları birimi
B) Hasta karşılama birimi
C) Hasta güvenliği birimi
D) Sağlık kurulu birimi
E) Sosyal hizmet birimi

Cevap : E) Sosyal hizmet birimi

Açıklama : Hastanelerde, tıbbi tedavinin yanı sıra hastanın ekonomik yetersizliği, kimsesizliği, aile içi sorunları veya psikososyal ihtiyaçları ile ilgilenen; hastaya sosyal destek sağlayan profesyonel birim “Tıbbi Sosyal Hizmet Birimi”dir.

17. E-reçete uygulamasının getirilmesi ile birlikte SGK aşağıdaki işlemlerden hangisini gerçekleştirememektedir?

A) Hastaya yapılan işlemleri görebilmek
B) İlaçların miyadlarını kontrol edebilmek
C) Hastaneye kaç kişinin başvurduğunu görebilmek
D) Tüm bilgileri kontrol edebilmek
E) Verileri istatistiksel olarak sınıflandırabilmek

Cevap : B) İlaçların miyadlarını kontrol edebilmek

Açıklama : E-reçete (Medula) sistemi üzerinden SGK; hangi ilacın yazıldığını, hastanın başvurusunu, doktoru ve tanıyı görebilir. Ancak eczane rafındaki veya hastane deposundaki ilacın fiziksel “son kullanma tarihini” (miyadını) reçete sistemi üzerinden anlık ve fiziksel olarak kontrol edemez. Miyad takibi İlaç Takip Sistemi (İTS) ve stok yönetimi ile ilgilidir, e-reçetenin doğrudan bir fonksiyonu değildir.

18. Aşağıdakilerden hangisi sağlık sisteminde iyileştirilmesi amaçlanan konulardan biri değildir?

A) Güvenli bir sağlık hizmeti
B) Zamanında verilen sağlık hizmeti
C) Verimli sunulan sağlık hizmeti
D) Maliyet odaklı sağlık hizmeti
E) Etkili bir sağlık hizmeti

Cevap : D) Maliyet odaklı sağlık hizmeti

Açıklama : Çağdaş sağlık yönetimi ve kalite felsefesinde amaç; güvenli, zamanında, verimli, etkili ve hakkaniyetli (adil) hizmet sunmaktır. “Maliyet odaklılık” (sadece ucuz olsun yaklaşımı) bir kalite hedefi değildir; aksine maliyet etkililik (verimlilik) hedeflenir. Sağlık hizmetinin temel amacı maliyeti düşürmek değil, hasta yararını maksimize etmektir.

19. Bali Bildirgesi aşağıdakilerden hangisinin geliştirilmesiyle ortaya çıkmıştır?

A) Hasta Hakları Yönetmeliği
B) Umumi Hıfzıssıhha Kanunu
C) Avrupa’da Hasta Haklarının Geliştirilmesi Bildirgesi
D) İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi
E) Lizbon Bildirgesi

Cevap : E) Lizbon Bildirgesi

Açıklama : Dünya Tabipler Birliği tarafından 1981 yılında kabul edilen “Lizbon Hasta Hakları Bildirgesi”, zaman içinde güncellenerek 1995 yılında “Bali Bildirgesi” adıyla revize edilmiş ve genişletilmiştir. Yani Bali Bildirgesi’nin kökeni Lizbon Bildirgesi’dir.

20. Aşağıdakilerden hangisi çekirdek kaynak yönetim sisteminin (ÇKYS) ana modüllerinden biri değildir?

A) Temel sağlık istatistikleri modülü (TSİM)
B) İnsan kaynakları yönetim sistemi (İKYS)
C) Hastane bilgi yönetim sistemi (HBYS)
D) Malzeme kaynakları yönetim sistemi (MKYS)
E) Yatırım takip sistemi (YTS)

Cevap : C) Hastane bilgi yönetim sistemi (HBYS)

Açıklama : Sağlık Bakanlığı’nın merkezi yönetim sistemi olan ÇKYS (Çekirdek Kaynak Yönetim Sistemi); personeli (İKYS), malzemeyi (MKYS), yatırımları (YTS) ve istatistikleri (TSİM) yöneten üst çatıdır. “Hastane Bilgi Yönetim Sistemi” (HBYS) ise her hastanenin kendi içinde kullandığı, hasta kayıt ve tedavi işlemlerini yürüten yerel yazılımdır; ÇKYS’nin bir modülü değil, ÇKYS’ye veri gönderen ayrı bir sistemdir.