Tipografi-1 2024-2025 Bütünleme Soruları

Yeni Tipografi ve Jan Tschichold’un Devrimi

20. yüzyılın başlarında, geleneksel süslemeci anlayışa karşı asimetrik, işlevsel ve rasyonel bir duruş sergileyen Yeni Tipografi (Die Neue Typographie) hareketi doğmuştur. Bu hareketin kuramcısı olan Jan Tschichold, Bauhaus ilkelerini tipografiye uyarlayarak asimetrik sayfa düzenini ve tırnaksız (sans-serif) yazı karakterlerini savunmuştur. Tschichold’a göre yeni çağın tipografisinde belirleyici ilke “Başat – Bağıllık” hiyerarşisi olmalıdır. Bu dönemde Paul Renner tarafından tasarlanan Futura (1927), geometrik formlara dayalı yapısıyla modernizmin görsel simgesi haline gelmiştir.

Matbaacılığın Altın Çağı ve Klasik Dönem

Tipografi tarihi, matbaanın icadından masaüstü yayıncılığa kadar büyük aşamalardan geçmiştir. 1450’lerden 1950’lere kadar süren ve metal harflerin hakim olduğu 500 yıllık süreç “Klasik Basımcılık Çağı” olarak tanımlanır. Bu dönemde;

• Nicolas Jenson: 1470’te bastığı De Evangelica Praeparatione ile kusursuz “Roman” karakterlerini dünyaya tanıtmıştır.
• William Caxton: 1475’te ilk İngilizce kitap olan Recuyell of the Historyes of Troyes’u basarak İngiliz basımcılığının temelini atmıştır.
• William Caslon: 18. yüzyılda tasarladığı “Old Style” fontlar, Amerika’nın Haklar Bildirgesi ve Bağımsızlık Bildirgesi’nde kullanılmıştır.

16. Yüzyıl Fransa’sında ise Estienne ailesi, Simon de Colines ve Jean de Tournes gibi isimler tipografinin gelişimine yön vermiştir.

Arap Hattı ve Gotik Yazı Gelenekleri

Kültürel perspektifte, İslamiyetin erken dönemlerinde (Hz. Ali dönemi) Kur’an musaflarında kullanılan geometrik ve anıtsal yazı türü Kufi hattıdır. Batı’da ise Gotik (Blackletter) elyazmalarında Kadeller, Versaller ve Lombardikler gibi süsleme unsurları kullanılmıştır. Ancak Karolenjler, Gotik dönemden çok önce geliştirilmiş olup Hümanist yazının atası sayılır. 20. yüzyılın başında ise Ludwig Sütterlin, Alman okullarında kullanılmak üzere Gotik kökenli Sütterlin el yazısını modernize etmiştir.

Postmodernizm, Retro ve Dijital Dönüşüm

1980’li yıllarda tipografi kuralları Postmodernizm ile yıkılmaya başlanmıştır. Neville Brody, The Face dergisi için yaptığı çalışmalarla harfleri birer imaja dönüştürmüştür. April Greiman ise Macintosh bilgisayarı bir tasarım aracı olarak ilk benimseyenlerden biri olarak “Tekno Sürrealizm” anlayışını başlatmıştır. Bu dönemde Joe Duffy ve Charles S. Anderson, “Vernacular” (yerel/halk tipi) tasarım dilini yeniden keşfederek Retro akımını popülerleştirmişlerdir.

Teknolojik Devrimler: Fotoğraf ve DTP

İletişim dünyasını değiştiren en büyük yeniliklerden biri 1827’de fotoğrafın icadıdır. Fotoğraf, plastik sanatların zamanın belleği olma görevini devralmış ve sinema gibi sanatların önünü açmıştır. 1980’lere gelindiğinde ise Apple Macintosh, LaserWriter ve PageMaker yazılımının birleşimiyle Masaüstü Yayıncılık (DTP) çağı başlamış, dizgi süreçleri demokratikleşmiştir. 1960’larda ise Letraset ve Mecanorma gibi üreticilerin “kuru aktarım” tekniği, reklamcılıkta büyük kolaylık sağlamıştır.

1. Jan Tschichold’a göre tipografik sayfanm düzeninde hangi tasar ilkesi yeni çağın tipografisinde belirleyici olacaktır?

A) Başat – Bağıllık
B) Düzen – Düzensizlik
C) Ritim – Ritimsizlik
D) Uyum – Karşıtlık
E) Denge – Dengesizlik

Cevap : A) Başat – Bağıllık

Açıklama :

2. 16. Yüzyıl’da Fransa’da başı çeken basımcılar ve yayıncılar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Henry ve Robert Estienne
B) Jean de Tournes
C) Simon de Colines
D) Michael de Vascosan
E) Philippe Pigouche

Cevap : E) Philippe Pigouche

Açıklama : 16. Yüzyıl Fransa’sı (Fransız Rönesansı), tipografinin “Altın Çağı”dır. Estienne ailesi, Simon de Colines, Jean de Tournes ve Vascosan bu dönemin en parlak basımcılarıdır. Ancak **Philippe Pigouchet**, 15. yüzyılın sonlarında (İncunabula dönemi) ve 16. yüzyılın hemen başında etkinlik göstermiş, daha çok Gotik tarzda bastığı “Saatler Kitabı” (Book of Hours) ile tanınan bir basımcıdır. Tam anlamıyla 16. yüzyıl Fransız Rönesans tipografisi ekolünün (Garamond/Tory etkisi) temsilcisi değildir.

3. 20. Yüzyıl’da 1. Dünya Savaşı sonrasındaki döneme damga vuran “Yeni Tipografi” hareketinin teorisyeni ve baş uygulayıcısı hangi sanatçı tasarımcıdır?

A) Jan Tschichold
B) Walter Tiemann
C) Herbert Bayer
D) Paul Renner
E) Walter Grophius

Cevap : A) Jan Tschichold

Açıklama : Bauhaus ve Konstrüktivizm ilkelerini tipografiye uyarlayarak 1928 yılında **”Die Neue Typographie” (Yeni Tipografi)** kitabını yazan ve bu modern hareketin kurallarını (sans-serif kullanımı, asimetri, beyaz alan kullanımı vb.) belirleyen teorisyen **Jan Tschichold**’dur.

4. Båtarde olarak bilinen Felemenk eğik gotik elyazısının hurufatı ile 1475’te Bruges’da basılan ilk İngilizce kitap Recuyell of the Historyes of Troyes (Truva Hikayeleri Dizisi) hangi basımcı tarafından gerçekleştirilmiştir?

A) Philippe Pigouchet
B) Nicolas Jenson
C) William Caxton
D) Erhard Ratold
E) Anton Koberger

Cevap : C) William Caxton

Açıklama : İngiliz basımcılık tarihinin babası sayılan **William Caxton**, matbaacılığı Köln’de öğrenmiş ve 1475 yılında Bruges’da (Belçika) İngilizce dilinde basılan ilk kitap olan **”Recuyell of the Historyes of Troyes”**u basmıştır. Daha sonra matbaasını İngiltere’ye (Westminster) taşımıştır.

5. 18. Yüzyıl’da İngiliz Eski Biçemi’nin başarılı bir örneği olarak geliştirdiği yazı karakteri ve fontları Amerika’da 1776’da basılan “Haklar Bildirgesi”nde kullanılan hurufat tasarımcısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) John Baskerville
B) William Caslon
C) John Fell
D) Benjamin Harris
E) Edward Blount

Cevap : B) William Caslon

Açıklama : 18. yüzyılda İngiltere’de tasarladığı “Old Style” (Eski Biçem) yazı karakterleriyle büyük ün kazanan **William Caslon**’un fontları, okunabilirliği ve sağlam yapısıyla Britanya İmparatorluğu’nun ve kolonilerin resmi yazı karakteri haline gelmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin **Bağımsızlık Bildirgesi** (1776) de Caslon fontuyla basılmıştır.

6. Retro hareketinin yanı sıra bölgesel veya kültürel tasarım ekollerinden Vernacular (verel) olarak ifade edilen, aslında daha eski tarihsel örneklerin yeniden keşfiyle izah edilebilecek özel tasarım anlayışının temsilcileri aşağıdaki hangi tasarım ikilisidir?

A) Carin Goldberg & Neville Brody
B) Paula Scher & William Longhauser
C) Terry Jones & Loraine Louie
D) Charles S. Anderson & Louis Fili
E) Joe Duffy & Charles S. Anderson

Cevap : E) Joe Duffy & Charles S. Anderson

Açıklama : 1980’lerde ve 90’larda, “Vernacular” (Yöresel/Halk tipi) tasarım dilini; eski ambalajlar, nostaljik klipartlar ve endüstriyel efemeralardan ilham alarak modern grafik tasarıma uyarlayan ve “Retro” akımını popülerleştiren ikili **Joe Duffy ve Charles S. Anderson**’dır (Duffy Design Group).

7. 1980’lerde yaptığı yayıncılık ve grafik çalışmalarla İngiliz Postmodern tasarımında başı çeken ve dönemine damga vuran tasarımcı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Charles S. Anderson
B) Terry Jones
C) Joe Duffy
D) William Longhauser
E) Neville Brody

Cevap : E) Neville Brody

Açıklama : 1980’li yıllarda İngiltere’de, özellikle **”The Face”** dergisi için yaptığı tasarımlarla tipografinin kurallarını yıkan, harfleri birer imaj gibi kullanan ve Punk estetiğini dijital dönemle birleştiren ünlü Postmodern tasarımcı **Neville Brody**’dir.

8. Son halife Hz. Ali döneminde Kur’an musaflarında kullanılan Arap hattı hangi yazı türüdür?

A) Muhakkak
B) Kufi
C) Reyhani
D) Nesih
E) Sülüs

Cevap : B) Kufi

Açıklama : İslamiyetin ilk dönemlerinde ve Hz. Ali döneminde (Kufe merkezli), Kur’an-ı Kerim’in yazımında kullanılan, köşeli, geometrik ve anıtsal nitelikteki en eski Arap yazı stili **Kufi** hattıdır.

9. Aşağıdaki yazı türlerinden hangisi Gotik yazıda süsleme amacıyla geliştirilenler arasında yer almaz?

A) Karolenjler
B) Kadeller
C) Versaller
D) Gotik Kapitaller
E) Lombardikler

Cevap : A) Karolenjler

Açıklama : Kadeller, Versaller, Gotik Kapitaller ve Lombardikler; Gotik (Blackletter) elyazmalarında baş harfleri süslemek veya vurgulamak için kullanılan dekoratif formlardır. Ancak **Karolenjler** (Karolenj Miniskülü), Gotik dönemden çok önce (9. yy, Şarlman dönemi) geliştirilen, daha yuvarlak ve açık bir yazı karakteridir; Gotik süsleme unsuru değil, Hümanist yazının atasıdır.

10. 1980’li yıllarda Amerika’da Yeni Dalga akımı içinde yer alan, ancak grafik tasarım alanında özellikle teknolojik açıdan yaşanan hızlı gelişmeler ve değişimler sonucu bu akımdan uzaklaşan ve bir tür “Tekno Sürrealizm” denebilecek yeni bir anlayışın öncüsü olan tasarımcı, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Willi Kunz
B) Dan Friedman
C) Wolfgang Weingart
D) April Greiman
E) Rosemarie Tissi

Cevap : D) April Greiman

Açıklama : 1980’lerde Macintosh bilgisayarı tasarım aracı olarak ilk benimseyenlerden olan **April Greiman**; bitmap dokular, dijital kolajlar ve katmanlı yapılarla “Yeni Dalga”yı (New Wave) dijital çağa taşımış ve hibrit, fütüristik tarzıyla **”Tekno Sürrealizm”** olarak adlandırılabilecek bir stil yaratmıştır.

11. 16. Yüzyıl başında Avrupa ülkeleri dışında basımcılık kaç ülkeye daha yayılmıştır?

A) 8 (Sekiz)
B) 12 (Oniki)
C) 15 (Onbeş)
D) 5 (Beş)
E) 10 (On)

Cevap : E) 10 (On)

Açıklama :

12. Alman tasarım okulu Bauhaus’un öğrencisi olan Paul Renner’in 20. Yüzyıl başında geliştirdiği tırnaksız, tek ağırlıklı, eski biçem temelli yazı karakteri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Universal
B) Futura
C) Peignot
D) Akzidenz Grotesque
E) Bifur

Cevap : B) Futura

Açıklama : Paul Renner (Bauhaus ile ilişkili olsa da doğrudan öğrencisi/hocası değildir, ancak o dönemin ruhunu yansıtır), 1927 yılında geometrik formlara (daire, kare, üçgen) dayanan, tırnaksız (sans-serif) ve modernizmin simgesi haline gelen **Futura** yazı karakterini tasarlamıştır.

13. Gotik italik yazı çeşitlerinden türetilmiş ve 20. Yüzyıl’da ilköğretim okullarında kullanılmak üzere geliştirilmiş olan elyazısı çeşidi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sütterlin
B) Batarde
C) Schwabacher
D) Bastard Secretary
E) Fraktur

Cevap : A) Sütterlin

Açıklama : 20. yüzyılın başında (1911) Ludwig Sütterlin tarafından tasarlanan ve Almanya’da okullarda çocuklara öğretilen standart el yazısı stili **Sütterlin** yazısıdır. Geleneksel Alman Gotik el yazısının (Kurrent) basitleştirilmiş halidir.

14. 1827’de Joseph Nicéphore Niépce tarafından ilk kalıcı fotoğraf çekilmiştir. Fotoğrafın bulunuşunun yol açtığı önemli gelişmeler içinde aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

A) Sanat hareketlerinin kendilerini sorgulamalarının önünü açmış, plastik sanatların zamanın belleği olma görevini devralmıştır.
B) Yüzyılın sonuna doğru sinema sanatı gibi önemli gelişmeleri doğurmuştur.
C) Dünya olaylarının kaydı açısından devrimsel bir yeniliktir.
D) Endüstri devrimi çağının başlamasını sağlamıştır.
E) Çekilen her bir fotoğraf yaşama ve gerçeğe dair tanıklık ve kanıt oluşturmaktadır.

Cevap : D) Endüstri devrimi çağının başlamasını sağlamıştır.

Açıklama : Fotoğraf 19. yüzyılda (1827) icat edilmiştir. Oysa **Endüstri Devrimi**, 18. yüzyılın ortalarında (1760’lar) buharlı makinenin icadıyla başlamıştır. Fotoğraf, Endüstri Devrimi’nin bir *ürünü* veya *sonucudur*, onu başlatan sebep değildir.

15. Nicolas Jenson’ın bastığı ve kestiği hurufatın mükemmelliğiyle sonraki yüzyıllara örnek oluşturan kitap aşağıdakilerden hangisidir?

A) The Dictes or Saying of the Philosophers
B) De Evangelica Praeparatione
C) Kalendarius
D) Recuyell of the Historyes of Troyes
E) The Nuremberg Chronicle

Cevap : B) De Evangelica Praeparatione

Açıklama : Venedik’te matbaacılık yapan Nicolas Jenson, 1470 yılında bastığı Eusebius’un **”De Evangelica Praeparatione”** adlı eseriyle tanınır. Bu kitapta kullandığı “Roman” (Romen) yazı karakteri, oranları ve okunabilirliğiyle tipografi tarihinin en mükemmel tasarımlarından biri kabul edilir ve bugünkü “Adobe Jenson” gibi fontlara ilham vermiştir.

16. Romalılardan önce Kuzey İtalya’ya yerleşen, kesin olarak M.Ö. 4. Yüzyıl’dan itibaren 16 ünsüz ve 4 ünlü harfi içeren bir sesçil abeceyi kullandığı bilinen antik çağ halkı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Latinler
B) Mikenler
C) Akalılar
D) Etrüksler
E) Fenikeliler

Cevap : D) Etrüksler

Açıklama : Roma medeniyetinden önce İtalya yarımadasında (Toscana bölgesi) yaşayan ve Latin alfabesinin gelişimine doğrudan kaynaklık eden (Yunan alfabesini Romalılara aktaran) halk **Etrüskler**dir. Kendilerine özgü bir alfabeleri vardır.

17. 2. Dünya Savaşı sonrasında elektronik alanda her geçen yıl ortaya çıkan bilimsel ve teknik yenilikler ile bilgisayarların adım adım geliştirilmesi devasa metal aygıtlardan meydana gelen ve kullanımı 500 yılı aşan Gutenberg teknolojisini dönüştürmüş, nihayetinde “masaüstü yayıncılık” (desktop publishing) olarak tanımlanan yeni devrimsel bir süreci başlatmıştır.
Buna göre, masaüstü yayıncılık çağı hangi on yıllarda başlamıştır?

A) 1970’lerde
B) 1990’larda
C) 2000’lerde
D) 1980’lerde
E) 1960’larda

Cevap : D) 1980’lerde

Açıklama : Masaüstü Yayıncılık (DTP) devrimi, 1984’te **Apple Macintosh** bilgisayarın, 1985’te **LaserWriter** yazıcının ve Aldus **PageMaker** yazılımının piyasaya sürülmesiyle **1980’lerde** başlamıştır. Bu üçlü, kişisel bilgisayarlarla profesyonel yayıncılık yapmayı mümkün kılmıştır.

18. 1960’larda Yeni Reklamcılık çağının bir gereksinimi olarak kuru aktarım (dry transfer) yöntemiyle geliştirilen ve malzemesi farklı Üreticilerle zaman içinde çeşitlenerek elle uygulanan, anında veya hazır yazı dizgi tekniği geliştirilmiştir.
Aşağıdaki üreticilerden hangisi bu hazır yazı (instant lettering) üreticilerinden biri değildir?

A) Decadry
B) Chartpak
C) Linotype
D) Mecanorma
E) Letraset

Cevap : C) Linotype

Açıklama : Letraset, Mecanorma, Chartpak ve Decadry; tasarımcıların harfleri kağıda kazıyarak aktardığı “Kuru Transfer / Hazır Yazı” (Instant Lettering) tabakalarını üreten firmalardır. **Linotype** ise, sıcak metal dizgi makineleri üreten (satır dizgi) köklü bir firmadır; hazır transfer kağıdı üreticisi değildir.

19. 1450’lerden 1950’lere değin süren 500 yıllık basımcılık matbaacılık çağı nasıl tanımlanır?

A) Modern Matbaacılık Çağı
B) Barok Basımcılık Çağı
C) Klasik Basımcılık Çağı
D) Incunabula Basımcıları Çağı
E) Rönesans Matbaacılık Çağı

Cevap : C) Klasik Basımcılık Çağı

Açıklama : Gutenberg’in hareketli metal harfleri icat ettiği 1450’lerden, fotodizgi ve bilgisayarların girdiği 1950’lere kadar geçen süre, metal harflerin ve mekanik baskının hakim olduğu dönemdir. Bu uzun dönem literatürde genellikle **”Klasik Basımcılık Çağı”** (veya Metal Tipografi Çağı) olarak adlandırılır.

20. 1960’lar boyunca Amerika’da ortaya çıkan; geçmişin somut gerçeklik ve nesnellik femelindeki reklamcılık anlayışının yerini görsel eğretilemelere (metafor) dayalı gerçeküstü çağrışınlar sunarak öznel ifade ile kavramsal arayışlara bırakan yeni yaklaşımın temsilcileri arasında aşağıdaki tasarımcılardan hangisi yer almaz?

A) Herb Lubalin
B) George Lois
C) Lester Beall
D) Henry Wolf
E) Otto Storch

Cevap : C) Lester Beall

Açıklama : 1960’lar Amerikan “Yaratıcı Devrimi” (Creative Revolution) veya “Kavramsal Reklamcılık” döneminin öncüleri; George Lois, Herb Lubalin, Henry Wolf ve Otto Storch gibi isimlerdir. **Lester Beall** ise daha çok 1930’lar ve 40’larda Avrupa Modernizmini Amerika’ya taşıyan öncü bir figürdür. 60’ların reklamcılık ekolünden ziyade, erken dönem Amerikan Modernizmi (Kurumsal Kimlik öncüsü) ile ilişkilendirilir.