Genel İktisat 2024-2025 Bütünleme Soruları

Firma Dengesi ve Maliyet Analizi

Mikroiktisat teorisinde firmaların temel amacı kâr maksimizasyonudur. Ancak bu süreçte kritik eşik noktaları bulunur. Bir işletmenin toplam gelirinin ($TR$), toplam maliyetine ($TC$) eşit olduğu üretim düzeyine Başa Baş Noktası (Break-even Point) denir. Bu noktada ekonomik kâr sıfırdır; firma tüm maliyetlerini karşılar ancak ekstra bir kazanç elde etmez. Maliyet yapılarında ise Toplam Sabit Maliyet (TFC), üretim miktarından bağımsız olduğu için grafik üzerinde miktar eksenine paralel yatay bir çizgi şeklinde temsil edilir. Marjinal Gelir ($MG$) ise satış miktarındaki bir birimlik değişimin toplam gelir üzerindeki değişim oranını ifade eder ve $MG = \Delta TR / \Delta Q$ formülüyle hesaplanır.

Tüketici Teorisi ve Bütçe Kısıtı

Tüketicilerin kısıtlı gelirleriyle en yüksek faydayı elde etme çabası iktisadın özünü oluşturur. Sabit bir gelir ve piyasa fiyatları altında, tüketicinin iki farklı malı hangi miktarlarda tüketebileceğini gösteren sınır çizgisine Bütçe Doğrusu denir. Bu doğru, tüketicinin satın alma gücünün sınırlarını çizer. Mallar arasındaki ilişki esneklik katsayılarıyla ölçülür; birbirini tamamlayan mallar (örneğin araba ve benzin) arasında çapraz talep esnekliği daima negatiftir, çünkü birinin fiyatı arttığında diğerinin talebi düşer.

İşgücü Piyasası ve İşsizlik Türleri

Modern ekonomilerde işsizlik sadece bir istihdam sorunu değil, yapısal ve arızi boyutları olan bir olgudur:

• Friksiyonel İşsizlik: Kişilerin iş değiştirme veya mezuniyet sonrası iş arama sürecindeki geçici durumdur ve ekonomi üzerinde en az olumsuz etkiye sahip türdür.
• Yapısal İşsizlik: Teknolojik değişimler sonucu işgücü talebinin nitelik değiştirmesiyle (örneğin otomasyon) ortaya çıkan uyumsuzluktur.
• Konjonktürel İşsizlik: Ekonomik daralma ve kriz dönemlerinde görülen işsizlik türüdür.

İşsizlik oranı hesaplanırken, işsiz sayısının toplam işgücüne (çalışanlar + işsizler) oranı esas alınır.

Para Politikası ve Kurumsal Yapılanma

Ekonomideki para arzını ve likiditeyi yönetme yetkisi Merkez Bankası’na aittir. Zorunlu karşılıklar, açık piyasa işlemleri ve reeskont oranları temel para politikası araçlarıdır. Merkez Bankası zorunlu karşılık oranlarını artırdığında, piyasada likidite sıkışıklığı yaşanır. Türkiye’de banknot basma yetkisi Merkez Bankası’ndayken, madeni (bozuk) paraları basma yetkisi Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki Darphane’ye verilmiştir. Tarihsel süreçte, altın ve gümüş gibi kıymetli madenlere çevrilebilen paralara ise Temsili Para adı verilir.

Piyasa Türleri: Tam Rekabetten Tekele

Piyasalar firmaların sayısına ve ürünün niteliğine göre sınıflandırılır. Monopollü (Tekelci) Rekabet Piyasası, çok sayıda firmanın birbirini tam ikame etmeyen farklılaştırılmış (heterojen) ürünler sattığı yapıdır. Gerçek bir Monopol (Tekel) piyasasında ise firma ve endüstri aynıdır; tek bir arz edici bulunur ve giriş engelleri nedeniyle firma kısa dönemdeki aşırı kârını uzun dönemde de koruyabilir. Bu yönüyle tam rekabetten ayrılır.

Makroekonomik Dengeler ve Enflasyon

Bir ülkenin ekonomik büyüklüğü ölçülürken “vatandaşlık” esasına dayanan Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) ve “sınır” esasına dayanan GSYİH kullanılır. Tüketim harcamalarında gelirden bağımsız olan kısım Otonom Tüketim olarak tanımlanır. Enflasyon süreçlerinde ise paranın değer ölçüsü olma fonksiyonunu tamamen yitirdiği yıkıcı aşamaya Hiperenflasyon denir. Tarımsal piyasalarda arzın fiyata gecikmeli tepki vermesiyle oluşan fiyat dalgalanmaları ise Cobweb (Örümcek Ağı) Teoremi ile açıklanır.

1. Toplam gelir ile toplam maliyetin birbirine eşit olduğu üretim düzeyi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Aşırı kâr noktası
B) Başa baş noktası
C) Denge noktası
D) Maksimum kâr noktası
E) Kapanma noktası

Cevap : B) Başa baş noktası

Açıklama : İktisatta toplam gelirin (TR), toplam maliyete (TC) eşit olduğu ($TR = TC$) ve dolayısıyla ekonomik kârın sıfır olduğu noktaya **Başa Baş Noktası (Break-even Point)** denir. Bu noktada firma ne kâr eder ne de zarar eder; maliyetlerini tam olarak karşılar.

2. Aşağıdakilerden hangisi para politikası araçları arasında yer almamaktadır?

A) Kredi tavanı
B) Reeskont oranı
C) Zorunlu karşılıklar
D) Açık piyasa işlemleri
E) İthalat teminatları

Cevap : E) İthalat teminatları

Açıklama : Merkez Bankası’nın para arzını yönetmek için kullandığı temel araçlar; Açık Piyasa İşlemleri (APİ), Reeskont Oranları ve Zorunlu Karşılıklar’dır. Kredi tavanı da doğrudan bir kontrol aracıdır. Ancak **İthalat Teminatları**, para politikasından ziyade dış ticaret rejimi ve döviz talebini kısıtlamaya yönelik ticari/mali bir araçtır.

3. Aşağıdakilerden hangisi tüketicinin sabit geliri ile iki malı hangi miktarlarda tüketme olanaklarına sahip olduğunu gösteren seçim noktalarını birleştirir?

A) Fiyat-tüketim eğrisi
B) Genişleme yolu
C) Maliyet kısıtı
D) Gelir tüketim eğrisi
E) Bütçe doğrusu

Cevap : E) Bütçe doğrusu

Açıklama : Tüketicinin belirli bir bütçe (sabit gelir) ve veri piyasa fiyatları ile satın alabileceği iki malın farklı bileşimlerini gösteren noktaların geometrik yerine **Bütçe Doğrusu (Bütçe Kısıtı)** denir. Bu doğru, tüketicinin alım gücü sınırını çizer.

4. Hangi kuruma bozuk paraları basma yetkisi verilmektedir?

A) Katılım Bankaları
B) Devlet Planlama Teşkilatı
C) Hazine ve Maliye Bakanlığı
D) Ticari Bankalar
E) Merkez Bankası

Cevap : C) Hazine ve Maliye Bakanlığı

Açıklama : Türkiye’de banknot (kağıt para) basma yetkisi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na (TCMB) aittir. Ancak madeni paraların (bozuk paraların) basım yetkisi, **Hazine ve Maliye Bakanlığı**’na bağlı olan **Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü**’ndedir.

5. Üretim teknolojisinin değişmesi ile iş gücü talep yapısının değişmesi sonucu görülen işsizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yapısal işsizlik
B) İradi işsizlik
C) Konjoktürel işsizlik
D) Gayrı-iradi işsizlik
E) Friksiyonel işsizlik

Cevap : A) Yapısal işsizlik

Açıklama : Ekonominin yapısında meydana gelen teknolojik gelişmeler veya talep kaymaları sonucunda, işgücünün nitelikleri ile işverenlerin aradığı beceriler arasında uyumsuzluk oluşması durumuna **Yapısal İşsizlik** denir. Örneğin, otomasyona geçilmesiyle kol gücüne dayalı işçilerin işsiz kalması.

6. Aşağıdakilerden hangisi monopollü rekabet piyasası özelliklerinden birisidir?

A) Az sayıda firmanın farklılaştırılmış ürün satması
B) Aşırı kârlılık elde edilmesi
C) Çok sayıda firmanın farklılaştırılmış ürün satması
D) Çok sayıda firmanın homojen ürün satması
E) Az sayıda firmanın homojen ürün satması

Cevap : C) Çok sayıda firmanın farklılaştırılmış ürün satması

Açıklama : Monopollü (Tekelci) Rekabet Piyasası, hem tam rekabetin hem de monopolün özelliklerini taşır. En belirleyici özelliği; piyasada **çok sayıda firmanın** bulunması, ancak sattıkları ürünlerin (marka, ambalaj, servis vb. ile) birbirinden **farklılaştırılmış** (heterojen) olmasıdır.

7. Belli bir dönemde bir ülke vatandaşlarının sahip oldukları üretim faktörleri kullanılarak üretilmiş bütün nihai mal ve hizmetlerin piyasa fiyatlarıyla hesaplanmış değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) SMH
B) MG
C) KG
D) GSMH
E) GSYİH

Cevap : D) GSMH

Açıklama : Bir ülke vatandaşlarının (mülkiyet sahipliği esasına göre), hem ülke içinde hem de ülke dışında ürettikleri mal ve hizmetlerin toplam değerine **Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH)** denir. GSYİH ise “sınır içi” üretime bakar; GSMH “vatandaşlık” esasına bakar.

8. Harcanabilir gelirden bağımsız tüketim harcamalarına ne ad verilmektedir?

A) Lüks tüketim
B) Ortalama tüketim
C) Toplam tüketim
D) Uyarılmış tüketim
E) Otonom tüketim

Cevap : E) Otonom tüketim

Açıklama : Keynesyen tüketim fonksiyonunda, gelir sıfır olsa bile bireylerin hayatta kalabilmek için (borçlanarak veya servetten harcayarak) yapmak zorunda oldukları asgari tüketime **Otonom Tüketim** denir. Gelire bağlı olan kısma ise “Uyarılmış Tüketim” denir.

9. Sabit maliyet eğrisinin şekli aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pozitif eğimli
B) Negatif eğimli
C) Hiperbol
D) Yatay bir çizgi
E) Düşey bir çizgi

Cevap : D) Yatay bir çizgi

Açıklama : Toplam Sabit Maliyet (TFC), üretim miktarından bağımsızdır ve üretim artsa da azalsa da değişmez (örneğin fabrika kirası). Bu nedenle grafikte miktar eksenine (yatay eksene) paralel **yatay bir çizgi** şeklindedir. (Ortalama Sabit Maliyet eğrisi hiperboldür, karıştırılmamalıdır).

10. Aşağıdakilerden hangisi altın ve gümüşe çevrilebilen paraları tanımlamaktadır?

A) Kağıt para
B) Banknot
C) Temsili para
D) Mal para
E) Sikke

Cevap : C) Temsili para

Açıklama : Tarihsel süreçte, kendisi değersiz bir kağıt veya metalden yapılmış olsa da, talep edildiğinde karşılığında belirli miktarda altın veya gümüşe (kıymetli madene) dönüştürülebilme garantisi olan paralara **Temsili Para** denir.

11. Eş ürün eğrileri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Kayıtsızlık eğrileri ile aynı anlamı ifade etmektedir.
B) Faktörler birbirlerini ikame edebilirler.
C) Eş ürün eğrileri uzun dönem firma analizinde kullanılmaktadır.
D) Üretim sırasında faktörlerin birbirini ikame etmesi durumunda çıktı miktarında artış veya azalış meydana gelir.
E) Aynı üretim seviyesini sağlayan farklı faktör bileşimlerinin geometrik yeridir.

Cevap : A) Kayıtsızlık eğrileri ile aynı anlamı ifade etmektedir.

Açıklama :

12. İktisadi faaliyetlerde insan ihtiyaçlarını giderme amacına yönelik olarak mal ve hizmet üretilmesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fayda
B) Tüketim
C) Arz
D) Talep
E) Esneklik

Cevap : C) Arz

Açıklama : İnsan ihtiyaçlarını gidermek için mal ve hizmet meydana getirme faaliyetine “Üretim” denir. Ancak şıklarda üretim yer almamaktadır. Piyasa mekanizmasında, üretilen mal ve hizmetlerin satılmak üzere piyasaya sunulmasını ifade eden ve üretici davranışını temsil eden kavram **Arz (Supply)** dır. Bu bağlamda cevap Arz olarak kabul edilir.

13. Ekonomi üzerinde en az olumsuz etkiye sahip olan işsizlik türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Friksiyonel işsizlik
B) Yapısal işsizlik
C) Mevsimlik işsizlik
D) Teknolojik işsizlik
E) Konjoktürel işsizlik

Cevap : A) Friksiyonel işsizlik

Açıklama : **Friksiyonel (Geçici/Arızi) İşsizlik**; yer değiştirme, yeni mezun olma veya daha iyi bir iş arama gibi nedenlerle iş değiştirme sürecinde yaşanan kısa süreli işsizliktir. Ekonominin dinamik olduğunu gösterir ve genellikle “iş arayanla işverenin buluşma süreci” olarak görüldüğü için ekonomi üzerinde en az olumsuz etkiye sahip (hatta bazen doğal karşılanan) türdür.

14. Tarımsal ürünlerde arzın talep değişikliğine uyabilmesi için en az bir üretim döneminin geçmesi gerektiği ifadesi aşağıdakilerden hangisi ile açıklanmaktadır?

A) Crowding out
B) Cobwed (örümcek ağı) teoremi
C) King kanunu
D) Engel kanunu
E) Azalan verimler kanunu

Cevap : B) Cobwed (örümcek ağı) teoremi

Açıklama : Tarımsal ürünlerde üretim kararı ile hasat (arz) arasında zaman farkı vardır. Çiftçiler bugünkü fiyata bakarak gelecek yılın üretim kararını verirler. Bu durum, fiyatlarda dalgalanmalara neden olur. Arzın fiyata gecikmeli tepki verdiği bu dinamik analize **Cobweb (Örümcek Ağı) Teoremi** denir.

15. Paranın değer ölçüsü olma özelliğini kaybettiği enflasyon türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stagflasyon
B) Hiperenflasyon
C) Sinsi enflasyon
D) Kronik enflasyon
E) Yapısal enflasyon

Cevap : B) Hiperenflasyon

Açıklama : Fiyatların kontrolsüzce ve aşırı hızla yükseldiği (genellikle aylık %50 üzeri) **Hiperenflasyon** durumunda, yerel para birimi o kadar hızlı değer kaybeder ki, artık mal ve hizmetlerin değerini ölçme ve değişim aracı olma fonksiyonunu yitirir; insanlar takasa veya dövize yönelir.

16. Zorunlu karşılık oranları değiştiğinde bankaların karşılaştığı risk aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faiz oranında istikrarsızlık
B) Kredileri arttırma zorunluluğu
C) Merkez Bankasından borçlanma güçlüğü
D) Likidite sıkışıklığı
E) Likidite bolluğu

Cevap : D) Likidite sıkışıklığı

Açıklama : Merkez Bankası zorunlu karşılık oranlarını artırdığında, bankalar topladıkları mevduatın daha büyük bir kısmını Merkez Bankası’nda tutmak zorunda kalırlar. Bu durum, bankaların elinde kredi olarak verebilecekleri “kullanılabilir fon” miktarını azaltır ve piyasada bir **Likidite Sıkışıklığına** (nakit darlığına) neden olur.

17. Aşağıdakilerden hangisi monopol piyasalarında karşılaşılan iktisadi olgulardan birisi değildir?

A) Monopolün kısa ve uzun dönem koşullarının farklılık göstermesi
B) Monopolcu firma denge durumunun maliyetlere göre açıklanması
C) Monopolcü firmanın bir mal ve hizmetin tek arz edicisi olması
D) Monopolcü firma ile endüstrinin aynı olması
E) Monopolcü firmanın piyasada azalan eğimli bir talep eğrisine sahip olması

Cevap : A) Monopolün kısa ve uzun dönem koşullarının farklılık göstermesi

Açıklama : Tam rekabet piyasasında kısa dönemde aşırı kâr varken uzun dönemde bu kâr sıfırlanır (koşullar değişir). Ancak Monopol piyasasında giriş engelleri olduğu için, firma kısa dönemde elde ettiği aşırı kârı uzun dönemde de sürdürebilir. Bu nedenle, monopolde kısa ve uzun dönem koşulları arasında tam rekabetteki gibi keskin bir yapısal farklılık/değişim (kârın yok olması gibi) beklenmez. Bu şık, monopolün değil, rekabetçi piyasaların dinamizmini tanımlayan bir olguya zıttır.

18. Aşağıdakilerden hangisi firmanın satışında bir birimlik değişmenin toplam gelirde meydana getirdiği değişme oranıdır?

A) MG=TG>O
B) MG=Δ TG > Δ Q
C) MG=TG/Q
D) MG=Δ TG / Δ Q
E) MG=Δ TG < Δ Q

Cevap : D) MG=Δ TG / Δ Q

Açıklama :

19. Aşağıdakilerden hangi enflasyon çeşidinde dış ödemelerde, bir başka ülke parası standart ölçü olarak kullanılmaktadır?

A) Sinsi enflasyon
B) Yapısal enflasyon
C) Hiperenflasyon
D) Sürünen enflasyon
E) Kronik enflasyon

Cevap : E) Kronik enflasyon

Açıklama :

20. Birbirinin tamamlayıcısı iki malın esneklik katsayısı ile ilgili ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Sıfırdır.
B) Daima negatiftir.
C) Birden küçüktür.
D) Daima pozitiftir.
E) Birden büyüktür.

Cevap : B) Daima negatiftir.

Açıklama : Tamamlayıcı mallar (Örn: Araba ve Benzin) birlikte kullanılır. Birinin fiyatı arttığında (Araba), diğerinin talebi azalır (Benzin). Fiyat ve miktar ters yönlü hareket ettiği için, bu iki mal arasındaki “Çapraz Talep Esnekliği” katsayısı **daima negatiftir**.