İşletme Yönetimi 2024-2025 Bütünleme Soruları (Güz)

Yönetim Süreci ve Temel Fonksiyonlar

Modern yönetim bilimi, bir organizasyonun hedeflerine ulaşması için kaynakların verimli kullanılmasını amaçlar. Bu süreç; Planlama, Örgütleme, Yürütme (Yöneltme), Koordinasyon ve Denetim olmak üzere beş temel fonksiyondan oluşur. Planlama aşamasında neyin, nasıl ve ne zaman yapılacağı belirlenirken; örgütleme ile bu planları hayata geçirecek yapı kurulur. Kurulan yapının ortak amaçlar doğrultusunda harekete geçirilmesi, personelin sevki ve liderlik süreçleri ise Yürütme fonksiyonunun kapsamındadır. Sürecin sonunda yer alan Denetim (Kontrol) ise, olması gereken hedefler ile gerçekleşen sonuçların karşılaştırılması ve sapmaların düzeltilmesi aşamasıdır.

Organizasyon Teorileri ve Yapı-Teknoloji İlişkisi

İşletmecilik tarihinin gelişiminde farklı yaklaşımlar öne çıkmıştır. Klasik yaklaşımların insanı bir makine parçası gibi görmesine tepki olarak doğan Neoklasik (Davranışsal) Yaklaşım; insan psikolojisini, grup dinamiklerini ve motivasyonu ilk kez araştırmaların odağına almıştır. Durumsallık yaklaşımının öncülerinden Joan Woodward ise, işletmenin organizasyon yapısının rastgele değil, kullanılan üretim teknolojisiyle doğrudan ilişkili olduğunu kanıtlamıştır. Bu çalışmalar, modern yönetim anlayışında esnekliğin ve çevreye uyumun önemini vurgular.

İşletme Kapasitesi ve Yatırım Analizleri

İşletmelerin üretim gücü farklı kapasite türleriyle tanımlanır. Bir işletmenin normal çalışma şartlarında, olağan duruşlar (bakım, tamir vb.) düşüldükten sonra gerçekleştirebileceği üretim miktarına Normal Kapasite veya Pratik Kapasite denir. Bir yatırım projesine başlanmadan önce yapılan Ekonomik Etüt; pazar araştırması, talep tahmini ve kuruluş yeri seçimi gibi verimlilik odaklı çalışmaları kapsar. Ancak işletmenin Anonim veya Limited şirket olması gibi kararlar bu kapsamda değil, Hukuki Etüt aşamasında değerlendirilir.

Sosyal Sorumluluk ve Etik Standartlar

İşletmelerin topluma karşı sorumlulukları Archie Carroll tarafından bir piramit modeliyle açıklanmıştır. Bu model; ekonomik, hukuksal, etik ve gönüllü (hayırseverlik) sorumluluklardan oluşur. Çalışan haklarını küresel düzeyde korumayı amaçlayan SA 8000 standardı ise, özellikle Örgütlenme Özgürlüğü ve Toplu Pazarlık Hakkı gibi temel insan haklarına vurgu yapar. Sosyal fayda odaklı bir diğer yapı olan Tüketim Kooperatifleri, ortaklarının temel ihtiyaçlarını toplu alım gücüyle kaliteli ve ucuza temin etmeyi hedefler.

İşletme Fonksiyonları: Muhasebe, Finans ve Üretim

İşletmenin sağlıklı işleyişi için temel fonksiyonların eşgüdümü şarttır:

• Muhasebe: Finansal olayları para birimiyle kaydetme, sınıflandırma ve raporlama (Bilanço, Gelir Tablosu vb.) görevini üstlenir.
• Finansman: Gerekli fonların sağlanması ve yönetimiyle ilgilenir; nakit ihtiyaçlarının ve kredi maliyetlerinin tespiti bu alanın konusudur.
• Üretim: Mal ve hizmetlerin fiziksel dönüşüm sürecidir; makine seçimi, vardiya düzeni ve yerleşim planı üretimin örgütlenmesinin bir parçasıdır.
• Pazarlama: Ürünün sahipliğinin tüketicilere geçmesini sağlayarak Mülkiyet Faydası yaratır.

İhtiyaçlar ve Tüketim Malları

İktisadi faaliyetlerin motoru olan insan ihtiyaçları; biyolojik olan Birincil İhtiyaçlar ve sosyal ilişkilerden doğan İkincil İhtiyaçlar (sevgi, saygı vb.) olarak ayrılır. Tüketim malları ise dayanıklılıklarına göre sınıflandırılır; televizyon gibi uzun süre fayda sağlayan ürünler dayanıklı mallar kategorisindeyken, gıda ve temizlik ürünleri dayanıksızdır.

1. “Planlar yapılıp organizasyon yapısı oluşturulduktan sonra bu organizasyonun ortak amaç doğrultusunda harekete geçirilmesi” aşağıdaki hangi yönetim fonksiyonunu ifade eder?

A) Denetim
B) Örgütleme
C) Planlama
D) Koordinasyon
E) Yürütme

Cevap : E) Yürütme

Açıklama : Yönetim sürecinin fonksiyonları sırasıyla Planlama, Örgütleme, Yürütme (Yöneltme), Koordinasyon ve Denetim’dir. Planlama ne yapılacağını belirler, örgütleme yapıyı kurar. Kurulan bu yapının çalışmaya başlaması, personelin işe sevk edilmesi, emir-komuta zincirinin işlemesi ve faaliyetlerin fiilen başlaması “Yürütme” (Yöneltme/Liderlik) fonksiyonunun kapsamıdır. Tanımdaki “harekete geçirilmesi” ifadesi yürütmenin anahtar kelimesidir.

2. Aşağıdakilerden hangisi ekonomik etüt kapsamına girmez?

A) İşletmenin kuruluş yerinin seçimi
B) Hukuki şeklin belirlenmesi
C) İşletme büyüklüğünün saptanması
D) Pazar araştırması
E) Talep tahmini

Cevap : B) Hukuki şeklin belirlenmesi

Açıklama : Bir yatırım projesinin hazırlanması aşamasında “Ekonomik Etüt”; pazar araştırması (D), talep tahmini (E), kapasite/büyüklük seçimi (C) ve kuruluş yeri seçimi (A) gibi kârlılık ve verimlilikle ilgili analizleri kapsar. “Hukuki şeklin belirlenmesi” (Anonim, Limited vb. seçimi) ise ekonomik etütten ayrı olarak değerlendirilen “Hukuki Etüt” aşamasının konusudur.

3. Ortakların gıda, yiyecek, ev eşyası gibi gereksinmelerini ucuz fiyatla ve iyi kalite ile karşılamak üzere kurulan kooperatifler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tüketim kooperatifi
B) Seyahat kooperatifi
C) Üretim kooperatifi
D) Tarım-satış kooperatifi
E) Yapı kooperatifi

Cevap : A) Tüketim kooperatifi

Açıklama : Kooperatifler amaçlarına göre sınıflandırılır. Ortaklarının tüketim ihtiyaçlarını (gıda, giyim, yakacak vb.) toplu alım gücünü kullanarak daha ucuza ve kaliteli temin etmek amacıyla kurulan tür “Tüketim Kooperatifi”dir. Yapı kooperatifi konut, üretim kooperatifi ise üretimi destekleme amacı güder.

4. Normal kapasitenin diğer adı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fiili kapasite
B) Atıl kapasite
C) Maksimum kapasite
D) Pratik kapasite
E) Boş kapasite

Cevap : D) Pratik kapasite

Açıklama : İşletme literatüründe kapasite türleri şöyledir:
– Maksimum (Teorik) Kapasite: Hiç duruş olmadan ulaşılan en üst sınır.
– Normal (Pratik) Kapasite: Tamir, bakım, beklemeler gibi olağan duruşların düşülmesiyle ulaşılan, işletmenin normal şartlarda gerçekleştirebileceği kapasitedir. Bu nedenle Pratik Kapasite olarak da adlandırılır.
– Fiili Kapasite: Gerçekleşen üretimdir.

5. Joan Woodward 1953-1957 yılları arasında İngiltere’de yaptığı araştırmada hangi iki değişken arasındaki ilişkiyi ele almıştır?

A) Organizasyon yapısı-hükümet ilişkisi
B) Organizasyon yapısı-dış çevre ilişkisi
C) Organizasyon yapısı-iç çevre ilişkisi
D) Organizasyon yapısı-sendikalar ilişkisi
E) Organizasyon yapısı-teknoloji ilişkisi

Cevap : E) Organizasyon yapısı-teknoloji ilişkisi

Açıklama : Durumsallık Yaklaşımı’nın öncülerinden Joan Woodward, sanayi işletmeleri üzerinde yaptığı ünlü araştırmasında üretim teknolojisinin karmaşıklığı (birim üretim, kitle üretimi, süreç üretimi) ile organizasyon yapısı (hiyerarşi kademesi, yönetim alanı vb.) arasında doğrudan bir ilişki olduğunu kanıtlamıştır. Bu çalışma “Teknoloji-Yapı” ilişkisinin temel taşıdır.

6. Yönetim fonksiyonları ile ilgili olarak olması gerekenle, olanın karşılaştırılması ve aradaki olumsuz farkların belirlenerek düzeltici tedbirlerin alınmasına ne ad verilir?

A) Yürütme
B) Denetim
C) Örgütleme
D) Yönlendirme
E) Planlama

Cevap : B) Denetim

Açıklama : Yönetim sürecinin son aşaması olan Denetim (Kontrol); planlanan hedefler (olması gereken) ile gerçekleşen sonuçların (olan) karşılaştırılması, sapmaların tespit edilmesi ve gerekiyorsa düzeltici önlemlerin alınması sürecidir.

7. “İşletme, işgörenlerin sendika kurma, sendikaya katılma ve toplu pazarlık haklarına saygı göstermek durumundadır.” ifadesi SA 8000’in hangi temel ilkesi ile ilgilidir?

A) Örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık hakkı
B) Yönetim sistemleri
C) Sağlık ve güvenlik
D) Maaş ve ücretler
E) Disiplin uygulamaları

Cevap : A) Örgütlenme özgürlüğü ve toplu pazarlık hakkı

Açıklama : SA 8000 (Social Accountability 8000) Sosyal Sorumluluk Standardı’nın temel maddelerinden biri, çalışanların sendikal haklarını korumaktır. İfadedeki “sendika kurma, katılma ve toplu pazarlık” vurgusu doğrudan standardın “Örgütlenme Özgürlüğü ve Toplu Pazarlık Hakkı” maddesine karşılık gelir.

8. Müşteriler üretici firmadan çay satın aldığında hangi tür fayda yaratılmış olur?

A) Mekân değişikliği ile fayda yaratma
B) Şekil değişikliği ile fayda yaratma
C) Mülkiyet değişikliği ile fayda yaratma
D) Zaman değişikliği ile fayda yaratma
E) Yer değişikliği ile fayda yaratma

Cevap : C) Mülkiyet değişikliği ile fayda yaratma

Açıklama : Pazarlamanın yarattığı faydalar şunlardır: Şekil (üretim), Yer (taşıma), Zaman (depolama) ve Mülkiyet (satış). Satın alma işlemi gerçekleştiğinde, ürünün sahipliği üreticiden tüketiciye geçer. Bu işlem, tüketicinin ürüne sahip olma ve kullanma hakkını elde etmesini sağladığı için “Mülkiyet (Sahiplik) Faydası” yaratır.

9. E işletmesi 60.000 TL harcayarak 10.000 adet mal üretmiştir. İşletmenin ürettiği mamullerin birim satış fiyatı 9 TL’dir. Buna göre E işletmesinin ekonomik verimliliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) 3
B) 2
C) 0,5
D) 0,66
E) 1,5

Cevap : E) 1,5

Açıklama :

10. İşletmeciliğin tarihsel gelişiminde, insan davranışı, kişilerarası ilişkiler, grup davranışları, algılama, tutumlar, motivasyon, liderlik vb. konuları ilk araştıran yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bilimsel yönetim yaklaşımı
B) Durumsallık yaklaşımı
C) Yönetim süreci yaklaşımı
D) Bürokratik yönetim yaklaşımı
E) Neoklasik yaklaşım

Cevap : E) Neoklasik yaklaşım

Açıklama : Klasik Yönetim Teorisi (Bilimsel, Yönetim Süreci, Bürokrasi) insanı sadece ekonomik bir varlık ve makinenin bir parçası olarak görmüştür. Buna tepki olarak doğan ve Elton Mayo’nun Hawthorne Araştırmaları ile başlayan Neoklasik Yaklaşım (Davranışsal Yaklaşım); örgütteki sosyal yapıyı, insan psikolojisini, motivasyonu ve grup dinamiklerini inceleyen ilk yaklaşımdır.

11. Bir işletme 2023 yılı için 400.000 adet üretim miktarı hedeflemiş, fakat yıl sonuna kadar toplam 200.000 adet üretim yapabilmiştir. Bu verilere göre bu işletmenin etkinlik oranı yüzde kaçtır?

A) yüzde 35
B) yüzde 50
C) yüzde 150
D) yüzde 25
E) yüzde 75

Cevap : B) yüzde 50

Açıklama : Etkinlik (Effectiveness), hedeflere ulaşma derecesidir. Formülü: (Gerçekleşen Performans / Hedeflenen Performans) x 100 şeklindedir.
Hesaplama: (200.000 / 400.000) x 100 = 0,5 x 100 = yüzde 50.

12. Aşağıdakilerden hangisi, Carroll’un sosyal sorumluluk modeli kapsamında değildir?

A) Etik açıdan sorumluluk
B) Gönüllü sorumluluk
C) Doğal sorumluluk
D) Ekonomik sorumluluk
E) Hukuksal sorumluluk

Cevap : C) Doğal sorumluluk

Açıklama : Archie Carroll’un Sosyal Sorumluluk Piramidi dört basamaktan oluşur:
1. Ekonomik Sorumluluk (En alt – Kâr etmek)
2. Hukuksal Sorumluluk (Yasalara uymak)
3. Etik Sorumluluk (Doğru olanı yapmak)
4. Gönüllü (Hayırseverlik) Sorumluluk (En üst – Topluma katkı)
Carroll’un modelinde literatürde “Doğal sorumluluk” diye tanımlanmış ayrı bir kategori bulunmamaktadır.

13. İşletmeler pazar alanlarına göre sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisi bu sınıflamada yer almaz?

A) Küresel işletmeler
B) Uluslararası işletmeler
C) Ulusal işletmeler
D) Özel işletmeler
E) Çok uluslu işletmeler

Cevap : D) Özel işletmeler

Açıklama : İşletmeler “Pazar Alanlarına (Faaliyet Sahasına) Göre”; Yerel, Bölgesel, Ulusal (C), Uluslararası (B), Çok Uluslu (E) ve Küresel (A) işletmeler olarak sınıflandırılır. “Özel İşletmeler” ise pazar alanına göre değil, “Sermaye Sahipliğine (Mülkiyetine) Göre” yapılan sınıflandırmanın (Kamu, Özel, Karma) bir parçasıdır.

14. İşletmelerde finansal nitelikteki olayları para birimi üzerinden kayıtlara geçirmek, sınıflandırmak ve finansal tablolar halinde özetleme faaliyetlerini gerçekleştiren fonksiyon aşağıdakilerden hangisidir?

A) Muhasebe
B) Araştırma ve geliştirme
C) Tedarik
D) İnsan kaynakları yönetimi
E) Üretim

Cevap : A) Muhasebe

Açıklama : Tanımda verilen “kaydetme, sınıflandırma, özetleme ve raporlama” süreci, işletmenin Muhasebe fonksiyonunun temel tanımıdır. Finansal olayların (para ile ifade edilen işlemlerin) sistematik takibi muhasebenin görevidir.

15. Aşağıdakilerden hangisi finansman kaynaklarının saptanması ile ilgili yapılan çalışmalar arasında sayılamaz?

A) Nakit ihtiyaçlarının tespiti
B) Kredi maliyetlerinin tespiti
C) Nakit girişlerinin tespiti
D) Personel ihtiyaçlarının tespiti
E) Nakit çıkışlarının tespiti

Cevap : D) Personel ihtiyaçlarının tespiti

Açıklama : Finansman fonksiyonu; fonların (paranın) sağlanması ve yönetilmesiyle ilgilidir. Nakit giriş-çıkışları (A, C, E) ve kredi maliyetleri (B) doğrudan finansal planlamanın konusudur. Ancak “Personel ihtiyaçlarının tespiti” (kaç kişi çalışacak, hangi nitelikte olacak), İnsan Kaynakları Yönetimi fonksiyonunun görev alanıdır. Finans sadece bu personelin maaş ödemesini planlar, ihtiyacı tespit etmez.

16. Aşağıdakilerden hangisi dayanıksız tüketim malı değildir?

A) Sabun
B) Diş macunu
C) Süt
D) Televizyon
E) Gıda maddeleri

Cevap : D) Televizyon

Açıklama : Tüketim malları dayanıklılıklarına göre ikiye ayrılır:
– Dayanıksız Mallar: Bir veya birkaç kullanımda tükenen mallar (Sabun, Diş macunu, Süt, Gıda).
– Dayanıklı Mallar: Uzun süre kullanılan ve faydası hemen tükenmeyen mallar. Televizyon, buzdolabı, mobilya gibi ürünler Dayanıklı Tüketim Malı kategorisindedir.

17. “İşletmedeki çatışmalara çözüm bulma, astlar arasındaki anlaşmazlıkları giderme” şeklinde ifade edilen görev, Mintzberg’in yönetsel rollerinden hangisidir?

A) Liderlik
B) İşbirliği
C) Sorun çözme
D) İzleme
E) Temsil

Cevap : C) Sorun çözme

Açıklama : Henry Mintzberg’in yönetsel roller sınıflandırmasında “Karar Verici Roller” grubunda yer alan “Sorun Çözücü / Kriz Yönetimi” (Disturbance Handler) rolü; beklenmedik durumlar, krizler ve çalışanlar arasındaki çatışmalar karşısında yöneticinin müdahale edip çözüm üretmesini ifade eder.

18. …………. kişilerin toplumsal ilişkilerinden ve görevlerinden veya kişisel arzularından doğan ihtiyaçlardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Manevi ihtiyaçlar
B) İkincil ihtiyaçlar
C) Birincil ihtiyaçlar
D) Bütüncül ihtiyaçlar
E) Maddi ihtiyaçlar

Cevap : B) İkincil ihtiyaçlar

Açıklama : İhtiyaçlar genel olarak ikiye ayrılır:
– Birincil İhtiyaçlar: Yaşamsal, biyolojik ihtiyaçlar (Yeme, içme, barınma).
– İkincil İhtiyaçlar: Sosyal çevre, kültürel yapı ve kişisel isteklerden doğan; sevgi, saygı, ait olma, başarı gibi daha çok psikolojik ve sosyal tatmin sağlayan ihtiyaçlardır.

19. Aşağıdakilerden hangisi üretim sürecinin örgütlenmesi ile ilgili çalışmalar içinde yer almaz?

A) Kullanılacak makine ve araç-gereçler
B) Vardiya süreleri
C) Finansman maliyetleri
D) Çalışacak işçi sayısı
E) Fabrika yerleşim düzeni

Cevap : C) Finansman maliyetleri

Açıklama : Üretim sürecinin örgütlenmesi; makine seçimi (A), yerleşim düzeni (E), işgücü planlaması (D) ve zamanlama/vardiya (B) gibi fiziksel ve operasyonel kararları içerir. “Finansman maliyetleri” (faiz vb.) ise üretim departmanının fiziksel örgütlenmesiyle değil, işletmenin mali yapısı ve finans departmanıyla ilgili parasal bir unsurdur.

20. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir?

A) Üretim programı
B) Fon akım tablosu
C) Bilanço
D) Dağıtılmayan kârlar tablosu
E) Gelir tablosu

Cevap : A) Üretim programı

Açıklama : Finansal tablolar, işletmenin mali durumunu gösteren raporlardır. Bilanço, Gelir Tablosu, Fon Akım Tablosu ve Dağıtılmayan Kârlar Tablosu muhasebe sisteminin ürettiği temel mali tablolardır. “Üretim Programı” ise, ne kadar ve ne zaman üretim yapılacağını gösteren teknik ve operasyonel bir planlama belgesidir; bir finansal tablo değildir.