Diplomasi ve Kriz Yönetimi 2024-2025 Vize Soruları

Diplomasinin Antik Kökenleri ve Klasik Dönem Uygulamaları

Diplomasi, devletler arası ilişkileri barışçıl yollarla yürütme sanatı olarak insanlık tarihi kadar eskidir. Tarihteki ilk yazılı barış antlaşması, M.Ö. 13. yüzyılda (M.Ö. 1259) Hititler ve Mısırlılar arasında imzalanan Kadeş Antlaşması’dır. Antik Yunan dünyasında ise diplomasi, bağımsız şehir devletleri (polis) arasında yürütülürdü. Bu sistemde proxeni (elçilik benzeri kurum), haberci ve temsilciler kullanılır; olimpiyatlar gibi etkinliklerle ortak bir kültür üretilirdi. Ancak Antik Yunan’da polislerin üzerinde diplomasiyi düzenleyen merkezi bir otorite bulunmazdı. Modern siyaset düşüncesinin temelleri ise 15. yüzyılda Kuzey İtalya’da, Niccolò Machiavelli’nin de içinde bulunduğu rekabetçi şehir devletleri ortamında, ticaret yolları üzerindeki ekonomik mücadelelerle şekillenmiştir.

Otuz Yıl Savaşları ve Vestfalya Barışı

Modern uluslararası sistemin başlangıç noktası, 1618’de Bohemya’daki Protestan ayaklanmasıyla başlayan ve tüm Avrupa’ya yayılan Otuz Yıl Savaşları’dır. Bu yıkıcı süreci sonlandıran 1648 tarihli Münster ve Osnabrück Antlaşmaları, ortaklaşa Vestfalya Barışı olarak adlandırılır. Vestfalya, egemen devletlerin birbirlerinin iç işlerine karışmaması ve dini türdeşlik yerine siyasi egemenliğin esas alınması ilkelerini getirmiştir. 18. yüzyıla gelindiğinde ise Avrupa diplomasisi, monarşi ile yönetilen devletlerin yarattığı türdeşlik ve güçler dengesi arayışıyla karakterize olmuştur.

Fransız Devrimi, Napolyon ve Restorasyon Dönemi

1789 Fransız Devrimi ve ardından 1793’te 16. Louis’nin idam edilmesi, Avrupa’daki monarşik düzeni sarsmıştır. 1795 Basel Barışı ile Cumhuriyetçi Fransa ilk kez tanınmaya başlanmıştır. Napolyon Savaşları sonrası bozulan Avrupa haritasını ve güç dengesini yeniden kurmak amacıyla Eylül 1814’te Viyana Kongresi toplanmıştır. Kongre öncesinde Chaumont Antlaşması ile müttefiklik pekiştirilmiş; süreç boyunca Maurice Talleyrand gibi usta diplomatlar Fransa’nın çıkarlarını savunmuştur. Kongre ile başlayan Restorasyon döneminde, indirilen monarşiler tahtlarına iade edilmiş ve “Avrupa Uyumu” (Concert of Europe) sistemi tesis edilmiştir. 1818’de Fransa’nın da katılımıyla bu uyum Beşli İttifak halini almıştır.

Büyük Savaşları Sonlandıran Temel Antlaşmalar

Diplomasi tarihinde krizleri sonlandıran antlaşmalar, yeni hukuk kurallarının oluşmasını sağlamıştır:

• Utrecht Barışı (1713): İspanyol Veraset Savaşlarını sona erdirmiştir.
• Paris ve Hubertsburg Barışı (1763): Yedi Yıl Savaşlarını sonlandırmıştır.
• Aix-la-Chapelle (1818): Fransa’nın Avrupa Ahengi sistemine dahil edildiği kongredir.
• Nijmegen Barışı (1678): Fransız-Hollanda savaşlarını bitirmiş, Yedi Yıl Savaşları ile ilgisi yoktur.

Diplomatik temsilciliklerin statüleri ve protokol kuralları ise en kapsamlı şekilde 1815 Viyana Kongresi ile düzenlenmiştir.

1. 1793’te ilan edilen Fransız Cumhuriyetinin imzaladığı barış anlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Amiens Barışı
B) Campo Formio Barışı
C) Luneville Barışı
D) Basel Barışı
E) Paris Barışı

Cevap : D) Basel Barışı

Açıklama : 1795 yılında imzalanan Basel Barışı ile Prusya, İspanya ve Hessen-Kassel, Devrimci Fransa’yı ve kurulan cumhuriyeti resmen tanımışlardır.

2. Aşağıdaki anlaşmalardan hangisi Yedi Yıl Savaşları’nı sonlandıran anlaşmalardan biri değildir?

A) Njmegen Barışı
B) Huberstburg Barışı
C) Paris Barışı
D) St Petersburg Barışı
E) Hamburg Barışı

Cevap : A) Njmegen Barışı

Açıklama : Nijmegen Barışı (1678), Fransız-Hollanda Savaşlarını sonlandıran antlaşmadır. Yedi Yıl Savaşları (1756-1763) ise 1763 Paris ve Hubertsburg antlaşmalarıyla sona ermiştir.

3. Aşağıdakilerden hangisi Antik Yunan diplomasisine ait bir kavram değildir?

A) Olimpiyatlar
B) Proxeni
C) Ortodoks Kilisesi
D) Pelloponez Birliği
E) Attik-Delos Deniz Birliği

Cevap : C) Ortodoks Kilisesi

Açıklama : Ortodoks Kilisesi, Antik Yunan dönemine değil, Hristiyanlık sonrası Bizans dönemine ait bir kurumdur. Diğer seçenekler ise Antik Yunan’da siyasi, askeri veya diplomatik ilişkilerle bağlantılı kavramlardır.

4. Otuz Yıl Savaşlarını sonlandıran ve modern uluslararası sistemin başlangıcını temsil eden Münster ve Osnabrück Antlaşmalarına verilen ortak isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Utrecht Barışı
B) Ryswick Barışı
C) Nijmegen Barışı
D) Vestfalya Barışı
E) Huberstburg Barışı

Cevap : D) Vestfalya Barışı

Açıklama : 1648’de imzalanan Münster ve Osnabrück Antlaşmaları birlikte Vestfalya Barışı olarak adlandırılır. Bu barış, modern uluslararası sistemin ve egemen devlet anlayışının başlangıcı kabul edilir.

5. Aşağıdaki olaylardan hangisi Viyana Kongresi’nin Eylül 1814’teki toplantısının başlamasından önce olmuştur?

A) Napolyon’un Yüz Günü
B) Aix La Chapelle Kongresi
C) Kutsal İttifak
D) Chaumond Antlaşması
E) İkinci Paris Barışı

Cevap : D) Chaumond Antlaşması

Açıklama : Chaumont Antlaşması (Mart 1814), Napolyon’a karşı Müttefiklerin birliğini pekiştiren ve Viyana Kongresi’nin (Eylül 1814) toplanmasına zemin hazırlayan antlaşmadır.

6. İlk yazılı barış antlaşması olarak kabul edilen Kadeş Antlaşması M.Ö. hangi yüzyılda yapılmıştır?

A) 12. Yüzyıl
B) 13. Yüzyıl
C) 5. Yüzyıl
D) 2. Yüzyıl
E) 11. Yüzyıl

Cevap : B) 13. Yüzyıl

Açıklama : Kadeş Antlaşması, Hititler ile Mısırlılar arasında M.Ö. 1259 yılında imzalanmış ve tarihteki ilk yazılı barış antlaşması olarak kabul edilmiştir. Kadeş Savaşı’nın kesin bir sonuç vermemesi üzerine yapılan bu antlaşma ile taraflar birbirlerine saldırmamayı ve dış tehditlere karşı iş birliği yapmayı kabul etmiştir. Kadeş Antlaşması, diplomasi ve uluslararası hukuk tarihinin başlangıç noktalarından biri olarak önemli bir yere sahiptir.

7. Aşağıdaki kongrelerden hangisi İspanyol Veraset Savaşlarını sona erdiren toplantıdır?

A) Paris
B) Utrecht
C) Ryswick
D) Hubertsburg
E) Münster

Cevap : B) Utrecht

Açıklama : İspanyol Veraset Savaşları (1701-1714), 1713 yılında toplanan Utrecht Kongresi ve imzalanan antlaşmalarla sona ermiştir.

8. Napolyon tarafından tahtlarından indirilen monarşilerin Viyana Kongresi sürecinde tahtlarına yeniden döndürülmeleri sürecine verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

A) Restorasyon
B) Atama
C) Yerleştirme
D) Oturtma
E) Düzenleme

Cevap : A) Restorasyon

Açıklama : Viyana Kongresi’nin temel amacı, Fransız Devrimi ile bozulan eski düzeni ve hanedanları yeniden tesis etmekti. Bu döneme Restorasyon Dönemi denir.

9. Fransa’da devrim ve Napolyon yönetimlerinin tamamında görev almış ve Viyana Kongresi’ne de Fransa’yı temsil etmek üzere gönderilen ünlü diplomatın ismi aşağıdakilerden hangisidir?

A) François Mitterand
B) Michel Ney
C) Charles De Gaule
D) Maurice Talleyrand
E) Joachim Murat

Cevap : D) Maurice Talleyrand

Açıklama : Maurice (Charles-Maurice de) Talleyrand,
Fransız Devrimi,
Napolyon dönemi
ve Restorasyon döneminde görev almış,
ayrıca Viyana Kongresi’nde Fransa’yı temsil eden ünlü bir diplomattır.

10. “Yükselen tansiyon 1600’lerin başında karşı reformasyonun en sert geçtiği bölge olan Bohemya’da başlayan Protestan ayaklanması ile çatışmaya dönüştü. 1618’de ise bu çatışma Kutsal Roma Germen İmparatorluğu içindeki birimlerin karşılıklı cephelere ayrıştığı bir iç savaş halini aldı. Ortaya çıkan bu çatışma ileri dönemde İsveç, Fransa gibi diğer Avrupalı güçlerin de dahil olmasıyla bir genel Avrupa savaşı haline geldi.”
Yukarıda bahsi geçen çatışmanın tarihteki adı nedir?

A) İkinci Dünya Savaşı
B) Polonya Veraset Savaşları
C) Otuz Yıl Savaşları
D) İspanyol Veraset Savaşları
E) Birinci Dünya Savaşı

Cevap : C) Otuz Yıl Savaşları

Açıklama : Doğru cevap C) Otuz Yıl Savaşlarıdır. Çünkü metinde anlatılan olaylar, 1618’de Bohemya’da Protestanların ayaklanmasıyla başlamış, Kutsal Roma Germen İmparatorluğu içindeki Katolik ve Protestan güçlerin karşı karşıya gelmesiyle bir iç savaşa dönüşmüştür. Daha sonra İsveç ve Fransa gibi büyük Avrupa devletlerinin de savaşa katılmasıyla çatışma sadece yerel bir isyan olmaktan çıkmış ve tüm Avrupa’yı etkileyen büyük bir savaş halini almıştır. Bu özellikler, Otuz Yıl Savaşları’nın temel nitelikleridir.

11. Viyana Kongresi hangi tarihte çalışmalarına başlamıştır?

A) Eylül 1813
B) Eylül 1812
C) Eylül 1815
D) Eylül 1818
E) Eylül 1814

Cevap : E) Eylül 1814

Açıklama : Viyana Kongresi, Napolyon Savaşları’ndan sonra Avrupa’da siyasi düzeni yeniden kurmak amacıyla Eylül 1814’te çalışmalarına başlamıştır. Kongre 1815 yılına kadar sürmüştür.

12. Aşağıdakilerden hangisi Rönesans döneminde Kuzey İtalya’daki şehir devletlerinin diplomasiyi aktif kullanmalarını sağlayan bir faktördür?

A) Aşırı zengin olmaları
B) Ticaret yolları üzerinde rekabet içinde bulunmaları
C) Büyük devletlerle iyi ilişkiler yürütmeleri
D) Askerî güç anlamında kuvvetli olmaları
E) Nüfuslarının aşırı kalabalık olması

Cevap : B) Ticaret yolları üzerinde rekabet içinde bulunmaları

Açıklama : Rönesans döneminde Kuzey İtalya’daki şehir devletleri (Venedik, Floransa, Milano gibi), önemli ticaret yolları üzerinde yer aldıkları için birbirleriyle ve diğer devletlerle sürekli rekabet halindeydi. Bu rekabet, savaş yerine çıkarlarını korumak ve denge kurmak için diplomasiyi aktif biçimde kullanmalarını zorunlu kılmıştır.

13. Aşağıdakilerden hangisi Antik Yunan sistemindeki politik birimler olan “polis”ler arasındaki diplomasi için geçerli bir özellik değildir?

A) Savaş ve barış zamanında değişik seviyelerde bağlayıcılıkları olan ittifaklar yapılması
B) Polislerin üzerinde yer alan bir kurumun diplomasiyi polisler için düzenlemesi
C) Olimpiyat oyunları ve benzer kutsal günler sayesinde ortak kültür üretimi
D) Haberci, elçi ve temsilciler kullanılması
E) Bölgesel güvenlik örgütlenmelerinin varlığı

Cevap : B) Polislerin üzerinde yer alan bir kurumun diplomasiyi polisler için düzenlemesi

Açıklama : Antik Yunan’da polisler (şehir devletleri) bağımsız siyasi birimlerdi ve onların üzerinde diplomasiyi düzenleyen merkezi bir otorite yoktu. Bu yüzden B seçeneği polisler arası diplomasi için geçerli değildir.
Diğer seçenekler ise Antik Yunan diplomasi pratiğine uygundur: ittifaklar kurulması, elçi ve habercilerin kullanılması, kutsal günler ve olimpiyatlar yoluyla ortak kültür oluşması ve bölgesel güvenlik birlikleri buna örnektir.

14. Aşağıdakilerden hangisi 1818’de “Avrupa ahengi”ne dahil olan son büyük devlettir?

A) Prusya
B) Avusturya
C) Rusya
D) İngiltere
E) Fransa

Cevap : E) Fransa

Açıklama : Yenilen devlet Fransa, 1818 Aix-la-Chapelle Kongresi ile sisteme dahil edilerek Dörtlü İttifak, Beşli İttifak’a dönüşmüştür.

15. Aşağıdaki önermelerden hangisi 18. yüzyıldaki klasik Avrupa güç dengesi için geçerlidir?

A) Sıkı ittifaklar devletler arasında bloklaşma meydana getirmiştir.
B) Savaşları bitiren anlaşmalar genelde gizli toplantılar ile yapılmıştır.
C) Devletlerin monarşi ile yönetilmesi aralarında türdeşlik yaratmıştır.
D) Bağlayıcı ittifakların olması sistemi daha sağlamlaştırmıştır.
E) Her savaşın sonunda güç dengesi kesin bir biçimde bozulmaktadır.

Cevap : C) Devletlerin monarşi ile yönetilmesi aralarında türdeşlik yaratmıştır.

Açıklama : 18. yüzyıl Avrupa diplomasisinde devletlerin hemen hepsi “Monarşi” ile yönetiliyordu. Bu rejim benzerliği (türdeşlik), ortak bir diplomasi kültürü oluşturmuştur.

16. Avrupa monarşilerinin Fransız Cumhuriyeti ve Napolyon’a karşı verdikleri mücadelede 1814’e değin başarısız olmalarının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bağlayıcı ittifaklar yerine koalisyon tipi ortaklıklarla savaşların yürütülmeye çalışılması
B) Napolyon’un devrimci değerleri başarı ile kullanması
C) Fransa’nın üstün ekonomik gücünün uzun savaşları yürütme yeteneği
D) Napolyon’un diplomasi alanındaki başarısı
E) Avrupa monarşilerinin askeri güç anlamındaki zayıflığı

Cevap : A) Bağlayıcı ittifaklar yerine koalisyon tipi ortaklıklarla savaşların yürütülmeye çalışılması

Açıklama : Avrupa monarşileri, Fransız Cumhuriyeti ve Napolyon’a karşı mücadelede uzun süre kalıcı ve bağlayıcı ittifaklar kuramamış, bunun yerine geçici ve çıkar odaklı koalisyonlar oluşturmuştur. Bu durum, ortak strateji geliştirilmesini zorlaştırmış ve Napolyon’a karşı etkili bir direnç gösterilememesine yol açmıştır.
Diğer seçenekler Napolyon’un başarısında etkili olsa da, soruda vurgulanan temel neden uluslararası ilişkilerdeki ittifak yapısının zayıflığıdır.

17. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa ahenginin yapısal bir özelliği değildir?

A) Monarşilerin egemenliğine dayanması
B) Dil ve prosedür olarak Avrupa geleneklerine dayanması
C) Kongre sistemi ile işlerliğini sürdürmesi
D) Beş büyük gücün kurduğu hiyerarşide işlerlik kazanması
E) Evrensel bir düzen olması

Cevap : E) Evrensel bir düzen olması

Açıklama : Avrupa Ahengi (Concert of Europe), Napolyon Savaşları sonrasında Avrupa’da düzeni sağlamak amacıyla kurulmuş bölgesel bir sistemdir, evrensel (tüm dünyayı kapsayan) bir düzen değildir. Sistem; monarşik meşruiyete dayanması, Avrupa gelenekleri çerçevesinde işlemesi, kongreler yoluyla sürdürülmesi ve beş büyük gücün (İngiltere, Fransa, Avusturya, Prusya, Rusya) oluşturduğu hiyerarşik yapı üzerinden işlemesi gibi yapısal özelliklere sahiptir.
Bu nedenle “evrensel bir düzen olması” Avrupa ahenginin yapısal özelliği değildir.

18. 1795’te Fransız Cumhuriyeti’nin tanınmasını sağlayan ilk barış antlaşması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Campo Formio Barışı
B) Amiens Barışı
C) Tilsit Barışı
D) Luneville Barışı
E) Basel Barışı

Cevap : E) Basel Barışı

Açıklama : 1795 Basel Barışı ile Prusya, Fransa Cumhuriyeti’ni tanıyarak koalisyondan ayrılan ilk büyük devlet olmuştur.

19. Modern diplomasinin üzerinde inşa olduğu modern siyasetin kurucusu kabul edilen Nicollo Machiavelli 15. yüzyılda hangi coğrafyada yaşamıştır?

A) Kuzey İtalya
B) Mezopotamya
C) Mısır
D) İngiltere
E) Fransa

Cevap : A) Kuzey İtalya

Açıklama : Niccolò Machiavelli, 15.–16. yüzyıllarda Kuzey İtalya’da, özellikle Floransa’da yaşamıştır. Rönesans İtalya’sındaki şehir devletleri ortamında yetişmiş ve modern siyaset düşüncesinin kurucularından biri olarak kabul edilmiştir.

20. 1793’te idam edilen Fransız Kralı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2. Frederic
B) 7. Charles
C) 16. Louis
D) 12. Louis
E) 2. James

Cevap : C) 16. Louis

Açıklama : Fransız Devrimi sırasında Fransa Kralı XVI. Louis (16. Louis), 1793 yılında giyotinle idam edilmiştir. Bu olay, monarşinin çöküşünün ve devrim sürecinin en önemli dönüm noktalarından biridir.