Okul Öncesi Eğitim Programları 2 Ünite 2

Planlama Sürecinin Önemi ve Temel İlkeleri

Okul öncesi eğitimde nitelikli bir öğrenme süreci, ancak planlı ve sistematik bir yaklaşımla mümkün kılınabilir. Eğitim programını planlayıp uygulayan ve değerlendiren kişi öğretmendir. Öğretmenin çocukların gelişim özelliklerini, ilgilerini, ihtiyaçlarını ve içinde bulundukları çevre olanaklarını iyi bilmesi, nitelikli uygulamaların ön koşuludur. Planlama süreci yalnızca davranış değişikliği oluşturmayı değil; bilgi, beceri, tutum ve temel alışkanlıkların bütüncül biçimde kazandırılmasını hedefler. Planlama yapılmadan önce çocukların gelişimsel düzeyleri belirlenmeli, merakları ve sosyal çevrenin özellikleri göz önünde bulundurulmalıdır. Sosyoekonomik koşulların ve ailenin eğitim sürecindeki yerinin de planlamaya yansıtılması, programın gerçekçi ve uygulanabilir olmasını sağlar.

Etkinlik Çeşitleri

Okul öncesi eğitimde etkinlikler; Türkçe, sanat, drama, müzik, hareket, oyun, fen, matematik, erken okuryazarlık ve okul dışı öğrenme etkinlikleri olarak sınıflandırılmaktadır. Bu etkinlikler çocuklara bireysel, küçük grup veya büyük grup biçiminde uygulanabilmekte; yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış ya da yapılandırılmamış olarak planlanabilmektedir. Etkinlikler sınıf içinde gerçekleştirilebileceği gibi açık alanda da uygulanabilir. Öğretmenlerin etkinlikleri mümkün olduğunca açık havada da sürdürmeleri beklenmektedir. Birden fazla etkinlik çeşidi bir araya getirilerek bütünleştirilmiş etkinlikler de oluşturulabilir.

Sanat etkinlikleri; çocukların yaratıcılıklarını ve hayal güçlerini kullanarak problem çözmelerine, eleştirel ve çözüm odaklı düşünmelerine olanak tanıyan etkinlik türüdür. Drama etkinlikleri ise çocuğun yaparak yaşayarak öğrenmesini amaçlayan; olayları sözel ya da sözel olmayan iletişim yöntemleriyle ifade etmeye dayalı bir etkinliktir. Erken okuryazarlık etkinlikleri; sözel dil, sözcük dağarcığı ve ses bilgisel farkındalık gibi becerileri kapsamakta olup okuma ve yazmaya ilişkin olumlu tutum ve alışkanlıkların kazanılmasına zemin hazırlamaktadır. Hareket etkinlikleri; büyük kas ve küçük kas becerilerini, beden farkındalığını ve fiziksel yeterliliği desteklerken okul dışı öğrenme etkinlikleri çocukların araştırma, problem çözme ve gözlem yoluyla doğrudan ve anlamlı öğrenmelerini amaçlamaktadır.

Öğrenme Merkezleri

Okul öncesi eğitim ortamında öğrenme merkezleri, çocukların bireysel ilgi ve gelişim düzeylerine göre keşfederek öğrenmelerine ortam hazırlar. Fen merkezi; çocukların merak ve öğrenme duygusunu destekleyerek bilimsel süreç becerilerini geliştirmelerini amaçlayan temel öğrenme merkezlerinden biridir. TYMM programında “Erken Okuryazarlık Merkezi” yalnızca bu programa özgü bir merkez olarak öne çıkmakta ve çocukların erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine odaklanmaktadır. Dramatik oyun, kitap, müzik, sanat ve blok merkezleri de okul öncesi sınıflarında yaygın olarak kullanılan öğrenme merkezleri arasında yer almaktadır.

Aylık ve Günlük Planlama

MEB (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nda program aylık ve günlük olarak planlanmaktadır. Aylık eğitim planı; o ay ele alınması planlanan kazanım ve göstergeler, kavramlar, belirli gün ve haftalar, okul dışı öğrenme etkinlikleri ile aile/toplum katılımı çalışmalarını kapsamaktadır. Günlük eğitim planı ise kazanımlar, etkinlikler, geçiş süreleri, rutinler, aile ve toplum katılımı ile değerlendirme boyutlarını içermektedir. Öğretmenler aylık planı hazırlamadan önce çocukları dikkatli biçimde gözlemlemeli ve gözlemlerini Gelişim Gözlem Formu’na kaydetmelidir.

TYMM programında aylık plan daha kapsamlı bir yapıya sahiptir. Planda alan becerileri, kavramsal beceriler, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, okuryazarlık becerileri, değerler ve eğilimler bütüncül biçimde ele alınmaktadır. Öğretmenin çocukların bireysel farklılıklarına göre etkinlikleri çeşitlendirmesi “Farklılaştırma (Zenginleştirme/Destekleme)” başlığı altında planlanmaktadır. TYMM programının günlük planında “kazanım” terimi yerine “öğrenme çıktısı” kullanılmakta; plan formatında alan becerileri, kavramsal beceriler, programlararası bileşenler ve eğilimler yer almaktadır.

Geçiş Zamanları ve Rutin Etkinlikler

Günlük program akışında geçiş zamanları, çocukların bir etkinlikten diğerine düzenli biçimde geçmelerini sağlayan kritik unsurlardır. Geçiş zamanlarında şarkı, tekerleme, sözcük oyunu ve parmak oyunu gibi etkinlikler planlanabilir. Etkinliği zamanından önce bitiren çocuklar için üst aşama planlanmalı; çocukların gereksinimlerine uygun bireyselleştirilmiş hatırlatmalar yapılmalıdır. Rutinler ise çocukların ne zaman ne olabileceğini tahmin etmelerine yardımcı olarak güven duygusu ve öz güven geliştirmelerini destekler; hafızayı güçlendirir ve iyi alışkanlıkların yerleşmesine katkı sağlar.

1. “Güncelenen MEB (2024) Okul Öncesi Eğitim Programı … bir program olup çocuğun tüm gelişim alanları ile öz bakım becerilerini desteklemesini temel almaktadır.”
Yukarıdaki boşluğu aşağıdakilerden hangisi en uygun şekilde tamamlar?

A) Sarmal
B) Gelişimsel
C) Doğrusal
D) Modüler
E) Esnek

Cevap: B) Gelişimsel
Açıklama: MEB (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı; çocukların gelişim düzeylerine ve özelliklerine dayanan, bütün gelişim alanlarının desteklenmesini temel alan “gelişimsel” bir programdır. Bu nitelik, programın temel kimliğini tanımlayan en önemli özelliklerden biridir.

2. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde MEB (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nda hangi gelişim alanı adı yer almamaktadır?

A) Bilişsel Gelişim
B) Fiziksel Gelişim
C) Motor Gelişim
D) Dil Gelişimi
E) Sosyal Duygusal

Cevap: C) Motor Gelişim
Açıklama: MEB (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı’nda gelişim alanları; bilişsel, dil, fiziksel gelişim ve sağlık, sosyal-duygusal gelişim ve değerler olarak sıralanmıştır. “Motor Gelişim” bu programda ayrı bir gelişim alanı olarak yer almamaktadır; motor beceriler “Fiziksel Gelişim ve Sağlık” alanı kapsamında ele alınmaktadır.

3. Okul öncesi eğitim programlarında planlama sürecine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Planlama yapılmadan önce çocukların gelişimsel düzeyleri belirlenmelidir.
B) Planlama sürecinde çocukların meraklarını dikkate almak gereklidir.
C) Planlama sürecinde sosyoekonomik koşullar göz önüne alınmalıdır.
D) Planlama sürecinin amacı yalnızca davranış değişikliği oluşturmaktır.
E) Planlama sürecinde çocukların sosyal çevrelerinin özellikleri de belirlendikten sonra kazanım ve göstergelere dayalı eğitim süreçlerine sıra gelmektedir.

Cevap: D) Planlama sürecinin amacı yalnızca davranış değişikliği oluşturmaktır.
Açıklama: Okul öncesi eğitim programlarında planlama; çocukların gelişim özellikleri, ilgi ve ihtiyaçları, sosyoekonomik koşullar ve çevre olanakları göz önünde bulundurularak gerçekleştirilir. Planlama yalnızca davranış değişikliği değil; bilgi, beceri, tutum ve alışkanlıkların kazandırılması gibi çok boyutlu amaçlara hizmet eder.

4. Çocuğun yaratıcılığını ve hayal gücünü kullanarak problem çözmesine, eleştirel ve çözüm odaklı düşünmesine olanak tanıyan etkinliklerdir?

A) Matematik
B) Türkçe
C) Sanat
D) Oyun
E) Fen

Cevap: C) Sanat
Açıklama: Sanat etkinlikleri; çocukların yaratıcılıklarını ve hayal güçlerini kullanarak problem çözmelerine, eleştirel ve çözüm odaklı düşünmelerine olanak tanıyan etkinliklerdir. Bu etkinlikler aracılığıyla çocuklar özgün ürünler oluşturma ve estetik değerlendirme yapma fırsatı bulmaktadır.

5. 2024 Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı ile 2024 Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli karşılaştırıldığında, hangi öğrenme merkezi sadece Maarif Modeli programında yer almaktadır?

A) Okuma Dinleme Merkezi
B) Yazı Farkındalığı Merkezi
C) Erken Okuryazarlık Merkezi
D) Dramatik Oyun Merkezi
E) Matematik Merkezi

Cevap: C) Erken Okuryazarlık Merkezi
Açıklama: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı’nda “Erken Okuryazarlık Merkezi” yalnızca bu programda yer alan bir öğrenme merkezi olarak öne çıkmaktadır. Bu merkez, çocukların erken okuryazarlık becerilerinin desteklenmesine yönelik özel olarak tasarlanmıştır.

6. Öncelikli olarak çocukların merak ve öğrenme duygusunu destekleyerek onların bilimsel süreç becerilerini geliştirmelerini amaçlayan öğrenme merkezi aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yer almaktadır?

A) Müzik merkezi
B) Dramatik oyun merkezi
C) Sanat merkezi
D) Kitap merkezi
E) Fen merkezi

Cevap: E) Fen merkezi
Açıklama: Fen merkezi; çocukların merak ve öğrenme duygusunu destekleyerek bilimsel süreç becerilerini geliştirmelerini amaçlayan öğrenme merkezidir. Bu merkezde çocuklar gözlem yapma, tahmin etme, deney yapma ve problem çözme gibi bilimsel süreç becerilerini keşfederek öğrenirler.

7. Aşağıdakilerden hangisi MEB (2024) Güncellenen Okul Öncesi Eğitim Programı günlük plan formatında yer alan bölümlerden biri değildir?

A) Kazanımlar ve göstergeler
B) Öğrenme Merkezlerinde Oyun
C) Uyarlama
D) Değerlendirme
E) Aile/Toplum Katılımı

Cevap: C) Uyarlama
Açıklama:

8. MEB (2024) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı’na göre hazırlanan aylık planda, öğretmenin çocukların bireysel farklılıklarına göre etkinlikleri çeşitlendirmesi hangi başlık altında ele alınmaktadır?

A) Öğrenme Kanıtları (Değerlendirme)
B) Farklılaştırma (Zenginleştirme/Destekleme)
C) Öğretme-Öğrenme Yaşantıları
D) Aile/Toplum Katılımı
E) Öğretmen Yansıtmaları

Cevap: B) Farklılaştırma (Zenginleştirme/Destekleme)
Açıklama: TYMM Okul Öncesi Eğitim Programı aylık planında “Farklılaştırma (Zenginleştirme/Destekleme)” başlığı; öğretmenin çocukların bireysel farklılıklarına, ilgi alanlarına ve öğrenme tarzlarına göre etkinlikleri zenginleştirdiği ya da sadeleştirdiği bölümdür. Bu başlık, kapsayıcı eğitim anlayışının aylık plana yansımasını ifade etmektedir.

9. “Okul Dışı Öğrenme” etkinliğinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ailelerin okula gelerek çocuklarıyla öğretmenle birlikte etkinlik yapmasını teşvik etmek.
B) Sınıf içinde yapılması zor olan sanatsal faaliyetleri dijital ortamda gerçekleştirmek.
C) Çocukların oyunlarını sadece okul bahçesinde akranlarıyla oyun oynamalarını sağlamak.
D) Çocukların araştırma, problem çözme vb. yoluyla doğrudan öğrenmelerini sağlamak.
E) Çocukların kendi öğrenmelerini bireysel özelliklerine uygun olarak gerçekleştirmelerini sağlamak.

Cevap: D) Çocukların araştırma, problem çözme vb. yoluyla doğrudan öğrenmelerini sağlamak.
Açıklama: Okul Dışı Öğrenme etkinlikleri; çocukların araştırma, problem çözme ve olayı yerinde gözlemleme yoluyla doğrudan ve anlamlı öğrenme gereksinimlerini karşılamayı amaçlamaktadır. Bu etkinlikler salt bir okul gezisi olmayıp eğitim programındaki kazanımlara ve öğrenme çıktılarına ulaşmak için kullanılan etkili bir öğrenme yöntemidir.

10. Aşağıdakilerden hangisi MEB (2024) Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı Günlük Plan Formatında yer alan bölümlerden biri değildir?

A) Alan Becerileri
B) Kavramsal Beceriler
C) Programlararası Bileşenler
D) Kazanımlar
E) Eğilimler

Cevap: D) Kazanımlar
Açıklama: TYMM Okul Öncesi Eğitim Programı günlük plan formatında; alan becerileri, kavramsal beceriler, programlararası bileşenler ve eğilimler gibi bileşenler yer almaktadır. “Kazanımlar” ise MEB (2013) ve Güncellenen MEB (2024) programlarına ait bir kavramdır; TYMM programının günlük plan formatında “kazanım” terimi yerine “öğrenme çıktısı” kullanılmaktadır.