Temel Tasarım-2 2024-2025 Vize Soruları

Tasarımın Temel Elemanları ve İlkeleri

Temel tasarımda yön kavramı; kompozisyonda denge, derinlik, hareket hissi ve zıtlık (kontrast) yaratmak için gözü belirli bir hedefe yönlendiren bir elemandır. Ancak nesnenin büyüklüğü/küçüklüğü ile ilgili olan boyut, yönden tamamen bağımsız fiziksel bir özelliktir. Tasarımda yer alan elemanların tekdüze, aynı büyüklükte ve eşit mesafelerle düzenlenmesi izleyicide statik (durağan) bir his uyandırırken; boyutların, boşlukların (espazların) ve ritmin farklılaştığı asimetrik dizilimler hareketli (dinamik) bir izlenim yaratacaktır.

Bir kompozisyonu tekdüzelikten ve monotonluktan kurtaran, tasarıma dinamizm ve zenginlik katan ilke çeşitliliktir. Ancak çeşitlilik, “bir figürün belli bir noktaya baktığı taraf” değildir; bu tanım tasarımın “yön” ilkesine aittir. Antik Çağ estetiğinde ise güzelliği salt form, simetri ve matematiksel uyum (oran) olarak betimleyen düşünürler klasik estetiğin kurucularından Plotinos ve Aristoteles’tir.

Şekil, Biçim (Form) ve Derinlik

Tasarım terminolojisinde “Şekil” yalnızca eni ve boyu bulunan iki boyutlu yüzeysel alanları ifade ederken; “Biçim/Form”, nesnenin üç boyutlu, hacimli halini tanımlar. İki boyutlu düzlemsel şekillere ışık, gölge veya perspektif aracılığıyla derinlik hissinin verilmesiyle yapı üç boyutlu algılanır ve Biçim-Form ortaya çıkar. Bu mantıkla “Çember veya daire birer geometrik şekil, küre ise üç boyutlu bir formdur”. Şekil ve form kavramlarının yerlerinin tam tersi (örneğin “daire bir formdur, küre şekildir”) olarak ifade edilmesi yanlıştır.

Karmaşık yapıdaki gerçekçi ve detaylı (üç boyutlu) formların, detaylarından arındırılarak iki boyutlu yalın, basit hatlara indirgenmesine stilizasyon denir. Bu nedenle “Stilize edilmiş formların biçimi (hacimli formu) oluşturduğu” ifadesi hatalıdır; zira stilize edilen formlar hacmini yitirerek sadeleşmiş “şekillere” dönüşürler.

Görsel Algı ve Gestalt Prensipleri

İnsan beyni, gördüğü karmaşık veya parçalı yapıdaki öğeleri otomatik olarak yakınlık veya benzerlik yasalarına göre geniş bir bütünlük içerisinde gruplama eğilimine sahiptir. İnsan zihninin bu refleks hareketine görsel algı denir. Bu bağlamda, “Biçim (Gestalt) psikolojisi” yaklaşımına göre zihin görüntüleri birbirinden kopuk parçalar olarak değil, bütünselliğe odaklanarak ve bir figür-zemin ilişkisi kurarak (örneğin Rubin Vazosu illüzyonu) algılar.

Grafik tasarımında, tasarımcı Tang Yau Hoong gibi sanatçılar figürün kendisi ile figürün etrafında/arkasında kalan alanı zekice birleştirerek vurucu bir negatif, pozitif boşluk oyunu yaratırlar. Grafik tasarımın temel amacı görsel iletişimdir. Bir tasarım izleyici tarafından “kritik yapıldığında”, öncelikle görsel olarak “algılanması”, ardından tasarımcı ile kitle arasında “iletişimin” devreye girmesi ve nihayetinde tasarımın asıl “mesaj”ının doğru kişiye ulaştırılması gerekir. Tasarım yüzeyindeki parçaların (bütünün) rastgele değil bilinçli bir sistemde yerleşmesi ise, parçalar arasındaki uyumu ve ilişkiyi (birlik ilkesini) gösterir.

Koram (Derecelenme) İlkesi

Koram, tasarımda nesnelerin boyut, renk veya değer gibi özelliklerinin iki zıt uç (büyükten küçüğe, koyudan açığa vb.) arasında yumuşak, kademeli ve belirli bir ritimle değişime uğramasıdır. Bu dereceli geçişe en iyi örnek, bir ceninin büyüme evrelerini gösteren diyagramdır; zira hacim aşamalı olarak artar. Piyano tuşları veya aynı boydaki kutular koram değil, basit bir ritim oluşturur. Birbirinden kopuk, rastgele farklı biçimlerin veya renklerin sadece hizalanarak ölçüsel düzen oluşturması koram yaratmaz; zira bu durumda kademeli ve mantıklı bir geçiş sürekliliği eksiktir.

Koramın alt türleri vardır. Doğada tohum dizilimiyle bilinen ayçiçeği, tek bir merkezden (odaktan) çevreye doğru büyüyerek yayıldığı için Merkezsel Korama mükemmel bir örnektir. Eğer koramı oluşturan elemanlar yatay, dikey ya da çapraz hayali bir eksen çizgisi (belirli bir çizgi doğrultusunda dizilmesiyle) üzerinde sıralanıyorsa buna “Eksensel Koram” adı verilir. Son olarak, El Hamra Sarayı’nın geometrik desenlerinden büyülenip, nerede başlayıp bittiği belli olmayan sonsuz illüzyonlar yaratan Hollandalı sanatçı ise M.C. Escher’dir.

1. Yön aşağıdakilerden hangisi ile ilişkili değildir?

A) Denge
B) Derinlik
C) Hareket
D) Boyut
E) Zıtlık

Cevap: D) Boyut

2. Aynı büyüklükte ve eşit mesafelerle aynı yönde düzenlenmiş çizgi ve biçimler ….. görünürken, farklı büyüklükte ve çeşitlilikte çizgi ve biçimlerin seyrek ya da sıkışık dizilimi….. bir izlenim yaratacaktır.
Yukarıdaki cümledeki boşluklara sırasıyla hangi ifadeler gelmelidir?

A) uzak – yakın
B) canlı – durağan
C) yakın – uzak
D) hareketli – statik
E) statik – hareketli

Cevap: E) statik – hareketli

3. Salt form, düzen ve matematiksel uyuma bağlı simetriyi güzellik olarak nitelendiren ve yaşamı form olarak betimleyen düşünürler kimlerdir?

A) Heidegeer ve Aristoteles
B) Corot ve Monge
C) Plotinos ve Aristoteles
D) Monge ve Platon
E) Plotinos ve Heidegeer

Cevap: C) Plotinos ve Aristoteles

4. Biçim psikolojisi yaklaşımına göre görüntü, nasıl algılanmaktadır?

A) Bütün olarak algılanmaktadır.
B) Kişiden kişiye değişmektedir.
C) Parçalar halinde algılanmaktadır.
D) Figür ve zemin olarak algılanmaktadır.
E) Detaylardan arınarak algılanmaktadır.

Cevap: D) Figür ve zemin olarak algılanmaktadır.

5. Koramı oluşturan biçim, şekil ya da elemanın ….. oluşan koram eksensel koram olarak adlandırılır.
Yukarıdaki boşluğa gelmesi gereken ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) gelişigüzel dizilmesiyle
B) çevre üzerinde dizilmesiyle
C) bir büyük bir küçük ritmik dizilmesiyle
D) bir merkez noktası oluşturacak şekilde dizilmesiyle
E) belirli bir çizgi doğrultusunda dizilmesiyle

Cevap: E) belirli bir çizgi doğrultusunda dizilmesiyle

6. Çeşitlilik ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisini söylemek yanlıştır?

A) Çeşitlilik, farklılıklarla görsel zenginlik oluşturarak izleyicide ilgi uyandırır.
B) Çeşitlilikteki amaç sanat eserini/tasarımı monotonluktan kurtarmaktır.
C) Çeşitlilik, tasarımda yer alan figürün, nesnenin ya da ürünün belli bir noktaya baktığı taraftır.
D) Tasarımın dinamizm kazanması, ilgi çekici kılınması için farklılığa, çeşitliliğe ihtiyaç vardır.
E) Çeşitlilik, karşıtlıklar içeren ancak uyumlu ve benzer canlı, nesne ve elemanların bir araya gelmesiyle oluşur.

Cevap: C) Çeşitlilik, tasarımda yer alan figürün, nesnenin ya da ürünün belli bir noktaya baktığı taraftır.

7.
Doğada koramın pek çok türüne rastlamak mümkündür. Yukarıdaki görselde yer alan ayçiçeği hangi tür koram için örnek teşkil eder?

A) Merkezsel Koram
B) Çevresel Koram
C) Eksensel Koram
D) Doğasal Koram
E) Çizgisel Koram

Cevap: A) Merkezsel Koram

8.
Grafik yüzey üzerine verilen bilgiye göre değerlendirildiğinde soruda yer alan görsel neyi açıklamaktadır?

A) Şekil ve biçim arasındaki farka dikkat çekmektedir.
B) Grafik yüzey üzerindeki tasarım elemanlarından önce şekil sonra biçim algılanmaktadır.
C) Yüzey üzerinde çizim aşamalarını açıklamaktadır.
D) Grafik yüzey üzerindeki tasarımda algıyı anlatmaktadır.
E) Grafik tasarımda görselleme çalışması.

Cevap: B) Grafik yüzey üzerindeki tasarım elemanlarından önce şekil sonra biçim algılanmaktadır.

9. Aşağıdaki ifadelerden hangisi koram ilkesi içerir?

A) Piyano tuşlarının dizilimi
B) Bir tabur askerin yan yana sıraya dizilimi
C) Bir ceninin büyüme evrelerini gösteren diyagram
D) Üst üste dizilmiş bardaklar
E) Yan yana dizilmiş aynı boyda ve aynı renkte kutular

Cevap: C) Bir ceninin büyüme evrelerini gösteren diyagram

10. Çıktığı İspanya yolculuğunda El Hamra Sarayı ve Kurtuba Camii’ni gezen, bu yapılarım karmaşık tasarımlarından etkilenerek, girift görüntülerin, nerede başlayıp nerede biteceği, başı ve sonu belli olmayan sonsuz yanılsamalarını oluşturan sanatçı kimdir?

A) P. Picasso
B) M. C. Escher
C) E. Abel
D) P. Klee
E) P. Mondrian

Cevap: B) M. C. Escher

11. Hiyerarşi-koram ile ilgili aşağıda belirtilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Düzenli ölçü derecelenmesi ya da görsel hiyerarşi olarak da adlandırılır.
B) Koram biçim, yön, ölçü, aralık gibi unsurların yer aldığı karşıt iki ucu uygun şekilde kademelendirerek bir araya getiren ve bütünleştiren bir temel tasarım ilkesidir.
C) Biçimleri, renkleri, dokuları birbirinden farklı ancak hizalamada ölçüsel olarak düzen oluşturulan her düzenleme koramı meydana getirir.
D) Hiyerarşi sanat ve tasarım elemanlarının öncelik ve önem sırasına göre belli bir düzen çerçevesinde dizilimidir.
E) Değişmeyen biçimlerle yapılan ölçü farkına dayanan bir düzenleme koramı oluşturur.

Cevap: C) Biçimleri, renkleri, dokuları birbirinden farklı ancak hizalamada ölçüsel olarak düzen oluşturulan her düzenleme koramı meydana getirir.

12. Aşağıdaki biçim-form ve şekil ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çember, daire geometrik bir formken, küre şekil olarak adlandırılır.
B) Biçim şekillere yön vererek kimlik kazandırır.
C) Biçim, bir cismin dış sınırları ile yüzeyde yer almasıdır.
D) Şekiller, ışık-gölge ve perspektif ile yüzey üzerinde üç boyutlu hale geldiğinde form oluşur.
E) Biçim şeklin yüzey üzerinde işgal ettiği alandır.

Cevap: A) Çember, daire geometrik bir formken, küre şekil olarak adlandırılır.

13. İnsanın, parçalı yapıdaki öğeleri ve farklı bileşenleri, geniş bir yapı içerisinde gruplama eğilimine sahip olması hangi refleks hareket faaliyetidir?

A) Tanımlama
B) Takip etme
C) İzleme
D) Gözlemleme
E) Görsel algı

Cevap: E) Görsel algı

14. Hedef kitle ve grafik tasarım ilişkisi tamamen görsel iletişime dayalı bir durumdur. Bu kapsama dayalı olarak ….. bir tasarımın öncelikle ….. gerekir. Algılanma kişiye ve ihtiyaçlara göre değişiklik gösterebilmektedir. Sonrasında ise ….. devreye girmektedir. Tasarımın eleman ve ilkeleri dikkate alınarak ortaya konan grafik tasarım ürününün hedef kitleye iletmek istediği ……, ileti algılandığında başarıya ulaşmış ve gerekli iletişim sağlanmış demektir.
Yukarıdaki paragraftaki boşluklara sırasıyla aşağıdaki seçeneklerden hangisi gelmelidir?

A) algılanma yapıldığında algılanması iletişim – mesaj
B) eleştiri ile algılanması iletişim – ilan
C) kritik yapıldığında yapılması iletişim – mesaj
D) iletişim yapıldığında – algılanması – kritik mesaj
E) kritik yapıldığında – algılanması – iletişim – mesaj

Cevap: E) kritik yapıldığında – algılanması – iletişim – mesaj

15. Tasarımda bütünün parçalar üzerinde egemen olduğu birlik, tasarım yüzeyindeki parçalar arasında ….. gösterirler.
Yukarıda verilen bu cümleyi en doğru tamamlayan seçenek aşağıdakilerden hangisidir?

A) ton ve değeri
B) uyumu ve ilişkiyi
C) uyum ve uyumsuzluğu
D) zemin ve şekli
E) şekil ve biçimi

Cevap: B) uyumu ve ilişkiyi

16.
Grafik tasarımcı Tang Yau Hoong çalışmalarında basit, kavramsal, gerçeküstü ve ….. boşluklar ile şekilsel tasarımlar oluşturur.
Yukarıdaki boşluğa gelmesi gereken uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) oluşturulan
B) negatif, pozitif
C) geniş, dar
D) büyük, küçük
E) harfi oluşturan

Cevap: B) negatif, pozitif

17. Bir şeklin ya da tasarım elemanının yönü, ….. göre değişir.
Yukarıdaki boşluğa hangi ifade gelirse cümle hatalı olur?

A) diğer elemanların konumuna
B) elemanın bulunduğu yüzeyin konumuna
C) elemanların aralarındaki ilişkiye
D) birbirini kesen çizgi ve biçimlerin büyüklüğüne
E) ona bakan izleyiciye

Cevap: D) birbirini kesen çizgi ve biçimlerin büyüklüğüne

18. Şekil, biçim-form ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Biçim-form, derinlik hissinin verilmesiyle üç boyutlu olarak algılanmadır.
B) Şekillerin eni, boyu ve yüksekliği vardır.
C) Form iki boyutlu düzlemsel bir elemandır.
D) Formlar ışık-gölge ve perspektif ile yüzey üzerinde üç boyutlu hale geldiğinde şekil oluşur.
E) Hacmi ve biçimi olan tüm nesneler şekil olarak adlandırılır.

Cevap: A) Biçim-form, derinlik hissinin verilmesiyle üç boyutlu olarak algılanmadır.

19. I. Görselin konumu
II. Görselin boyutu
III. Parça bütün ilişkisi
IV. Görselin netliği
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri bir sayfa düzeninde hiyerarşiyi belirler?

A) I, II ve III
B) I ve II
C) II, III ve IV
D) II ve III
E) I, II ve IV

Cevap: A) I, II ve III

20. Şekil, biçim-form ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Biçim çok yüzeylidir, hacmi ya da hacim etkisi vardır.
B) Etkileşimli tasarımlarda geometrik şekiller anlamı metinden daha hızlı ve evrensel bir şekilde iletirler.
C) Şekiller bulundukları zemine göre negatif – pozitif, boşluk doluluk etkisi oluştururlar.
D) Stilize edilmiş formlar biçimi oluşturur.
E) Tasarımda nokta, çizgi, renk, doku gibi elemanların ilişkileri sonucunda biçim meydana gelir.

Cevap: D) Stilize edilmiş formlar biçimi oluşturur.