Yaşlılarda Davranış Sorunları 2023-2024 Vize Soruları

Cevap: D) Sosyal faktörler
Açıklama:

Cevap: A) Geriatrik sendromlar
Açıklama: Yaşlanmayla birlikte tek bir hastalığa veya spesifik bir organ yetmezliğine bağlı olmayan; birçok farklı fizyolojik sistemin aynı anda yıpranması ve çevresel faktörlerin birleşmesi sonucu ortaya çıkan çok faktörlü, karmaşık klinik tablolara tıp literatüründe “Geriatrik Sendromlar” adı verilmektedir. Düşmeler, idrar kaçırma (üriner inkontinans), unutkanlık/bilinç bulanıklığı (deliryum), yetersiz beslenme (malnütrisyon) ve bası yaraları en sık görülen tipik geriatrik sendromlardır.

Cevap: B) Fiziksel aktiviteyi sınırlamak
Açıklama: Sağlıklı bir yaşam biçimi geliştirmek, yaşlanmayı geciktirmek ve hastalıklardan korunmak için tütün (sigara vb.) kullanımından kaçınmak, sağlıklı bir diyet/beslenme düzeni oluşturmak ve bireyi motive eden destekleyici sosyal ortamlar kurmak esastır. “Fiziksel aktiviteyi sınırlamak” ise sağlığı geliştiren değil, tam aksine kas erimesine (sarkopeni), kemik erimesine (osteoporoz), obeziteye ve kalp hastalıklarına yol açan son derece yanlış ve zararlı bir davranıştır.

Cevap: D) Kariyer planlama
Açıklama: İleri yetişkinlik ve yaşlılık dönemi sorunları sosyolojik ve psikolojik olarak genellikle; toplumdan izole olma (sosyal dışlanma), çalışma hayatından koparak işe yaramaz hissettirilme (pasifize olma), azalan fiziksel güce uyum sağlama çabası ve yaş ayrımcılığına (ageism – negatif tutum) maruz kalma etrafında şekillenir. “Kariyer planlama” ise ergenlik, gençlik ve erken yetişkinlik döneminin gelişimsel bir görevidir; yaşlıların bir sorunu veya gündemi değildir.

Cevap: A) Olayları algılamada ve yorumlama yetisinde artış olması
Açıklama: Yaşlılık döneminde, beyin fonksiyonlarındaki fizyolojik yaşlanmaya (nöron kaybı, reaksiyon süresinin uzaması) bağlı olarak bireylerin anlık, yeni karşılaştıkları olayları hızlıca algılama, bilgi işlemleme ve yorumlama yetilerinde (akıcı zekada) genellikle “artış” değil, tam aksine fizyolojik bir “azalma/yavaşlama” meydana gelir. Geçmiş anılara (nostaljiye) özlem duyma, katı alışkanlıklara (rutinlere) bağlı kalma, değişen teknolojiye direnç gösterme ve genç nesillerle iletişim/değer kopukluğu yaşama ise yaşlılığın beklenen tipik sosyo-psikolojik değişimleridir.

Cevap: C) 65 ve üzeri
Açıklama: Gelişim psikolojisi ve gerontoloji literatüründe yaşam dönemleri sınıflandırılırken “ileri yetişkinlik” veya yaygın bilinen adıyla “yaşlılık” dönemi genel olarak 65 yaş ve üzeri olarak kabul edilmektedir. Bu dönem; emeklilik, fiziksel yavaşlama, bilgelik ve psiko-sosyal değişimlerin yoğun yaşandığı, yaşamın son evresi olarak tanımlanır.

Cevap: D) Genel sistemler kuramı
Açıklama: Psikiyatride ve psikoterapide başlangıçta sadece hasta olan “bireye” (izole edilmiş şekilde) odaklanılıyordu. Ancak şizofreni gibi ağır ruhsal bozukluğu olan kişilerin tedavisinde; hastanın iyileşse bile ailesinin yanına döndüğünde tekrar hastalandığının gözlemlenmesi ve tedavinin başarılı olması için hastanın tüm ailesinin/çevresinin sürece dahil edilmesi gerektiğinin ispatlanması “Genel Sistemler Kuramı”nın terapi alanına uyarlanmasını (Aile Terapilerinin doğmasını) sağlamıştır. Bu kuram, bireyi içinde yaşadığı sosyal sistemin (ailenin) ayrılmaz bir parçası olarak kabul eder.

Cevap: D) II, III ve IV
Açıklama: Yaşlılık döneminde sosyal hayata uyum sağlama kapasitesini ve yaşam doyumunu belirleyen en önemli sosyo-demografik etkenler; bireyin geçmişteki veya mevcut mesleki statüsü (II), ekonomik bağımsızlığını, sağlık ve barınma hizmetlerine erişimini sağlayan gelir düzeyi (III) ve içinde yaşadığı ailenin/toplumun sunduğu sosyal destektir (IV Çevre). Coğrafya çok genel bir etken olmakla birlikte; meslek, gelir ve yaşanılan çevre, sosyal uyumu inşa eden en temel ve doğrudan yapı taşlarıdır.

Cevap: D) Kafatası ağırlığında değişiklik
Açıklama: İnsan vücudunda yaşlanmayla birlikte; omurgadaki disklerin daralmasıyla boyun kısalması, deride kolajen ve elastin proteinlerinin kaybıyla kırışıklık ve elastisite kaybı, ayrıca nöron ölümü ve beyin ventriküllerinin genişlemesine bağlı olarak beyin kütlesinde (hacminde) küçülme/azalma gibi tipik fiziksel değişiklikler görülür. Ancak “kafatası kemiklerinin ağırlığında” yaşlılığa özgü, belirgin ve fonksiyonel bir değişiklik yaşanması, beklenen karakteristik yaşlanma belirtilerinden biri olarak sayılmaz.

Cevap: E) II, III ve IV
Açıklama: Emeklilik dönemi, bireyin onlarca yıllık çalışma hayatından koptuğu ve yeni bir yaşama, yeni kısıtlılıklara adapte olması gereken hassas bir süreçtir. Bu süreçte başarılı bir psiko-sosyal uyum sağlamak için; emeklilikle birlikte düşen gelir seviyesine göre bütçeyi yeniden ayarlamak (II), artan boş zamanları anlamlı kılmak için çaba harcayarak hayatı yaşanabilir ve keyifli hale getirmek (III) ve azalan fiziksel/sosyal hareketliliğe uygun, güvenli, idame edilebilir bir ev ortamı oluşturmak (IV) en kritik stratejiler arasında yer alır.

Cevap: E) Yaşanılan coğrafya
Açıklama: Yaşlılık dönemi (Geç Başlangıçlı) depresyonunu tetikleyen en güçlü faktörler; beyindeki nörotransmitterlerin azalması veya inme gibi nörobiyolojik işlev kayıpları, kişinin gençlik yıllarındaki psikiyatrik öyküleri, eşlik eden ağır bedensel hastalıklar (kalp, kanser vb.) ve eş kaybı, yalnızlık, yoksulluk gibi psikososyal yetersizliklerdir. “Yaşanılan coğrafya” (eğer aşırı iklimsel bir ekstrem durum yoksa), depresyonun tıbbi ve psikolojik etiyolojisinde genetik, biyolojik ve psikososyal faktörlere kıyasla en az doğrudan etkiye sahip olan çevresel bir detaydır.

Cevap: B) Rehabilitasyon merkezlerine yönlendirme
Açıklama:

Cevap: E) Organizmaya gelen bilgilerin azlığı
Açıklama: Yaşlılık döneminde görme, işitme gibi duyusal kayıpların yaşanması, hareket kısıtlılığı ve sosyal izolasyon nedeniyle organizmaya dış dünyadan gelen uyarıcı (bilgi) miktarında ciddi bir azalma olur. Duyusal ve bilişsel girdilerin azalması olarak bilinen bu “duyusal yoksunluk” durumu, yaşlı bireyin çevresiyle olan bağını zayıflatarak zihinsel oryantasyon bozukluklarına ve psikolojik uyum sorunlarına yol açan en temel nöropsikolojik nedendir.

Cevap: E) Takıntılı olma
Açıklama: Psikiyatrik muayenede “duygudurum” (mood/afekt), hastanın içsel his dünyasının belli bir süreyi kapsayan ve dışarıdan gözlemlenebilen yansımasıdır. Çökkün (depresif), taşkın/coşkulu (manik), duruma uygunsuz (inappropriate) veya normal (ötimik) duygulanımlar temel afektif (duygudurum) yaşantı türleridir. Ancak “takıntılı olma” (obsesyon), bir duygudurum yaşantısı değil; kişinin zihninden atamadığı, istenmeyen ve anksiyete yaratan “düşünce içeriği” (bilişsel) ile ilgili bir anksiyete bozukluğudur.

Cevap: B) Döngüsel depresyon
Açıklama: Mevsimsel özelliklere bağlı olarak, özellikle sonbahar ve kış aylarında gün ışığının (güneşin) azalmasıyla birlikte melatonin-serotonin dengesinin ve sirkadiyen ritmin bozulmasıyla tetiklenen depresyon türü literatürde “Mevsimsel Duygudurum Bozukluğu” veya “Döngüsel Depresyon” olarak adlandırılır. Doğanın döngüsüne ve ışık miktarına bağlı olarak periyodik bir şekilde tekrarlama eğilimi gösterir.

Cevap: C) Afektif bozukluklar
Açıklama: Psikiyatri ve klinik psikolojide bireyin duygudurumunu (afektini), coşku veya çöküntü ekseninde etkileyen rahatsızlıkların genel tıp dilindeki karşılığına “Afektif (Duygudurum) Bozukluklar” denir. Depresyon, bipolar bozukluk ve bunlara eşlik eden şiddetli kaygı (anksiyete) sendromları, kişinin duygusal dengesinin ve his dünyasının bozulduğu bu temel kategori altında incelenmektedir.

Cevap: B) Distimik depresyon
Açıklama: Majör depresyon kadar şiddetli ve yatağa bağlayıcı semptomları olmayan; ancak kronikleşerek en az iki yıl boyunca kesintisiz devam eden hafif-orta şiddetteki kalıcı depresif duygudurum tablosuna “Distimi” veya “Distimik Bozukluk (Depresyon)” adı verilir. Distimi hastası olan bir birey, günlük işlevlerini kısmen yerine getirebilse de hayatının genelinde sürekli bir mutsuzluk, enerji düşüklüğü ve karamsarlık içindedir.

Cevap: B) Bellek
Açıklama: Bireyin yaşamı boyunca edindiği tüm teorik bilgileri, öğrendiği motor becerileri, geçmiş deneyimlerini, anılarını ve düşüncelerini beyninde kodlayarak uzun veya kısa süreli olarak depolayan, daha sonra ihtiyaç anında tekrar geri çağırarak (hatırlayarak) kullanılmasını sağlayan nörobilişsel dinamik yapıya “Bellek” (Hafıza) denir. Yaşlılıkta özellikle yeni bilgileri kayıt eden kısa süreli bellekte fizyolojik zayıflamalar görülmesi beklenen bir durumdur.

Cevap: B) Hipoaktif-hipoalert tip
Açıklama: Deliryum, genellikle yaşlılarda enfeksiyon, ilaç etkileşimi veya cerrahi sonrası aniden gelişen akut bir bilinç, algı ve dikkat bozukluğudur. Eğer hastada aşırı hareketlilik, huzursuzluk ve ajitasyon varsa buna “hiperaktif” deliryum denir. Ancak hastanın çevresine karşı tamamen ilgisiz olduğu, uyanıklık düzeyinin belirgin şekilde azaldığı, sürekli uyukladığı, psikomotor faaliyetlerinin (hareketlerinin) aşırı derecede yavaşladığı tabloya “Hipoaktif-hipoalert (sessiz)” deliryum adı verilir. Gözden kaçırılması (normal yaşlılık uykusu sanılması) en kolay olan, ancak ölüm/komplikasyon riski yüksek olan tiptir.

Cevap: D) Toplumsal sorunlar değişimle birlikte azalır.
Açıklama: Toplumsal değişim (özellikle sanayileşme, kentleşme ve hızlı teknolojik sıçramalar), toplumun uyum sağlama hızını aştığında; kuşak çatışmaları, değer karmaşaları, yabancılaşma, işsizlik ve yaşlıların teknolojiye/yeni düzene ayak uyduramaması gibi yepyeni sosyal krizler yaratır. Bu nedenle “hızlı değişimle birlikte toplumsal sorunların azalacağı” fikri sosyolojik bir safsatadır. Tam aksine, iyi yönetilemeyen ve toplumun hazırlıksız yakalandığı hızlı değişimler toplumsal sorunları (anomiyi) her zaman daha da artırır.