Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-2 2025-2026 Vize Soruları

Cevap: C) Cemiyet-i Akvam
Açıklama: II. Meşrutiyet dönemi, Osmanlı’da sivil toplum kuruluşlarının ve kadın hareketlerinin (Teali-i Nisvan, Osmanlı Hanımlar Cemiyeti, Cemiyet-i İmdadiye vb.) yoğunlaştığı bir aydınlanma evresidir. Ancak “Cemiyet-i Akvam”, bir kadın hakları derneği değildir; I. Dünya Savaşı’ndan sonra dünya barışını korumak amacıyla devletlerarası bir organizasyon olarak kurulan “Milletler Cemiyeti”nin Osmanlıcadaki (Arapça kökenli) resmi karşılığıdır.

Cevap: A) Refet Bele
Açıklama: 1 Kasım 1922’de Saltanatın kaldırılmasının ardından, TBMM Hükümeti İstanbul’un ve Boğazların idaresine doğrudan el koymaya karar vermiştir. Bu tarihi görevi yerine getirmek üzere Ankara’dan yola çıkan ve “Trakya Yüksek Komiseri” sıfatıyla TBMM adına İstanbul’un yönetimini devralarak mülki amirliği üstlenen komutan Refet (Bele) Paşa’dır.

Cevap: A) Mekteb-i Harbiye
Açıklama: Mustafa Kemal Atatürk, 1899 yılında girdiği Mekteb-i Harbiye’den (Harp Okulu) 1902 yılında teğmen rütbesiyle mezun olmuş; ardından eğitimine devam ettiği Mekteb-i Erkân-ı Harbiye’den (Harp Akademisi) ise 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle mezun olmuştur. Sorudaki seçenekler bağlamında, bu askeri yükseköğrenim sürecini ve akademiyi kapsayan genel kurum “Mekteb-i Harbiye” şıkkı ile ifade edilmektedir.

Cevap: D) Takrir-i Sükun Kanunu
Açıklama: 1925 yılındaki Şeyh Sait İsyanı’nı bastırmak ve devrimlerin önündeki engelleri kaldırmak amacıyla İsmet İnönü hükümetine meclis tarafından olağanüstü geniş yetkiler veren “Takrir-i Sükûn Kanunu” (Huzuru Sağlama Yasası) çıkarılmıştı. Hükümet, 1925’in sonlarında kabul edilen Şapka Kanunu’na karşı Rize, Erzurum ve Sivas gibi yerlerde yobaz kışkırtmasıyla çıkan isyanları ve protestoları bastırırken de İstiklal Mahkemeleri ile birlikte doğrudan bu olağanüstü kanunun verdiği sert yetkileri kullanmıştır.

Cevap: E) 3 Mart 1924
Açıklama: Eğitim ve öğretimde yüzyıllardır süren medrese-mektep ikiliğini ortadan kaldıran, yabancı okulları denetim altına alan ve ülkedeki tüm eğitim kurumlarını Millî Eğitim Bakanlığı’na (Maarif Vekâleti) bağlayan Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Halifeliğin kaldırıldığı ve Şeriye ve Evkaf Vekaleti’nin kapatıldığı o büyük devrim günü olan 3 Mart 1924 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edilmiştir.

Cevap: E) Tevfik Paşa Hükûmeti
Açıklama: 1 Kasım 1922’de TBMM’nin çıkardığı kanunla Saltanatın kaldırılmasıyla birlikte, İstanbul’daki Osmanlı İmparatorluğu yönetimi hukuken tamamen sona ermiştir. Bu meclis kararının ardından, varlık sebebi ortadan kalkan Osmanlı Devleti’nin son Sadrazamı (Başbakanı) olan Ahmet Tevfik Paşa, 4 Kasım 1922’de Padişaha kabinesiyle birlikte istifasını sunarak Osmanlı Hükümeti’nin 600 yıllık idari varlığına fiilen son vermiştir.

Cevap: A) Ali Fethi Okyar
Açıklama: Seçimlerin yenilenmesinin ardından II. TBMM, 11 Ağustos 1923’te çalışmalarına başlamıştır. Bu dönemde İcra Vekilleri Heyeti (Hükümet) Başkanlığına, Mustafa Kemal Paşa’nın da desteklediği Ali Fethi (Okyar) Bey seçilmiştir. Fethi Bey’in Ekim 1923’te görevinden istifa etmesi, mecliste yeni bir hükümetin kurulamamasına yol açmış ve Cumhuriyetin ilanını zorunlu kılan “Ekim Buhranı”nın (Güz Buhranı) da temel nedenini oluşturmuştur.

Cevap: B) Sosyalizm
Açıklama: 1789 Fransız İhtilali, dünyaya milliyetçilik (ulus-devlet), hürriyet (özgürlük), eşitlik, adalet ve liberalizm (serbesti) gibi aydınlanmacı ve burjuva temelli kavramları yayarak imparatorlukların yıkılmasına zemin hazırlamıştır. Ancak “Sosyalizm”, Fransız İhtilali’nin bir ürünü değil; ondan çok daha sonra 19. yüzyılda Sanayi Devrimi’nin yol açtığı vahşi kapitalizme, işçi ve işveren (sermaye) eşitsizliklerine bir tepki olarak ortaya çıkan ekonomik ve politik bir ideolojidir.

Cevap: D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Açıklama: Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde geleneksel dini eğitim veren medreseler, Batı tarzı modern okullar ve yabancı misyoner okullarının bir arada bulunması toplumda çok büyük bir kültürel ikiliğe ve çatışmaya yol açıyordu. 3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu ile ülkedeki tüm okullar tek bir merkeze (MEB) bağlanmış, medreseler kapatılmış ve böylece Türkiye Cumhuriyeti’nde akla ve bilime dayalı “laik ve ulusal” eğitim sisteminin sarsılmaz temelleri atılmıştır.

Cevap: A) Ahmet Cevdet Paşa
Açıklama: Türkçenin ilk gramer (dilbilgisi) kitaplarından biri kabul edilen ve 1851 yılında Encümen-i Daniş’in (Osmanlı Bilim Akademisi) isteği üzerine okullarda ders kitabı olarak okutulmak için hazırlanan “Kavâid-i Osmaniye” adlı eser, dönemin önemli devlet adamı, hukukçusu ve tarihçisi Ahmet Cevdet Paşa ile Keçecizade Fuat Paşa tarafından birlikte kaleme alınmıştır.

Cevap: B) Adem-i merkeziyetçilik
Açıklama: Atatürk önderliğinde gerçekleştirilen Türk İnkılabı; emperyalizme karşı tam bağımsızlık, saltanata karşı milli egemenlik (hâkimiyet), dogmalara karşı akılcılık ve geri kalmışlığa karşı çağdaşlaşma ilkeleri üzerine inşa edilmiştir. Ayrıca yeni devlet, ülkenin bütünlüğünü korumak adına merkezi otoriteyi çok güçlü tutmuştur. Prens Sabahattin’in savunduğu ve yerel yönetimlere (eyaletlere) siyasi özerklik veren “Adem-i Merkeziyetçilik” (merkezden yönetimin zıttı) fikri ise Türk İnkılabının hiçbir zaman benimsemediği, yapısına ters olan bir niteliktir.

Cevap: B) Halk
Açıklama: 1 Kasım 1928’deki Harf İnkılabı’nın ardından yeni Türk harflerini halka hızlıca öğretmek, kurulan Millet Mekteplerinde okuma yazma öğrenen vatandaşların pratik yapmasını sağlamak ve Cumhuriyetin yeni kültürel değerlerini Anadolu’ya yaymak amacıyla Maarif Vekâleti (Milli Eğitim Bakanlığı) tarafından 11 Şubat 1929’dan itibaren “Halk” (Halk Mecmuası) adlı resimli ve haftalık bir dergi çıkarılmıştır.

Cevap: E) I-IV-II-III
Açıklama: Cumhuriyet dönemindeki siyasi olayların tarihsel sıralaması şu şekildedir: 1- Şeyh Sait İsyanı’nın patlak vermesi (Şubat 1925), 2- İsyanı bastırmak ve devrimleri korumak için olağanüstü Takrir-i Sükûn Yasası’nın çıkarılması (Mart 1925), 3- Rejime karşı olanların Mustafa Kemal Paşa’ya yönelik İzmir Suikastı girişimi (Haziran 1926) ve 4- Gericilerin Kubilay’ı şehit ettiği Menemen Olayı (Aralık 1930). Dolayısıyla doğru sıralama I – IV – II – III şeklinde olmalıdır.

Cevap: C) Tanin
Açıklama: Hindistan’daki İsmailiye mezhebi lideri Ağa Han ve Emir Ali’nin, halifeliğin kaldırılmaması ve yetkilerinin korunması talebiyle Başbakan İsmet Paşa’ya gönderdikleri ortak mektup, henüz Ankara’da hükümetin eline geçmeden önce İstanbul basınında (özellikle Tanin, Tevhid-i Efkâr ve İkdam gazetelerinde) yayımlanmıştır. Bu durum, basının hükümete karşı hilafet propagandası yaptığı gerekçesiyle sert bir siyasi krize ve İstiklal Mahkemelerinin devreye girmesine neden olmuştur.

Cevap: B) Diyanet İşleri Başkanlığı
Açıklama: 3 Mart 1924’te Şeriye ve Evkaf Vekâleti’nin (Din işleri ve Vakıflar Bakanlığının) kaldırılmasını sağlayan 429 sayılı kanunla, din işlerinin günlük siyasetten arındırılması hedeflenmiştir. Bu kanun uyarınca; Türkiye’deki tüm cami, mescit, tekke ve zaviyelerin idari kontrolü, buralarda görevli imam, müezzin ve vaizlerin atanması (tayin) veya görevden alınması (azil) işlemleri Başbakanlığa bağlı olarak yeni kurulan “Diyanet İşleri Başkanlığı’na” devredilmiştir.

Cevap: E) Nurettin Paşa (Sakallı)
Açıklama: 25 Kasım 1925’te kabul edilen “Şapka İktisası Hakkında Kanun” tasarısı mecliste hararetle görüşülürken, bu kanunun 1924 Anayasası’ndaki bireysel özgürlüklere ve temel haklara aykırı olduğunu iddia ederek tasarıya açıkça karşı çıkan ve aleyhte oy kullanan tek milletvekili, Milli Mücadele komutanlarından olan Bursa Mebusu Nurettin Paşa (Sakallı Nurettin Paşa) olmuştur.

Cevap: C) Ankara Antlaşması
Açıklama: Türkiye’nin modern Avrupa Birliği (o zamanki adıyla Avrupa Ekonomik Topluluğu – AET) ile kurduğu resmi entegrasyon ilişkisinin ilk ve en önemli hukuki adımı 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması’dır. Bu antlaşma, Türkiye’nin gümrük birliği üzerinden aşamalı olarak AB’ye tam üyeliğini hedefleyen tarihi bir ortaklık antlaşmasıdır.

Cevap: D) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
Açıklama: 3 Mart 1924 tarihinde kabul edilen ve tüm okulları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlayan Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) Kanunu’nun 4. maddesi; yüksek dini uzmanlar yetiştirmek üzere Darülfünun (bugünkü İstanbul Üniversitesi) bünyesinde bir İlahiyat Fakültesi kurulmasını ve din görevlisi (imam/hatip) yetiştirmek için ayrı mektepler açılmasını resmi bir hükme bağlamıştır.

Cevap: C) Hukuk Mektebi
Açıklama: Cumhuriyetin ilanından sonra, yeni devletin laik ve modern hukuk sistemini kuracak, devrimin ilkelerini savunacak donanımlı hukukçuları yetiştirmek amacıyla, bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün girişimi ve açılış konuşmasıyla 5 Kasım 1925’te Ankara Adliye Hukuk Mektebi açılmıştır. Bu kurum, Türkiye Cumhuriyeti’nin açtığı ilk yükseköğretim kurumu olma özelliğini taşır.

Cevap: D) İsviçre
Açıklama: Mecelle’nin kaldırılarak yerine çağdaş bir aile ve borçlar hukuku getirilmesi hedeflendiğinde, sıfırdan bir kanun yazmak yerine Avrupa’nın en güncel hukuk metni tercih edilmiştir. 17 Şubat 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu; Avrupa’nın o dönemdeki en yeni, dili en anlaşılır ve sorunlara en pratik (akılcı) çözümler sunan medeni kanunu olması nedeniyle “İsviçre Medeni Kanunu” örnek alınarak (ikitebas edilerek) ve Türk toplum yapısına uyarlanarak hazırlanmıştır.