Sosyal Psikolojiye Giriş-II 2024-2025 Vize Soruları

Saldırganlık ve Engellenme İlişkisi

Sosyal psikolojide saldırganlık, bireyin bir hedefe ulaşmasının engellenmesiyle tetiklenebilir. Ancak her engellenme saldırganlığa yol açmaz. Engellenmenin gerekçelendirilebilirliği ve bireyin bu durumu nasıl değerlendirdiği önemli rol oynar. Yoğun duygular ve hedefe yakınlıkta yaşanan engellenmelerin etkisi daha güçlü olabilir.

Yakınlık, Benzerlik ve İlişki Kurma

İnsanlar, fiziksel veya sosyal olarak kendilerine yakın olan ve kendilerine benzeyen kişilerle daha kolay ilişki kurar. Bu iki faktör, kişiler arası çekimi ve ilişkilerin başlangıcını etkileyen temel unsurlardandır.

Sosyal Öğrenme Kuramı

Albert Bandura tarafından geliştirilen sosyal öğrenme kuramı, bireylerin başkalarının davranışlarını gözlemleyerek öğrenebileceğini savunur. Bu kuram, özellikle saldırgan davranışların model alma yoluyla öğrenilebileceğini gösteren deneylerle desteklenmiştir.

Yardım Davranışı ve Bilişsel Savunmalar

Yardım davranışları bazen kişinin durumu inkâr etmesi gibi bilişsel savunmalarla engellenebilir. Birey, karşısındakinin yardıma ihtiyacı olmadığını düşünerek sorumluluk almaktan kaçınabilir.

Bağlanma Stilleri

Kaygılı bağlanma stiline sahip bireyler, ilişkilerde terk edilme korkusu taşır. Bu durum, duygusal istikrarsızlık ve sürekli onay arayışıyla kendini gösterebilir.

Fiziksel Çekicilik ve Kültürel Farklılıklar

Fiziksel çekicilik çoğu ilişkide önemli bir faktördür. Ancak çekici bulunan özellikler kültürden kültüre farklılık gösterebilir. Evrensel bazı kalıplar olsa da kültürel etkiler bu konuda belirleyicidir.

Grup Temelli Duygular

Gruplar, yaşanan olaylara ortak duygusal tepkiler verebilir. Bu süreç, olayın nasıl değerlendirildiğine bağlı olarak şekillenir. Değerlendirme süreci, duygunun yönünü ve şiddetini etkiler.

Uzun Süreli İlişkiler ve Boşanma Riski

Sağlıklı aile ortamlarında büyüyen bireyler, ilişkilerinde daha sağlıklı iletişim kurabilir. Bu durum, evliliklerde boşanma riskini azaltan önemli bir faktördür.

Kolektif Psikolojik Sahiplik

Bir grubun bir mekân veya obje üzerinde ortak sahiplik duygusu geliştirmesi, semboller ve işaretlerle dışa vurulabilir. Bu, grubun aidiyetini güçlendirir.

Sosyal Kimlik ve Stratejiler

Olumsuz sosyal kimlik algısıyla başa çıkmanın yollarından biri sosyal yaratıcılıktır. Bu strateji, grubun kendini daha olumlu gösterecek kıyas ölçütleri seçmesiyle ilgilidir.

Kültürleşme Stratejileri

Farklı kültürlerle etkileşim kurarken öz kültürel değerlerin korunmaması, bireyin asimilasyon stratejisini benimsediğini gösterir. Bu strateji, yeni kültüre yüksek uyum ancak öz kültüre düşük bağlılık içerir.

Aşk Kuramları ve Bileşenleri

Sternberg’in aşk kuramında “aptalca aşk”, güçlü bir tutku ile başlayan ve hızlıca bağlılık gelişen ancak yakınlığın eksik olduğu ilişki türüdür. Bu tarz ilişkiler yüzeysel ve dengesiz olabilir.

Yardım Etmenin Evrimsel Temelleri

Yardım davranışları yalnızca bireysel değil, grup yararına da evrimleşmiş olabilir. Çok düzeyli seçilim kuramı, hem bireyin hem grubun uyumunu artıran yardım davranışlarını açıklamak için geliştirilmiştir.

1. Aşağıdakilerden hangisi engellenmenin saldırganlığa dönüşmesi sürecinde ortaya çıkan ögelerden biri değildir?

A) Olumsuz yoğun duygular
B) Engellenme durumunun haklı bir gerekçeyle temellendirilmesi
C) Saldırganlığın cezasız kalacak olması
D) Birey hedefine yakınken engellenmenin yaşanması
E) Ortamda saldırganlığın yöneltilebileceği biri olması

Cevap : C) Saldırganlığın cezasız kalacak olması

Açıklama :

2. I. Yakınlık
II. Farklılık
III. Benzerlik
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri insanların yakın ilişkiler kurmasını sağlayan ve aralarındaki çekimi arttıran faktörlerdendir?

A) II ve III
B) Yalnız III
C) Yalnız II
D) I ve III
E) I ve II

Cevap : D) I ve III

Açıklama : Çekim araştırmaları, fiziksel/sosyal yakınlık (proximity) ve benzerlik (similarity) ilkelerinin ilişki başlatma ve sürdürmede kritik olduğunu; farklılığın ise genellikle çekimi azaltabildiğini göstermiştir.

3. Albert Bandura aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisini ortaya koymuştur?

A) Evrimsel bakış açısı
B) Koşullu öğrenme
C) Kalıtım
D) Edimsel öğrenme
E) Sosyal öğrenme

Cevap : E) Sosyal öğrenme

Açıklama : Bandura’nın taklit ve model alma temelli Sosyal Öğrenme Kuramı (Bobo Doll deneyleri), bireylerin başkalarının davranışlarını gözlemleyerek yeni tepkiler edindiğini kanıtlar.

4. Bireyin “seni ders çalıştırmamı istiyorsun ancak sen bu konuların hepsini zaten biliyorsun” şeklinde karşısındakinin talebini reddetme sebebi Schwartz’ın dokuz basamaklı yapısına göre hangi adıma vurgu yapmaktadır?

A) İhtiyaç halindeki kişinin farkındalığı
B) İhtiyaç durumunu inkâr
C) İhtiyacı giderebilecek davranışların varlığının algısı
D) Önceki adımların tekrarlanması
E) Acı giderebilmek için kendi beceri-yeteneklerinin farkındalığı

Cevap : B) İhtiyaç durumunu inkâr

Açıklama : Yardım eylemini engelleyen ilk bilişsel savunma, yardıma muhtaç kişinin gerçekte ihtiyacı olmadığını düşünmektir; kişi böylece sorumluluğu üzerinden atar.

5. Aşağıdaki ifadelerden hangisi kaygılı bağlanma stiline sahip bir kişinin düşüncesini içerir?

A) Genellikle terk edilme veya birinin bana fazla yaklaşması konusunda endişelenmem.
B) Diğer insanlara yakın olmak benim için biraz rahatsız edicidir.
C) Diğer insanlara yakınlaşmak benim için oldukça kolaydır ve onlara bağlı olmak ve onların da bana bağlı olmaları beni rahatlatır.
D) Çoğu zaman partnerimin beni gerçekten sevmediği veya benimle kalmak istemeyeceği endişesini taşırım.
E) Diğer insanlara güvenmek ve onlara bağlı kalmak benim için zordur.

Cevap : D) Çoğu zaman partnerimin beni gerçekten sevmediği veya benimle kalmak istemeyeceği endişesini taşırım.

Açıklama : Kaygılı/ambivalan bağlanma, terk edilme korkusu ve ilişkinin sürekliliği konusunda aşırı endişe ile karakterizedir.

6. Fiziksel çekiciliğe ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) İnsanlar fiziksel olarak çekici buldukları kişileri olumlu özellikler ile değerlendirme eğilimindedir.
B) Kendilerini fiziksel olarak çekici gören kişiler, partner seçiminde fiziksel özelliklere daha fazla önem verir.
C) Çekici görülen özellikler her kültürde aynıdır.
D) Fiziksel çekicilik tüm yakın ilişkilerimizde diğer insanlara
ilişkin değerlendirmelerimizde önemli bir rol oynar.
E) Fiziksel çekiciliğin önemi erkekler ve kadınlar için aynıdır.

Cevap : C) Çekici görülen özellikler her kültürde aynıdır.

Açıklama : Evrimsel eğilimler evrensel bazı kalıplar sunsa da kültürler arası araştırmalar ideal vücut ölçüsü, cilt rengi ve süsleme pratiklerinde geniş varyasyonlar olduğunu gösterir.

7. Aşağıdakilerden hangisi grup temelli duyguları ortaya çıkaran aşamalardan biridir?

A) Bütünleştirme
B) Durumu değerlendirme
C) Reddetme
D) Ayrıştırma
E) Karşılaştırma

Cevap : B) Durumu değerlendirme

Açıklama : Grup temelli duygu modeli, ilk olarak olayın algılanması ve “bilişsel değerlendirme (appraisal)” aşamasıyla başlar; bu aşama grubun ortak duygusal tepkisini tetikler.

8. Aşağıdakilerden hangisi boşanma risk ve olasılığının daha düşük olduğu uzun süreli evliliklerde etkin olan özelliklerden biridir?

A) Her ikisinin de iki ebeveynli ve istikrarlı, sağlıklı ailelerde büyümüş olmaları
B) Farklı eğitim seviyesine sahip olmaları
C) Eşlerin iyi bir işe ve istikrarlı bir gelire sahip olmamaları
D) 20 yaşından önce evlenmiş olmaları
E) Büyük bir şehirde yaşıyor olmaları

Cevap : A) Her ikisinin de iki ebeveynli ve istikrarlı, sağlıklı ailelerde büyümüş olmaları

Açıklama : Araştırmalar, güvenli aile bağları ve olumlu ilişki modelleriyle büyüyen bireylerin evlilikte problem çözme becerilerinin yüksek olduğunu ve boşanma riskinin azaldığını göstermektedir.

9. Kolektif psikolojik sahiplikle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) İlk yerleşen olmanın, sahiplik algısını sadece birey düzeyinde etkilediği gözlemlenmiştir.
B) İlk yerleşen olmanın, sahiplik algısını zayıflattığı ancak grup kimliğini güçlendirdiği gözlemlenmiştir.
C) Kolektif psikolojik sahiplik işaretleme yoluyla diğerlerine belli edilebilir.
D) İlk yerleşen olma sahiplik algısını zayıflatır ve topluluk içinde rekabeti arttırır.
E) Kolektif psikolojik sahiplik yalnızca yerel bir bölgede işaretlenen grup aidiyetleri ve özdeşimleri üzerinde kendini gösterir.

Cevap : C) Kolektif psikolojik sahiplik işaretleme yoluyla diğerlerine belli edilebilir.

Açıklama : Bayrak, duvar yazısı veya semboller gibi işaretler, grubun “burası bizim” mesajını vererek ortak sahiplik algısını pekiştirir.

10. Bir grubun beklentisi ve idealleri ile mevcut durumu arasında algıladığı fark sonucunda ortaya koyduğu saldırganlığın temelini hangi kavram açıklamaktadır?

A) Sosyal karşılaştırma
B) Hayal kırıklığı
C) Galeyana gelme
D) Sosyal öğrenme
E) Bireysel karşılaştırma

Cevap : A) Sosyal karşılaştırma

Açıklama :

11. Kalıpyargı kavramıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kalıpyargılar etnik köken, ırk, cinsiyet ve yaş gibi değişkenler üzerine temellenebilir.
B) Kalıpyargılar, belirli bir grup veya kültürün basitleştirilmiş temsilleridir ve dar bir anlayışa dayanır.
C) Kalıpyargılar olumsuz düşünceleri ve inançları içerir.
D) Kalıpyargıya güçlü bir duygu eşlik ettiğinde önyargıya dönüşebilir.
E) “Kadınlar daha duygusal bir tür oldukları için sosyal ilişkiler
konusunda daha başarılıdırlar” ifadesi bir kalıpyargı içerir.

Cevap : C) Kalıpyargılar olumsuz düşünceleri ve inançları içerir.

Açıklama : Kalıpyargılar hem olumlu hem olumsuz özellik atfeder; olumlu cinsiyet kalıpyargıları (ör. kadınlar sevecendir) bunun kanıtıdır.

12. Saldırganlığı açıklayan biyolojik faktörlerle ilgili bakış açılarından hangisi yanlıştır?

A) MAOA geni tek başına saldırganlığa yol açabilir.
B) Biyolojik olarak bize aktarılan yönelimler sonucunda türün tüm üyelerinde ‘doğal’ olarak (öğrenilmeye gerek olmaksızın) ortaya çıkar.
C) Dürtüsel olduğuna dair bakış açısı hem Freud’un saldırganlıkla ilgili görüşleri hem evrimsel bakış açısıyla örtüşmektedir.
D) Düşük serotonin ve yüksek testosteron düzeyleri saldırgan davranışların ortaya çıkmasında önemli bir etkiye sahiptir.
E) Hipotalamusun zarar görmesi, algılanan bir tehdide karşı uygunsuz agresif tepki verilmesine neden olabilir.

Cevap : A) MAOA geni tek başına saldırganlığa yol açabilir.

Açıklama : Davranış genetiği, MAOA varyantının çevresel stres faktörleriyle etkileşim içinde saldırganlığı artırabileceğini, ancak tek başına yeterli olmadığını gösterir.

13. Bir kişinin diğer insanların takdirini kazanmak için yardım etme davranışı göstermesi Carlo ve Randall’ın sınıfladığı hangi tür yardım davranışına girmektedir?

A) Kamusal yardım Davranışı
B) İtaatkâr Yardım Davranışı
C) Özgeci Yardım Davranışı
D) Kişisel Duygusal Yardım Davranışı
E) Dış Gruba Yönelik Yardım Davranışı

Cevap : A) Kamusal yardım Davranışı

Açıklama : “Public prosocial behavior” başkalarının gözü önünde statü veya onay amaçlı yardım etmeyi ifade eder.

14. Batson ve Shaw’ın yardım davranışına ilişkin oluşturdukları kurama göre Empatik Çağrışımlı Özgeci Yardım davranışının motivasyonu nedir?

A) Cezadan kaçma
B) Başkasının ihtiyacını giderme
C) Bireysel çıkar elde etme
D) Kişisel stresi azaltma
E) Ödül kazanma

Cevap : B) Başkasının ihtiyacını giderme

Açıklama : Empati-özgecilik hipotezi, empatik kaygı duyulduğunda yardım motivasyonunun bencil değil, ihtiyaç sahibini rahatlatma yönünde özgeci olduğunu öne sürer.

15. Bireyler için, diğer kültürel grupların üyeleriyle temasın ve diğer kültürel gruplara katılımın önemi artıp, öz kültürel mirasın korunmasının önemi azaldıkça hangi kültürleşme stratejisi benimsenir?

A) Benzeşme
B) Marjinalleşme
C) Ayrışma
D) Bütünleşme
E) Asimilasyon

Cevap : E) Asimilasyon

Açıklama : Berry’nin iki boyutlu kültürleşme modelinde yüksek temas + düşük miras yönelimi “assimilation” (asimilasyon) stratejisini tanımlar.

16. Hangisi Carlo ve Randall’ın sınıfladığı yardım davranışı türlerinden birisidir?

A) Fiziksel Yardım Davranışı
B) Dış Gruba Yönelik Yardım Davranışı
C) Kişisel Yardım Davranışı
D) İç Gruba Yönelik Yardım Davranışı
E) İtaatkâr Yardım Davranışı

Cevap : E) İtaatkâr Yardım Davranışı

Açıklama : “Compliant prosocial behavior” olarak da bilinen itaatkâr yardım, otorite isteği üzerine verilen, gönüllülükten ziyade uyuma dayalı prososyal eylemleri içerir.

17. Aşağıdakilerden hangisi sosyal kimlik kuramına göre, bireylerin olumsuz sosyal kimlik algısıyla baş etmek için kullanabilecekleri stratejilerden biridir?

A) Kültürel ayrışma
B) Karşılaştırma
C) Asimilasyon
D) Bütünleşme
E) Sosyal Yaratıcılık

Cevap : E) Sosyal Yaratıcılık

Açıklama : Sosyal yaratıcılık stratejisinde grup üyeleri, kıyas kriterlerini değiştirerek ya da yeni olumlu özellikler vurgulayarak grup imajını yeniden tanımlar.

18. Hangisi saldırganlığın azaltılmasında etkili bir yöntem olamaz?

A) Saldırgan davranışı cezalandırmak
B) Öfke kontrolü çalışmalarına önem vermek
C) Toplumda örnek alınabilecek modelleri desteklemek
D) Basit saldırganlıkları görmezden gelmek
E) Doğru davranışı ödüllendirmek

Cevap : D) Basit saldırganlıkları görmezden gelmek

Açıklama :

19. Aptalca aşkın bileşenleri aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Benzerlik ve ortaklık
B) Tutku ve bağlılık
C) Yakınlık
D) Karşılıklılık ve sevgi
E) Farklılık

Cevap : B) Tutku ve bağlılık

Açıklama : Sternberg’in Üçgen Aşk Kuramı’nda “fatuous love”, hızla oluşan tutkuya (passion) eşlik eden taahhüt (commitment) barındırır, fakat samimî yakınlık (intimacy) eksiktir.

20. Yardım davranışının “sosyal evrim”in bir sonucu olduğunu vurgulayan kuram hangisidir?

A) Empatik Özgecilik Kuramı
B) Sosyal Öğrenme Kuram
C) Karşılıklılık Kuramı
D) Çok Düzeyli Seçilim Kuramı
E) Kapsayıcı Seçilim Kuramı

Cevap : D) Çok Düzeyli Seçilim Kuramı

Açıklama :