Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar 2024-2025 Vize Soruları

Uluslararası Sistemin Yapısı ve Güç Dağılımı

Uluslararası sistemin yapısı, devletler arası ilişkileri ve güç dengelerini şekillendirir. Yapısalcı realistler açısından uluslararası sistemin yapısını belirleyen esas unsur, sistemdeki aktörler arasındaki güç dağılımıdır.

• Tek Kutuplu Sistem: Bu sistemde birbirini dengeleyen iki büyük güç bulunmaz, tek bir büyük güç hakimdir. Bu büyük gücün, devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen kuralları belirlemesi ve küresel ölçekte politikalar üretmesi beklenir. Rusya Devlet Başkanı Putin, 2007 yılında yaptığı 43. Münih Güvenlik Konferansı konuşmasında, ABD’nin tek kutuplu uluslararası sistem kurma arayışına açıkça karşı çıkmıştır.
• Çok Kutuplu Sistem: Bu sistem tartışmaları içerisinde Çin, Rusya, Hindistan ve Avrupa Birliği gibi büyük güçler veya bloklar aktör olarak gösterilir. Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi devletler bu tartışmalarda kutup olarak yer almaz.

Uluslararası Örgütler ve Küresel Yönetişim

Uluslararası örgütler, güncel sorunların çözümünde önemli roller üstlenir.

• Birleşmiş Milletler (BM): 2021 itibarıyla 193 devlet üyedir. BM Şartı’nda düzenlenen altı ana organdan biri Uluslararası Adalet Divanı’dır. BM Güvenlik Konseyi’ne yönelik eleştiriler arasında, konseyin yeterince kapsayıcı, şeffaf ve demokratik olmadığı bulunur. Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararların bağlayıcı olmadığı yönündeki bir eleştiri ise yanlıştır, çünkü kararları üye devletler için bağlayıcıdır. BM ile ilgili yapısal reform savunucuları tarafından, daimi üyelerin kendi aralarında veto yetkisini kullanmamayı kararlaştırması gibi bir argüman dile getirilmez.
• Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ): 2021 itibarıyla 164 üyesi bulunmaktadır. DTÖ’nün temelini oluşturan GATT (Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması), devletlere belirli istisnai durumlar tanır. Bu istisnalar arasında bölgesel yatırım anlaşmaları yapmak yer almaz.

Uluslararası Ticaret Hukuku ve Politikaları

Uluslararası ticaret, belirli kural ve istisnalara tabidir. GATT’ın tanıdığı istisnalar arasında, ulusal güvenlik için zorunlu olan malların ithalat veya ihracatına kısıtlama getirmek bulunur. Ticaret savaşları esnasında ABD’nin çelik ve alüminyum ürünleriyle ilgili aldığı karar, ulusal güvenlik kapsamındaki durumlarda gerekli tedbirleri alma hakkı istisnası ile gerekçelendirilmiştir. Ayrıca, rekabet koşullarında ani ve hızlı gelişen ithalattan dolayı yerli sanayinin ciddi bir zarara uğramaması için devletlere tanınan istisnai bir yetki de geçici korunma önlemleri uygulamaktır.

Küresel Sorun Olarak Terörizm

Terörizm, günümüzün önemli küresel sorunlarından biridir. Dini motivasyonlar ile gerçekleştirilen terörist eylemleri içine alan terörizm türü radikal terörizm olarak adlandırılır. Terörizm tarihi, dalgalar halinde incelenir. Dünyada dekolonizasyon sürecinin yaşandığı 1920-1960 arası dönem, bu bağlamda Anti-Kolonyal Dalga olarak isimlendirilir.

11 Eylül saldırıları, terörizm tarihinde bir kırılma noktasıdır. Bu saldırılar sonrası ABD, küresel çapta “teröre karşı savaş” başlatmış ve terörizm küresel bir tehdit olarak kabul edilmiştir. Terörizmin bu saldırılar sonrası sadece Orta Doğu ülkeleri sınırlarına hapsedildiği bilgisi yanlıştır. Eski ve yeni terörizm; örgütsel yapı, eylem biçimi, motivasyon ve hedef seçimi gibi alanlarda farklılaşır. Devlet desteği ise bu farklılaşma alanlarından biri olarak sayılmaz.

Uluslararası Göç Hareketleri

Göç, uluslararası ilişkilerin önemli bir boyutudur. Göçler, iç ve dış göç olarak ikiye ayrılır. Kentten kente veya kırdan kente göçler iç göç hareketliliğidir. Diasporadan anayurda göç ise uluslararası bir göçtür. Cumhuriyetin ilanından bu yana Türkiye’de vuku bulan göç hareketlilikleri arasında transit, yasal, düzensiz ve döngüsel göç yer alır. “Keyfi” bir göç türü olarak adlandırılmaz.

Göç nedenleri zorunlu ve zorunlu olmayan olarak sınıflandırılabilir. Politik nedenler, terör ve savaş zorunlu göç nedenleriyken, alternatif hayat biçimleri arayışı zorunlu olmayan göçlerin nedenlerinden biridir. Türkiye’den tarihsel olarak İsrail, Bulgaristan, Suudi Arabistan ve Almanya gibi ülkelere kitlesel göç hareketliliği gerçekleşmiştir. Azerbaycan’a ise kitlesel bir göç hareketi olmamıştır.

1- Aşağıdakilerden hangisi GATT’ın devletlere tanıdığı istisnai durumlar arasında değildir?

A) Ulusal güvenlik için zorunlu olan malların ithalatına veya ihracatına kısıtlama getirmek
B) Bölgesel yatırım anlaşmaları yapmak
C) Keyfi ve gerekçesiz olmamak kaydıyla insan sağlığını tehdit eden malların ülkeye girişini yasaklamak
D) Bölgesel ticaret anlaşmaları yapmak
E) Keyfi ve gerekçesiz olmamak kaydıyla, fikri mülkiyet kurallarına uymayan devletlerin ve/veya bu kuralları ihlal eden firmaların ürettiği malların ülkeye girişini yasaklamak

Cevap : B) Bölgesel yatırım anlaşmaları yapmak

Açıklama :

2- Aşağıdakilerden hangisi iç göç hareketliliğine örnek olarak gösterilemez?

A) Diasporadan anayurda göç
B) Kentten kente göç
C) Kırdan kıra göç
D) Kentten kıra göç
E) Kırdan kente göç

Cevap : A) Diasporadan anayurda göç

Açıklama : Diasporadan anayurda göç, uluslararası bir göç hareketliliğidir. Kentten kente, kırdan kıra, kentten kıra ve kırdan kente göçler ise “iç göç hareketliliğine” örnektir.

3- Tek kutuplu uluslararası sistem ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Büyük güç olan devletin milli çıkarlarını aşarak küresel ölçekte politikalar üretmesi gerekir.
B) Büyük güç olan devletin büyük kapasitesini nasıl kullanılacağı son derece önemlidir.
C) Birbirini dengeleyen iki büyük güç bulunur.
D) Büyük güç olan devlet, devletler arasındaki ilişkileri düzenleyen kuralları ve normları belirlemeli; sistemdeki diğer devletleri bu kurallara ve normlara uymaya zorlayabilmelidir.
E) Büyük güç olan devletin bu güç sayesinde devletlerarasındaki ilişkileri düzenlemesi gerekir.

Cevap : C) Birbirini dengeleyen iki büyük güç bulunur.

Açıklama : Tek kutuplu uluslararası sistemde, tek bir büyük güç bulunur ve birbirini dengeleyen iki büyük güçten bahsedilemez. Bu nedenle “Birbirini dengeleyen iki büyük güç bulunur” ifadesi yanlıştır. Tek kutuplu sistemde, büyük gücün küresel politikalar üretmesi, kapasitesini kullanması, ilişkileri düzenleyen kuralları belirlemesi ve diğer devletleri bu kurallara uymaya zorlaması beklenir.

4- Yapısalcı realistler açısından uluslararası sistemin yapısını belirleyen esas unsur aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sistemdeki aktörlerin nüfus büyüklüğü
B) Sistemdeki aktörlerin siyasal rejimleri
C) Sistemdeki aktörler arasındaki güç dağılımı
D) Sistemdeki aktörlerin toprak büyüklüğü
E) Sistemdeki aktörlerin coğrafi konumu

Cevap : C) Sistemdeki aktörler arasındaki güç dağılımı

Açıklama : Yapısalcı realistler açısından uluslararası sistemin yapısını belirleyen esas unsur “sistemdeki aktörler arasındaki güç dağılımıdır”. Bu kurama göre, uluslararası sistemin anarşik yapısı ve güç dağılımı, devletlerin davranışlarını belirler.

5- Aşağıdakilerden hangisi rekabet koşullarında ani ve hızlı gelişen ithalattan dolayı yerli sanayinin ciddi bir zarara uğramaması için devletlere tanınan istisnai bir yetkidir?

A) Serbest ticaret anlaşmaları imzalamak
B) Geçici korunma önlemleri uygulamak
C) Anti-damping vergisi uygulamak
D) Ticaret savaşı çıkarmak
E) Telafi edici vergi uygulamak

Cevap : B) Geçici korunma önlemleri uygulamak

Açıklama : Rekabet koşullarında ani ve hızlı gelişen ithalattan dolayı yerli sanayinin ciddi bir zarara uğramaması için devletlere tanınan istisnai bir yetki “geçici korunma önlemleri uygulamaktır”. Bu önlemler, yerli sanayiyi haksız rekabetten korumak için kısa süreli tedbirlerdir.

6- 2021 itibariyle Birleşmiş Milletler’e kaç devlet üyedir?

A) 193
B) 111
C) 51
D) 50
E) 164

Cevap : A) 193

Açıklama : 2021 itibarıyla Birleşmiş Milletler’e “193” devlet üyedir.

7- Terörizm bağlamında düşünüldüğünde dünya tarihinde en önemli kırılma noktalarından birisi olan 11 Eylül saldırıları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) ABD küresel çapta “teröre karşı savaş” başlatmıştır.
B) ABD, güvenlik ve özgürlük ikileminde güvenlik boyutuna ağırlık vermiştir.
C) El Kaide örgütü terörizmin sembol örgütlerinden birisi olmuştur.
D) Terörizm küresel tehdit olarak kabul edilmiştir.
E) Terörizm Orta Doğu ülkeleri sınırlarına hapsedilmiştir.

Cevap : E) Terörizm Orta Doğu ülkeleri sınırlarına hapsedilmiştir.

Açıklama : 11 Eylül saldırıları sonrası terörizm, küresel bir tehdit olarak algılanmış ve Orta Doğu ülkeleri sınırlarına hapsedilmemiş, uluslararası çapta bir sorun haline gelmiştir. Bu nedenle “Terörizm Orta Doğu ülkeleri sınırlarına hapsedilmiştir” ifadesi yanlıştır.

8- Türkiye’den kitlesel bir biçimde aşağıdaki ülkelerden hangisine göç hareketliliği gerçekleşmemiştir?

A) İsrail
B) Azerbaycan
C) Bulgaristan
D) Suudi Arabistan
E) Almanya

Cevap : B) Azerbaycan

Açıklama : Türkiye’den kitlesel biçimde göç hareketliliği İsrail, Bulgaristan, Suudi Arabistan ve Almanya gibi ülkelere gerçekleşirken, “Azerbaycan”a kitlesel bir göç hareketliliği gerçekleşmemiştir.

9- Aşağıdakilerden hangisi Cumhuriyetin ilanından bu yana Türkiye’de vuku bulan göç hareketliliklerinden biri değildir?

A) Transit
B) Keyfi
C) Yasal
D) Düzensiz
E) Döngüsel

Cevap : B) Keyfi

Açıklama : Cumhuriyetin ilanından bu yana Türkiye’de vuku bulan göç hareketlilikleri arasında transit göç, yasal göç, düzensiz göç ve döngüsel göç yer alırken, “keyfi” göç hareketliliği, bir göç türü olarak adlandırılmaz.

10- Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler Şartı’nda düzenlenen Birleşmiş Milletler organlarından biridir?

A) Uluslararası Adalet Divanı
B) Nüremberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi
C) Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesi
D) Uluslararası Ceza Mahkemesi
E) La Haye Sürekli Hakemlik Mahkemesi

Cevap : A) Uluslararası Adalet Divanı

Açıklama : Birleşmiş Milletler Şartı’nda düzenlenen Birleşmiş Milletler’in altı ana organından biri “Uluslararası Adalet Divanı”dır. Diğerleri Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi ve Sekretarya’dır.

11- Aşağıdakilerden hangisi çok kutuplu uluslararası sistem tartışmaları içerisinde yer alan aktörlerden biri olarak gösterilemez?

A) Demokratik Kongo Cumhuriyeti
B) Çin
C) Rusya
D) Hindistan
E) Avrupa Birliği

Cevap : A) Demokratik Kongo Cumhuriyeti

Açıklama : Çok kutuplu uluslararası sistem tartışmaları içerisinde Çin, Rusya, Hindistan ve Avrupa Birliği gibi büyük güçler veya bloklar aktör olarak gösterilirken, “Demokratik Kongo Cumhuriyeti” gibi daha küçük ve bölgesel bir aktör olarak gösterilemez.

12- Rusya devlet başkanı Putin’in ABD hegemonyasına adeta meydan okuduğu ve ABD’nin tek kutuplu uluslararası sistem oluşturma arayışına açık bir şekilde karşı çıktığı konferans aşağıdakilerden hangisidir?

A) 43. New York Güvenlik Konferansı (2008)
B) 43. İstanbul Güvenlik Konferansı (2006)
C) 43. Amsterdam Güvenlik Konferansı (2009)
D) 43. Tokyo Güvenlik Konferansı (2010)
E) 43. Münih Güvenlik Konferansı (2007)

Cevap : E) 43. Münih Güvenlik Konferansı (2007)

Açıklama : Rusya devlet başkanı Putin’in ABD hegemonyasına adeta meydan okuduğu ve ABD’nin tek kutuplu uluslararası sistem oluşturma arayışına açık bir şekilde karşı çıktığı konferans, “43. Münih Güvenlik Konferansı (2007)”dır.

13- Aşağıdakilerden hangisi dini motivasyonlar ile gerçekleştirilen terörist eylemleri içine alan terörizm türüdür?

A) Bio terörizm
B) Devlet terörizmi
C) Siber terörizm
D) Radikal terörizm
E) Etnik terörizm

Cevap : D) Radikal terörizm

Açıklama : Dini motivasyonlar ile gerçekleştirilen terörist eylemler “radikal terörizm” türü içine girer.

14- Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin yapısı ile ilgili eleştiriler arasında yer almaz?

A) Güvenlik Konseyi yeteri kadar kapsayıcı değildir.
B) Güvenlik Konseyi yeteri kadar şeffaf değildir.
C) Güvenlik Konseyi yeteri kadar meşru değildir.
D) Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararlar bağlayıcı değildir.
E) Güvenlik Konseyi yeteri kadar demokratik değildir.

Cevap : D) Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararlar bağlayıcı değildir.

Açıklama : Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin yapısı ile ilgili eleştiriler arasında Konsey’in yeterince kapsayıcı, şeffaf, meşru ve demokratik olmaması yer alırken, “Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararlar bağlayıcı değildir” ifadesi yanlıştır, çünkü Güvenlik Konseyi’nin kararları üye devletler için bağlayıcıdır.

15- Dünyada dekolonizasyon sürecinin gerçekleştiği 1920-1960 arası döneme terörizm tarihi bağlamında ne isim verilmektedir?

A) Anarşist Dalga
B) Küresel Dalga
C) Anti-Kolonyal Dalga
D) Yeni Sol Dalga
E) Dinsel Dalga

Cevap : C) Anti-Kolonyal Dalga

Açıklama : Dünyada dekolonizasyon sürecinin gerçekleştiği 1920-1960 arası döneme terörizm tarihi bağlamında “Anti-Kolonyal Dalga” ismi verilmektedir.

16- Aşağıdakilerden hangisi eski ve yeni terörizmin farklılaştığı alanlardan değildir?

A) Örgütsel yapı
B) Eylem biçimi
C) Motivasyon
D) Hedef seçimi
E) Devlet desteği

Cevap : E) Devlet desteği

Açıklama : Eski ve yeni terörizmin farklılaştığı alanlar arasında örgütsel yapı, eylem biçimi, motivasyon ve hedef seçimi yer alırken, “Devlet desteği” terörizmin farklılaştığı alanlardan biri değildir.

17- 2021 itibariyle Dünya Ticaret Örgütü’nün üye sayısı kaçtır?

A) 50
B) 193
C) 111
D) 164
E) 51

Cevap : D) 164

Açıklama : 2021 itibarıyla Dünya Ticaret Örgütü’nün üye sayısı 164’tür.

18- Aşağıdakilerden hangisi yapısal reform savunucuları tarafından BM ile ilgili dile getirebilecek bir argüman değildir?

A) Güvenlik Konseyi’nin geçici üye sayıları artmalı.
B) Daimi üyelerin veto yetkisi tamamen kaldırılmalı.
C) Güvenlik Konseyi’nin daimi üye sayıları artmalı.
D) Daimi üyelerin veto yetkisi sınırlandırılmalı..
E) Daimi üyeler kendi arasında belli konularda veto yetkisini kullanmamayı kararlaştırmalı.

Cevap : E) Daimi üyeler kendi arasında belli konularda veto yetkisini kullanmamayı kararlaştırmalı.

Açıklama : Yapısal reform savunucuları tarafından BM ile ilgili dile getirilebilecek argümanlar arasında Güvenlik Konseyi’nin geçici üye sayılarının artırılması, daimi üyelerin veto yetkisinin tamamen kaldırılması veya sınırlandırılması, daimi üye sayılarının artırılması yer alır. Ancak “Daimi üyeler kendi arasında belli konularda veto yetkisini kullanmamayı kararlaştırmalı” argümanı, BM’nin yapısal reformunda dile getirilebilecek bir argüman değildir, bu daha çok bir anlaşma veya politika değişikliği önerisidir.

19- Ticaret savaşları esnasında Amerika Birleşik Devletleri tarafından çelik ve alüminyum ürünleriyle alakalı alınan karar, aşağıdaki hangi istisna ile gerekçelendirilmiştir?

A) Anti-damping ve telafi edici vergileri uygulayabilme hakkı
B) Bölgesel ticaret anlaşması yapabilme hakkı
C) Geçici korunma önlemleri uygulayabilme hakkı
D) Ulusal güvenlik kapsamındaki durumlarda gerekli tedbirleri alma hakkı
E) Genel istisnai durumlar (insan, hayvan ve bitki sağlığını ve fikri mülkiyeti koruma, gibi) olduğunda gerekli tedbirleri alabilme hakkı

Cevap : D) Ulusal güvenlik kapsamındaki durumlarda gerekli tedbirleri alma hakkı

Açıklama : Ticaret savaşları esnasında Amerika Birleşik Devletleri tarafından çelik ve alüminyum ürünleriyle alakalı alınan karar, “ulusal güvenlik kapsamındaki durumlarda gerekli tedbirleri alma hakkı” istisnası ile gerekçelendirilmiştir.

20- Aşağıdaki göç nedenlerinden hangisi zorunlu olmayan göçlerin nedenlerinden biridir?

A) Politik
B) Terör
C) Alternatif hayat biçimleri
D) Salgın
E) Savaş

Cevap : C) Alternatif hayat biçimleri

Açıklama : Zorunlu olmayan göçler, genellikle bireylerin veya grupların kendi tercihleri doğrultusunda, daha iyi yaşam koşulları veya farklı bir yaşam tarzı arayışıyla gerçekleşen göçlerdir. “Alternatif hayat biçimleri” arayışı, bu tür göçlerin nedenlerinden biridir. Politik nedenler, terör, salgın ve savaş ise zorunlu göç nedenleridir.