Hava Trafik Kuralları ve Hizmetleri 2024-2025 Final Soruları

Hava Trafik Yönetiminin Temelleri ve Kurumlar

Hava Trafik Yönetimi (ATM); hava sahası planlaması, hava koridorlarının oluşturulması, hava sahası ve meydan kapasitelerinin belirlenmesi, asker-sivil koordinasyonu ve hava trafik kontrol hizmetlerinin verilmesi gibi geniş bir faaliyet alanını kapsar.

Türkiye’de sivil havacılık faaliyetlerini düzenleyen ve denetleyen Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlıdır. Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) de aynı bakanlığa bağlı bir kamu kurumudur. Türkiye’nin milli uzay programını yürütmekle görevli kurumun kısaltması ise TUA’dır (Türkiye Uzay Ajansı).

Uluslararası düzeyde ise sivil havacılık faaliyetlerinde standartlaşmayı sağlayan kurum Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’dür (ICAO). Dünya genelinde kullanılan standart uçuş planı formu ICAO tarafından oluşturulmuştur. Avrupa’da aletli uçuşlara (IFR) ilişkin bilgiler ise EUROCONTROL bünyesindeki Merkezi Akış Yönetim Birimi (CFMU) tarafından saklanır.

Uçuş Planlaması ve Kuralları

Her uçuş öncesinde bir uçuş planı hazırlanır. Uçuş planı, bir hava aracının tasarlanan uçuşuna ilişkin olarak hava trafik hizmet birimlerine sağlanan özel formatlı bilgilerdir. Bu formun 8 numaralı bölümü, uçuş kuralı (IFR/VFR) ve uçuş türü ile ilgili bilgileri içerir. Herhangi bir tarifeye bağlı olmadan yapılan uçuşlar için kullanılan kod ise “N” (Non-scheduled) kodudur.

Uçuşlar temel olarak iki kural setine göre yapılır. Pilotun uçağın seyrüseferini öncelikli olarak görerek yaptığı uçuş kurallarını tanımlayan kısaltma VFR’dir (Visual Flight Rules).

Seyrüsefer (Navigasyon) İlkeleri ve Yardımcıları

Havacılıkta “hava seyrüseferi”, bir hava aracının kalkıştan inişe kadar en uygun ve emniyetli rotayı kullanmasıdır. Farklı seyrüsefer yöntemleri bulunur:

• Yıldızlar Yardımı ile Seyrüsefer: Yıldızlar, gezegenler, Güneş ve Ay’dan faydalanılarak yapılır.
• Hesabi Seyrüsefer: Gidilecek mesafe, havada geçen süre ve yer hızı gibi değişkenler hesaplanarak uçağın pozisyonunun belirlenmesidir.
• Görerek Seyrüsefer: Haritaların incelenip yeryüzü şekillerinin kıyaslanması ile yapılan seyrüseferdir. Bu yönteme “kuşbakışı uçuş” denmesi doğru değildir.

Havacılıkta yön bulma için referans alınan kuzey, Manyetik Kuzey’dir ve uçağın uçuş başı da Manyetik Kuzey’e göre belirlenir.

Radyo seyrüsefer yardımcıları, bir vericiden gönderilen radyo dalgalarının bir alıcı tarafından alınması prensibiyle çalışır. Bu yardımcılardan biri olan DME (Mesafe Ölçüm Cihazı), pilota yer istasyonu ile uçak arasındaki uzaklığı verir.

Hava Trafik Prosedürleri ve Meteoroloji

Hava trafiğinin düzenli akışı için belirli prosedürler ve meteorolojik standartlar kullanılır. Hava trafik kontrolü ile muhabere kaybı yaşayan bir uçağın pilotu, durumu bildirmek için transponder cihazına 7600 kodunu bağlar.

ICAO standart atmosfer modelinde kabul edilen standart basınç değeri 1013.25 hPA’dır. Bir havaalanı seviyesinde ölçülen lokal basınç değerine ise QFE denir.

Atmosferde ısı yayılımı sebebiyle meydana gelen dikey hava hareketleri olan konveksiyon, önemli bir meteorolojik olaydır.

İnsan Faktörleri: Stres

Hava trafik kontrolörlüğü gibi mesleklerde insan faktörleri ve özellikle stres yönetimi büyük önem taşır. Stres anında vücutta kanın beyne sıçraması, göz bebeklerinin büyümesi, solunumun zorlaşması, kan basıncının artması ve kasların gerilmesi gibi fizyolojik tepkiler ortaya çıkar. İş stresi, çalışma programları, aile ilişkileri ve sağlık sorunları gibi faktörler, hava trafik kontrolörleri için psikososyal stresörler olarak kabul edilmektedir.

1- Avrupa’da IFR (aletli uçuşlar) yapılan uçuşlara ilişkin bilgiler nerede saklanır?

A) ADR
B) CFMU
C) AFMR
D) DGR
E) SHGM

Cevap : B) CFMU

Açıklama : Avrupa’daki aletli uçuşlara (IFR) ait tüm uçuş planı bilgileri, EUROCONTROL bünyesindeki Merkezi Akış Yönetim Birimi (Central Flow Management Unit – CFMU) tarafından toplanır, işlenir ve saklanır.

2- Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), ….. Bakanlığı’na bağlı, tüzel kişiliği olan özel bütçeli bir kuruluştur.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Sağlık
B) Dış İşleri
C) İç İşleri
D) Haberleşme
E) Ulaştırma ve Altyapı

Cevap : E) Ulaştırma ve Altyapı

Açıklama : Türkiye’de sivil havacılık faaliyetlerini düzenleyen ve denetleyen Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlıdır.

3- Türkiye Uzay Ajansı’nın kısaltması aşağıdakilerden hangisidir?

A) TC
B) TAA
C) TBT
D) TUA
E) ATU

Cevap : D) TUA

Açıklama : Türkiye’nin milli uzay programını hazırlamak ve yürütmekle görevli olan kurumun adı Türkiye Uzay Ajansı’dır ve resmi kısaltması TUA’dır.

4- Uçuş planında ….. numaralı bölüm uçuş kuralı ve uçuş türü ile ilgili bilgileri içerir.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) 2
B) 8
C) 4
D) 6
E) 10

Cevap : B) 8

Açıklama : Standart ICAO uçuş planı formunda 8 numaralı alan, uçuşun hangi kurallara göre (IFR veya VFR) ve hangi uçuş türünde (tarifeli, tarifesiz, askeri vb.) yapılacağını belirten kodları içerir.

5- ….. içinde; hava sahası planlaması, hava koridorlarının oluşturulması, hava sahası kapasitesi ve meydan kapasitelerinin belirlenmesi, asker-sivil koordinasyonunun yapılması, havacılık bilgi yayınlarının zamanında yapılması ve hava trafik kontrol hizmetlerinin verilmesi vardır.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Hava Trafik Yönetimi
B) Hava Kargo Yönetimi
C) Hava Yolu Yönetimi
D) Yer Hizmetleri
E) Havalimanı Yönetimi

Cevap : A) Hava Trafik Yönetimi

Açıklama : Metinde sayılan hava sahasının planlanması, düzenlenmesi, kapasite belirleme ve hava trafik hizmetlerinin verilmesi gibi faaliyetlerin tamamı, “Hava Trafik Yönetimi” (Air Traffic Management – ATM) kavramının kapsamına girer.

6- Seyrüsefer ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Havacılık sektöründe kullanılan “hava seyrüseferi” terimi bir hava aracının kalkış aşamasından başlayarak inişini tamamlayacağı ana kadar en uygun ve emniyetli uçuş rotasını kullanması olarak ele alınmaktadır.
B) Yıldızlardan, gezegenlerden, Güneş’ten ve Ay’dan faydalanılarak yapılan seyrüsefer yöntemine yıldızlar yardımı ile seyrüsefer denir.
C) Haritaların incelenip yeryüzü şekillerinin kıyaslanması ile yapılan seyrüsefere kuşbakışı uçuş denir.
D) Tarih boyunca seyrüsefer faaliyetleri çeşitli yöntemler kullanılarak gerçekleştirilmiştir.
E) Gidilecek mesafe, havada geçen süre, yer hızı gibi değişkenler hesaplanarak uçağın rotasına göre uçuş pozisyonu alması hesabi seyrüseferdir.

Cevap : C) Haritaların incelenip yeryüzü şekillerinin kıyaslanması ile yapılan seyrüsefere kuşbakışı uçuş denir.

Açıklama : Haritalar ve yeryüzü şekillerini referans alarak yapılan seyrüsefer yöntemine “görerek seyrüsefer” (pilotage) denir. “Kuşbakışı uçuş” ise bir seyrüsefer türü değil, yüksekten genel bir bakışı ifade eden bir terimdir.

7- Havacılıkta referans alınan kuzey….. kuzeydir. Uçağın uçuş başı ….. kuzeye göre belirlenir.

Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Gerçek/Pusula
B) Manyetik/Gerçek
C) Pusula/Gerçek
D) Gerçek/Manyetik
E) Manyetik/ Manyetik

Cevap : E) Manyetik/ Manyetik

Açıklama : Dünya’nın manyetik alanından dolayı, havacılıkta yön bulma ve seyrüsefer için kullanılan tüm aletler ve haritalar referans olarak Manyetik Kuzey’i alır. Dolayısıyla uçağın uçuş başı da Manyetik Kuzey’e göre belirlenir.

8- ICAO standart atmosferinde kabul edilen standart basınç değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1253.25 hPA
B) 13.25 hPA
C) 2513.25 hPA
D) 1013.25 hPA
E) 0.13 hPA

Cevap : D) 1013.25 hPA

Açıklama : Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından tanımlanan standart atmosfer modeline göre, deniz seviyesindeki standart basınç değeri 1013.25 hektopaskal (hPa)’dır.

9- I. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
II. Devlet Hava Meydanları İşletmesi
III. Havaş Yer Hizmetleri
IV. Çelebi Yer Hizmetleri

Yukarıdaki hangi kurum veya kurumlar T. C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlıdır?

A) Yalnız II
B) III ve IV
C) I ve II
D) I ve IV
E) Yalnız I

Cevap : C) I ve II

Açıklama : Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ve Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ), T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı kamu kurumlarıdır. Havaş ve Çelebi ise özel yer hizmetleri şirketleridir.

10- Pilota yer istasyonu ile uçak arasındaki uzaklığı veren seyrüsefer yardımcısına ne ad verilir?

A) OMEGA
B) RNAV
C) SID
D) DME
E) STAR

Cevap : D) DME

Açıklama : DME (Distance Measuring Equipment – Mesafe Ölçüm Cihazı), yerdeki bir istasyona sinyal gönderip geri alarak uçak ile istasyon arasındaki eğik mesafeyi (slant range) mil cinsinden ölçen ve pilota bildiren bir radyo seyrüsefer yardımcısıdır.

11- Havalimanları için ICAO yer gösterge kodu kaç harften meydana gelmektedir?

A) 2
B) 3
C) 5
D) 4
E) 1

Cevap : D) 4

Açıklama : Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından her havalimanına atanan ve dünya genelinde tek olan yer gösterge kodları 4 harften oluşur (Örn: LTFM – İstanbul Havalimanı).

12- ….. genellikle; vericinin (emitter-E) gönderdiği radyo elektromanyetik dalgalarının alıcı (receiver-R) tarafından alınması ve ses, görüntü veya yazıya dönüştürülmesi prensibiyle çalışırlar.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Körükleme sistemi
B) İkaz sistemi
C) Radyo seyrüsefer yardımcıları
D) Yer hizmeti cihazı
E) Air-starter

Cevap : C) Radyo seyrüsefer yardımcıları

Açıklama : Metinde bahsedilen çalışma prensibi, yani bir vericiden yayılan radyo dalgalarının bir alıcı tarafından işlenmesi, VOR, DME, NDB gibi “radyo seyrüsefer yardımcıları”nın temel çalışma mantığıdır.

13- Bir havaalanı seviyesinde ya da tanımlanan başka bir noktada ölçülen lokal basınç değerine ne ad verilir?

A) QQR
B) QEH
C) QFE
D) PPR
E) QNN

Cevap : C) QFE

Açıklama : QFE, bir havaalanı pist seviyesindeki atmosfer basıncını ifade eden bir meteorolojik koddur. Altimetreye QFE değeri bağlandığında, uçak pistte iken altimetre ‘0’ (sıfır) feet gösterir.

14- Kan beyne sıçrar. Göz bebekleri büyür. Solunum zorlaşmaktadır. Kan basıncı artar. Kalp atışları hızlanır. Kaslar gerilmektedir.

Açıklamada yer alan etkilere neden olan faktör aşağıdakilerden hangisidir?

A) Stres
B) İşyeri
C) Seyahat
D) Örgüt
E) Eğlence

Cevap : A) Stres

Açıklama : Sayılan tüm fizyolojik tepkiler (kalp atışının hızlanması, kan basıncının artması, kasların gerilmesi), vücudun “savaş ya da kaç” tepkisinin bir parçasıdır ve bu tepkiyi tetikleyen temel faktör strestir.

15- Muhabere kaybı yaşayan uçakla tüm iletişim araçları kullanılmasına rağmen iletişim sağlanamıyorsa, ilgili uçağın pilotu ….. kod bağladıktan ya da emniyetli bir irtifaya tırmandıktan sonra (kalkış trafikleri için) 7 dakika bekler ve uçuş planında doldurmuş olduğu seyir seviyesine tırmanır.

Açıklamada yer alan boşluğa uygun gelecek değer aşağıdakilerden hangisidir?

A) 7700
B) 7600
C) 7500
D) 7800
E) 7000

Cevap : B) 7600

Açıklama : Hava trafik kontrolü ile telsiz iletişiminin kaybedilmesi durumunda, pilotların transponder cihazlarına girmeleri gereken uluslararası standart kod 7600’dür. Bu kod, “muhabere kaybı” anlamına gelir.

16- Aşağıdakilerden hangi kısaltma “Görerek Uçuş Kuralları”nı tanımlar?

A) UTC
B) MMC
C) IFR
D) IMC
E) VFR

Cevap : E) VFR

Açıklama : VFR (Visual Flight Rules), pilotun uçağın seyrüseferini ve diğer hava araçlarından ayrımını öncelikli olarak görerek yaptığı uçuş kurallarını tanımlayan uluslararası kısaltmadır.

17- Uçuş planında tarifesiz uçuş kodu aşağıdakilerden hangisidir?

A) N
B) M
C) E
D) T
E) S

Cevap : A) N

Açıklama : Uçuş planı formunun 8. alanında Uçuş Türü (Type of Flight) için, herhangi bir yayınlanmış tarifeye göre yapılmayan uçuşları ifade etmek için “N” (Non-scheduled) kodu kullanılır.

18- Atmosferde ısı yayılımı sebebiyle meydana gelen dikey hava hareketleridir. Yer yüzeyindeki hava kütleleri havanın ısınması ile yükselmeye başlar. Sıcak hava yükselir, yükseklerdeki soğuk hava ise yoğunluk farkından dolayı alçalır.

Açıklamada ele alınan meteorolojik olay aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bulut
B) Konveksiyon
C) Nem
D) Sis
E) Yağış

Cevap : B) Konveksiyon

Açıklama : Isınan havanın genleşerek yükselmesi ve yerini daha soğuk, yoğun havanın almasıyla oluşan dikey yönlü hava hareketlerine “konveksiyon” denir. Bu olay, bulut ve fırtına oluşumlarının temel nedenidir.

19- İş stresi, çalışma ve dinlenme programları, aile bağları, aile ilişkileri, sağlık sorunları, iş ile ilgili olaylar hava trafik kontrolörleri için ….. stresör olarak kabul edilmektedir.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Psikososyal
B) Yüzeysel
C) Bilimsel
D) Fiziksel
E) Meteorolojik

Cevap : A) Psikososyal

Açıklama : Sayılan faktörler (iş, aile, sağlık, sosyal ilişkiler), bireyin psikolojisini ve sosyal çevresiyle olan etkileşimini içeren unsurlardır. Bu nedenle bu tür stres kaynakları “psikososyal” stresörler olarak sınıflandırılır.

20- Uçuş planının başvuru ve onay aşamalarında bir standart yakalamak için ….. tarafından oluşturulan uluslararası uçuş plan formu tüm dünyada kullanılmaktadır.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) IBATA
B) IATA
C) EASA
D) JAR-OPS
E) ICAO

Cevap : E) ICAO

Açıklama : Dünya genelinde sivil havacılık faaliyetlerinde standartlaşmayı sağlamakla görevli olan kurum Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’dür (ICAO). Bu doğrultuda, tüm dünyada kullanılan standart uçuş planı formunu da ICAO oluşturmuştur.