Diplomasi ve Kriz Yönetimi 2024-2025 Bütünleme Soruları

Giriş

Bu makalede, uluslararası ilişkilerde diplomasi ve kriz yönetiminin temel kavramları, tarihsel gelişimleri, önemli antlaşmalar ve konferanslar ile uluslararası sistemdeki denge arayışları 2024-2025 bütünleme sınavı soruları temel alınarak detaylı bir şekilde incelenecektir. Amaç, küresel barış ve güvenliğin sağlanmasında diplomasi ve kriz yönetiminin rolünü kapsamlı bir şekilde anlamaktır.

Nükleer Diplomasi ve Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT)

Nükleer diplomasinin en önemli çıktısı kabul edilen Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) 1968 yılında kabul edilerek uluslararası imzaya açılmıştır. Bu antlaşma, nükleer silahların yayılmasını engellemeyi ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımını düzenlemeyi amaçlamaktadır.

Yirminci Yüzyılda Şekillenen Diplomasi Biçimleri

Nükleer diplomasi, zirve diplomasisi, mekik diplomasisi ve kamu diplomasisi yirminci yüzyılda şekillenmiş diplomasi biçimleridir. Ad Hoc Diplomasi ise belirli bir görev için geçici olarak atanan elçilerle yürütülen ve antik çağlardan beri var olan bir diplomasi biçimidir.

Daimi Tahkim Mahkemesi’nin Kuruluşu (Birinci Lahey Konferansı)

Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü Sözleşmesi’nin imzalanması ve bu sözleşmeye uygun olarak Daimi Tahkim Mahkemesi’nin kurulması Birinci Hague (Lahey) Konferansı’nın sonunda gerçekleşmiştir.

Atlantik Bildirgesi’nin İçeriği (1941)

Atlantik Bildirgesi’nin içeriğinde savaş sonrası küresel ekonomide gümrük duvarlarının indirilmesi, savaşın sonundaki sınırların o toprak üzerinde yaşayan insanların iradeleriyle belirlenmesi, savaş sonrasında da genel silahsızlanma ve kolektif güvenlik için işbirliği yapılması gibi maddeler yer almıştır. Ancak savaşın bitirilmesi için nükleer silah kullanılması kabul edilebilir maddesi bu bildirgede yer almamaktadır.

Birleşmiş Milletler’den Beklenen İşlevler

Birleşmiş Milletler’den barışın, düzenin ve güvenliğin korunması adına saldırgan güç kullanımını engellemek, kriz çözümü konusunda kolektif ve katılımcı müzakereci yollar önermek, uluslararası alanda politik, ekonomik ve sosyal sorunlara devletlerin ortak çözümler bulmasını sağlamak, devletler arasında iş birliğini mümkün kılan bir kurumsallaşma üretmek ve uluslar arasında dostça ilişkiler kurabilmelerini sağlamak beklenir. Askeri örgütlenmelere zemin sağlamak BM’nin bir işlevi değildir.

Birinci Dünya Savaşı’nı Hazırlayan Krizler (1905-1914)

1905-1914 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı’nı hazırlayan krizler arasında 1914 Saraybosna Suikastı, 1908 Bosna Krizi ve 1911 Agadir Krizi yer alırken, 1905 Almanya-Venezuella Krizi bu dönemin dışında kalır.

Washington Konferansı (1922) ve Deniz Silahlanması Sınırlaması

Deniz silahlanmasına limit getiren 1922 Washington Konferansı’nın imzacı taraflarından biri Almanya değildir.

Tilsit Antlaşması (1807)

1807’de Napolyon ile I. Aleksander arasında Tilsit Antlaşması yapılmıştır.

18. Yüzyıl Avrupa Güç Dengesi ve İşleyişi

18. yüzyıldaki klasik Avrupa güç dengesinin sağlıklı işlemesini sağlayan unsurlar arasında aktif diplomasi, sınırlı ordular-sınırlı savaşlar, hanedan akrabalığı ve sık değişen koalisyonlar yer alırken, dinsel ayrışmalar bu dönemde dengeyi sağlayan bir unsur değildir.

Diplomasi Kavramının İçeriği

Diplomasi kavramı, siyasi olarak bir toprak alanı üzerinde egemen olan birimlerin aralarında kullandıkları bir iletişim biçimi olarak tanımlanır. Müzakere ve pazarlık üzerine kurulu olup barışçıl çözüm yollarını hedefler.

III. Napolyon Dönemi Fransa’nın Aktif Rol Aldığı Gelişmeler

III. Napolyon döneminde Fransa’nın aktif rol aldığı gelişmelerden biri Amerikan İç Savaşı ve Konfederasyonun ilanı değildir.

Katolik Kilisesinin Protestanlığı Tanıması: Augsburg Barışı

Katolik Kilisesinin Protestanlığı tanıması olarak Augsburg Barışı kabul edilmektedir.

Viyana Kongresi (1815) ve Başat Devletler

1815’teki Viyana Kongresi’ne yön veren dört monarşi Avusturya, İngiltere, Rusya ve Prusya’dır.

Antik Hindistan’ın Diplomatik Deneyimi: Artha-Shastra

M.Ö. 4. yüzyıldan kalan ve Sanksit dilinde yazılmış olan Artha-Shastra, Hindistan’ın diplomatik deneyimini anlatmaktadır.

Birinci Üç İmparatorlar Ligi’nin Kuruluşu (1872)

Birinci Üç İmparatorlar Ligi 1872 tarihinde açıklanmıştır.

Yalta ve Potsdam Konferanslarının Ana Konuları

Yalta ve Potsdam Konferansları’nda ele alınan ana konulardan biri savaş sonrasında Almanya’nın ne şekilde birleştirileceğinin belirlenmesidir.

Chaumont Antlaşması (1814)

1814’teki Chaumont Antlaşması için geçerli olan önerme, Viyana Kongresi’nin toplanma kararının alınmasıdır.

Viyana Kongresi Sonunda Ren Federasyonu’nun Yerine Kurulan Yapı

Viyana Kongresi sonunda Ren Federasyonu’nun yerine Germen Federasyonu kurulmuştur.

Paris Barış Kongresi’nde İmzalanan Barış Antlaşmaları

1920’deki Paris Kongresi’nde imzalanmış olan barış anlaşmalarından biri Lozan Antlaşması değildir.

Soğuk Savaşta Yumuşama ve Küba Krizi (1962)

Soğuk Savaş sürecinde yumuşamayı getiren Küba Krizi 1962 yılında olmuştur.

Sonuç

Diplomasi ve kriz yönetimi, uluslararası ilişkilerin vazgeçilmez iki unsurudur. Tarih boyunca yaşanan krizler ve bu krizlerin çözümünde uygulanan diplomatik stratejiler, küresel barış ve güvenliğin sürdürülmesinde önemli dersler sunmaktadır.

1- Nükleer diplomasinin en önemli çıktısı kabul edilen Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) hangi yıl kabul edilerek uluslararası imzaya açılmıştır?

A) 1978
B) 1965
C) 1968
D) 1962
E) 1971

Cevap : C) 1968

Açıklama : Nükleer silahların yayılmasını önlemek, nükleer silahsızlanmayı teşvik etmek ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımını sağlamak amacıyla hazırlanan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT), 1968 yılında imzaya açılmıştır.

2- Aşağıdakilerden hangisi yirminci yüzyılda şekillenmiş bir diplomasi biçimi değildir?

A) Nükleer Diplomasi
B) Zirve Diplomasisi
C) Mekik Diplomasisi
D) Kamu Diplomasisi
E) Ad Hoc Diplomasi

Cevap : E) Ad Hoc Diplomasi

Açıklama : Nükleer, zirve, mekik ve kamu diplomasisi 20. yüzyılda gelişen diplomasi türleridir. “Ad Hoc Diplomasi” ise belirli bir görev için geçici olarak atanan elçilerle yürütülen ve antik çağlardan beri var olan bir diplomasi biçimidir.

3- Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü Sözleşmesi’nin imzalanması ve bu sözleşmeye uygun olarak Daimi Tahkim Mahkemesi’nin kurulması hangi uluslararası toplantının sonunda gerçekleşmiştir?

A) Londra Konferansı
B) Paris Barış Kongresi
C) Cenova Konferansı
D) Birinci Hague (Lahey) Konferansı
E) İkinci Hague (Lahey) Konferansı

Cevap : D) Birinci Hague (Lahey) Konferansı

Açıklama : Devletlerarası uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözümü için Daimi Tahkim Mahkemesi’nin (Permanent Court of Arbitration) kurulması, 1899 yılında toplanan Birinci Lahey (Hague) Barış Konferansı’nda kararlaştırılmıştır.

4- Aşağıdakilerden hangisi Atlantik Bildirgesi’nin içeriğinde yer almamaktadır?

A) Savaş sonrası küresel ekonomide gümrük duvarları indirilmelidir.
B) Savaşın sonundaki sınırlar o toprak üzerinde yaşayan insanların iradeleri ile belirlenecektir.
C) Savaş sonrasında da genel silahsızlanma esas hedeftir.
D) Savaşın bitirilmesi için nükleer silah kullanılması kabul edilebilir.
E) Savaş sonrasında kolektif güvenlik için işbirliği yapılmalıdır.

Cevap : D) Savaşın bitirilmesi için nükleer silah kullanılması kabul edilebilir.

Açıklama : 1941 tarihli Atlantik Bildirgesi, savaş sonrası barışın temel ilkelerini (toprak kazanmama, self-determinasyon, silahsızlanma, serbest ticaret) ortaya koymuştur. Nükleer silah kullanımı gibi bir madde bu bildirgede yer almaz.

5- Aşağıdakilerden hangisi Birleşmiş Milletler’den beklenen işlevlerden biri değildir?

A) Barışın, düzenin ve güvenliğin korunması adına saldırgan güç kullanımını engellemek ve caydıracak, kriz çözümü konusunda kolektif ve katılımcı müzakereci yollar önermek ve uygulatmak
B) Uluslararası alanda politik, ekonomik ve sosyal sorunlara devletlerin ortak çözümler bulabilmelerini sağlamak
C) Devletler arasında iş birliğini mümkün kılan bir kurumsallaşma üretmek
D) Askeri örgütlenmelere zemin sağlamak
E) Uluslar arasında dostça ilişkiler kurabilmelerini sağlamak ve barışın dinamiklerini genişletmek adına adımlar atmak

Cevap : D) Askeri örgütlenmelere zemin sağlamak

Açıklama : Birleşmiş Milletler’in temel amacı uluslararası barış ve güvenliği korumaktır, bu amaçla askeri güç kullanımını kısıtlar. Devletler arasında NATO gibi “askeri örgütlenmelere zemin sağlamak” BM’nin bir işlevi değildir.

6- Aşağıdakilerden hangisi 1905-1914 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı’nı hazırlayan krizlerden biri değildir?

A) 1914 Saraybosna Suikastı
B) 1908 Bosna Krizi
C) 1911 Agadir Krizi
D) 1905 Almanya-Venezuella Krizi
E) 1905 Fas Krizi

Cevap : D) 1905 Almanya-Venezuella Krizi

Açıklama : Saraybosna suikastı, Bosna krizi ve Agadir krizi I. Dünya Savaşı’na giden süreçteki önemli gerilimlerdir. Almanya-Venezuela krizi ise 1902-1903 yıllarında yaşanmış ve bu dönemin dışında kalmış farklı bir olaydır.

7- Aşağıdaki devletlerden hangisi deniz silahlanmasına limit getiren 1922 Washington Konferansı’nın imzacı taraflarından biri değildir?

A) Fransa
B) ABD
C) Almanya
D) Japonya
E) İngiltere

Cevap : C) Almanya

Açıklama : Washington Deniz Silahsızlanması Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nın galip devletleri olan ABD, İngiltere, Japonya, Fransa ve İtalya arasında imzalanmıştır. Savaşın mağlubu olan Almanya bu konferansta yer almamıştır.

8- Aşağıdaki antlaşmalardan hangisi 1807’de Napolyon ile I. Aleksander arasında yapılmıştır?

A) Viyana Barışı
B) Tilsit Barışı
C) Prag Barışı
D) Luneville Barışı
E) St. Petersburg Barışı

Cevap : B) Tilsit Barışı

Açıklama : 1807 yılında Fransız İmparatoru Napolyon Bonapart ile Rus Çarı I. Aleksandr arasında imzalanan ve Avrupa’da güç dengelerini yeniden şekillendiren antlaşma, Tilsit Antlaşması’dır.

9- Aşağıdakilerden hangisi 18. yüzyıldaki klasik Avrupa güç dengesinin sağlıklı işlemesini sağlayan unsurlardan biri değildir?

A) Aktif diplomasi
B) Dinsel ayrışmalar
C) Sınırlı ordular-sınırlı savaşlar
D) Hanedan akrabalığı
E) Sık değişen koalisyonlar

Cevap : B) Dinsel ayrışmalar

Açıklama : 18. yüzyılda Avrupa’daki güç dengesi, hanedanlar arası akrabalıklar, aktif diplomasi ve sınırlı savaşlar gibi unsurlarla işliyordu. Dinsel ayrışmalar ise bu dönemin değil, daha çok 16. ve 17. yüzyıllardaki din savaşları döneminin bir özelliğidir.

10- Aşağıdaki önermelerden hangisi diplomasi kavramının içeriği itibariyle doğrudur?

A) Diplomasi siyasi olarak bir toprak alanı üzerinde egemen olan birimlerin aralarında kullandıkları bir iletişim biçimidir.
B) Diplomasi yalnızca belli dönemlerde kullanılan geçici bir araçtır.
C) Diplomasi müzakere ve pazarlık üzerine kurulu iletişim ve ilişki biçimlerinin yerine çatışmacıdır ve şiddet unsurlarının kullanımını gerektirir.
D) Diplomasi devletin askeri güç unsurlarının toplu olarak kullanıldığı bir süreçtir.
E) Diplomasi devletlerin birbirleri ile olan ilişkilerini geliştirme yönünde faydasız bir araçtır.

Cevap : A) Diplomasi siyasi olarak bir toprak alanı üzerinde egemen olan birimlerin aralarında kullandıkları bir iletişim biçimidir.

Açıklama : Diplomasi, en temel tanımıyla, devletler gibi egemen birimlerin uluslararası ilişkilerini müzakere ve iletişim yoluyla barışçıl bir şekilde yürütme sanatı ve pratiğidir.

11- Aşağıdakilerden hangisi III. Napolyon döneminde Fransa’nın aktif rol aldığı gelişmelerden biri değildir?

A) İngiltere ile donanma yarışı
B) Konfederasyonun ilanı ve Amerikan İç Savaşı
C) Plombier İttifakı ve İtalyan Birliği
D) Kutsal yerler sorunu ve Kırım Savaşı
E) Meksika’da Latin İmparatorluğu kurma girişimi

Cevap : B) Konfederasyonun ilanı ve Amerikan İç Savaşı

Açıklama :

12- Aşağıdaki olaylardan hangisi Katolik Kilisesinin Protestanlığı tanıması olarak kabul edilmektedir?

A) Vestfalya Barışı
B) Münster Anlaşması
C) Augsburg Barışı
D) Osnabrück Anlaşmaları
E) Utrecht Barışı

Cevap : C) Augsburg Barışı

Açıklama :

13- “Toplantının başat devletleri olan dört monarşi Viyana Kongresi’ne kuvvetli kraliyet bürokratlarını yollamışlardı.”
Yukarıda bahsi geçen dört monarşi aşağıdakilerden hangileridir?

A) Avusturya, Rusya, ABD, Fransa
B) Avusturya, İngiltere, Rusya, Prusya
C) Avusturya, İngiltere, İsveç, Rusya
D) Avusturya, Rusya, Almanya, Polonya
E) Avusturya, İsveç, İspanya, İtalya

Cevap : B) Avusturya, İngiltere, Rusya, Prusya

Açıklama : 1815 Viyana Kongresi’ne yön veren ve Napolyon’a karşı zafer kazanan dört büyük güç; Avusturya, İngiltere, Rusya ve Prusya’dır.

14- M.Ö. önce 4. Yüzyıldan kalan ve Sanksit dilinde yazılmış olan Artha-Shastra hangi coğrafyanın diplomatik deneyimini anlatmaktadır?

A) Hindistan
B) Antik Yunan
C) Bizans
D) Roma
E) Çin

Cevap : A) Hindistan

Açıklama : Kautilya’ya atfedilen ve devlet yönetimi, siyaset ve diplomasi üzerine yazılmış en eski eserlerden biri olan “Arthashastra”, Antik Hindistan’daki Maurya İmparatorluğu döneminin diplomatik deneyimlerini yansıtır.

15- Birinci Üç İmparatorlar Ligi hangi tarihte açıklanmıştır?

A) 1872
B) 1871
C) 1873
D) 1870
E) 1869

Cevap : A) 1872

Açıklama :

16- Aşağıdakilerden hangisi Yalta ve Potsdam Konferansları’nda ele alınan ana konulardan biridir?

A) Macaristan’ın savaş sonrasındaki statüsünün belirlenmesi
B) Yugoslavya’da savaş sonrasında kurulacak olan rejimin belirlenmesi
C) Savaş sonrasında Almanya’nın ne şekilde birleştirileceğinin belirlenmesi
D) Afrika’daki sömürgelerin geleceğinin belirlenmesi
E) Fransa’nın savaş sonrasındaki sınırlarının belirlenmesi

Cevap : C) Savaş sonrasında Almanya’nın ne şekilde birleştirileceğinin belirlenmesi

Açıklama : II. Dünya Savaşı’nın sonlarında Müttefik liderlerin (Roosevelt, Churchill, Stalin) bir araya geldiği Yalta ve Potsdam konferanslarında ele alınan en temel konu, savaş sonrası Almanya’nın işgal bölgelerine ayrılması, silahsızlandırılması ve yönetimi olmuştur.

17- Aşağıdaki önermelerden hangisi 1814’teki Chaumont Antlaşması için geçerlidir?

A) Viyana Kongresi’nin toplanma kararının alınması
B) Napolyon’un meşruluğunun kabul edilmesi
C) Katılımcı devletlere ayrı ayrı barış yapma hakkı vermesi
D) Rusya’nın Avrupa’da hegemonyasını kabul ettirmesi
E) Fransa’nın antlaşmaya taraf olması

Cevap : A) Viyana Kongresi’nin toplanma kararının alınması

Açıklama : Napolyon’a karşı savaşan dört büyük gücün (İngiltere, Rusya, Prusya, Avusturya) aralarındaki ittifakı pekiştirdiği Chaumont Antlaşması’nda, savaş sonrasında Avrupa’nın yeniden düzenlenmesi için Viyana’da bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.

18- Aşağıdakilerden hangisi Viyana Kongresi sonunda Ren Federasyonu’nun yerine kurulmuştur?

A) İsviçre Federasyonu
B) Piemonte Krallığı
C) Hollanda Krallığı
D) Varşova Dükalığı
E) Germen Federasyonu

Cevap : E) Germen Federasyonu

Açıklama : Viyana Kongresi’nde, Napolyon tarafından kurulan Ren Konfederasyonu dağıtılmış ve yerine Avusturya’nın başkanlığında 39 Alman devletinden oluşan gevşek bir yapı olan “Germen Konfederasyonu” kurulmuştur.

19- Aşağıdakilerden hangisi 1920’deki Paris Kongresi’nde imzalanmış olan barış anlaşmalarından biri değildir?

A) Versailles Anlaşması
B) St Germain Anlaşması
C) Triannon Anlaşması
D) Neiully Anlaşması
E) Lozan Anlaşması

Cevap : E) Lozan Anlaşması

Açıklama : Versailles (Almanya), Saint-Germain (Avusturya), Trianon (Macaristan) ve Neuilly (Bulgaristan) antlaşmaları, I. Dünya Savaşı’nı sona erdiren Paris Barış Konferansı’nda imzalanmıştır. Lozan Antlaşması ise bu konferanstan sonra, 1923 yılında Türkiye ile imzalanmıştır.

20- Soğuk Savaş sürecinde yumuşamayı getiren Küba Krizi hangi yılda olmuştur?

A) 1963
B) 1959
C) 1960
D) 1961
E) 1962

Cevap : E) 1962

Açıklama : Sovyetler Birliği’nin Küba’ya nükleer füzeler yerleştirmesi üzerine ABD ile SSCB’yi nükleer savaşın eşiğine getiren ve sonrasında iki süper güç arasında bir yumuşama (detant) dönemini başlatan Küba Füze Krizi, 1962 yılında yaşanmıştır.