İş Hijyeni 2024-2025 Vize Soruları

Giriş

İş hijyeni, çalışma ortamında sağlığı olumsuz etkileyebilecek her türlü tehlikeyi (fiziksel, kimyasal, biyolojik) öngörme, tanıma, değerlendirme ve kontrol etme bilimidir. Bu alanın temel görevleri arasında iş yerinde maruziyet ölçümleri yapmak ve risk analizi gerçekleştirmek bulunur; ancak kimyasal maddelerin “ihracat iznine karar vermek” gibi ticari faaliyetler bu alanın dışındadır. Bu makalede, iş yerlerinde karşılaşılan temel tehlike türleri ve bu tehlikelere yönelik yasal limitler ve kontrol önlemleri incelenecektir.

Fiziksel Tehlikeler

Fiziksel tehlikeler, enerjinin çeşitli formlarından kaynaklanan risklerdir.

• Gürültü: İş yerlerinde gürültü için maruziyet sınır değeri “87 dB” olarak belirlenmiştir. Kalıcı işitme kaybını etkileyen faktörler arasında gürültünün frekansı, maruziyet süresi ve kişinin bireysel duyarlılığı yer alır. Gürültüyü kontrol ederken öncelik, “makineyi daha az gürültülü olanla değiştirmek” gibi kaynağa yönelik önlemlerdir.
• Titreşim: El-kol titreşimi için günlük maruziyet sınır değeri “5 m/s²”dir. Titreşime bağlı gelişen meslek hastalıkları için yasal yükümlülük süresi ise “2 yıldır”.
• Radyasyon: Atomlardan elektron koparabilen iyonize edici (Alfa, Beta, X ışınları gibi) ve koparamayan non-iyonize (Mor ötesi ışınlar gibi) olarak ikiye ayrılır. İyonize radyasyon da kendi içinde Alfa ve Beta gibi “parçacık (korpüsküler)” ve “X ışınları” gibi elektromanyetik tiplere ayrılır.
• Basınç: Ani basınç değişiklikleri baş ağrısı ve denge bozukluğu gibi akut rahatsızlıklara yol açarken, “kemik nekrozu” gibi rahatsızlıklar uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkan kronik bir durumdur.
• Termal Konfor ve Aydınlatma: Dünya Sağlık Örgütü, oturarak yapılan işlerde “18-21 °C” aralığında bir sıcaklık önermektedir. Ergonomik bir aydınlatmada ise, sağ elini kullanan bir kişi için ışığın gölge yapmayacak şekilde “sol üst taraftan” gelmesi gerekir.

Kimyasal Tehlikeler

Kimyasal tehlikeler, zararlı madde ve bileşiklere maruziyetten kaynaklanır.

• Tozlar: İş hijyeni açısından en tehlikeli tozlar, akciğerlerin en derin kısımlarına ulaşabilen ve büyüklüğü “0.5 ile 5 mikron arasında” olanlardır. “Asbest” gibi bazı tozlar akciğerlerde fibrozise yol açar. Asbest radyoaktif bir toz değildir.
• Kimyasal Sınıflandırması: Cilt ile temasında geçici iltihaplanmalara yol açan maddelere “tahriş edici madde” denir.
• Maruziyet Limitleri: Bir kimyasalın 8 saatlik çalışma süresi boyunca ortamda bulunmasına izin verilen ve sağlığa zarar vermeyeceği kabul edilen en yüksek konsantrasyonuna “MAC Değeri” (Müsaade Edilen Azami Konsantrasyon) denir.

Biyolojik Tehlikeler

Biyolojik tehlikeler, bakteri, virüs, mantar gibi mikroorganizmalardan kaynaklanır. Örneğin “bakteri” biyolojik bir tehlike iken, yüksek sıcaklık ve nem fiziksel tehlikeler sınıfına girer.

Genel İşyeri Ortamı Düzenlemeleri

İlgili yönetmelikler, sağlıklı bir çalışma ortamı için bazı asgari standartlar belirlemiştir. Bu standartlara göre, iş yerlerinde tavan yüksekliği minimum “3 metre”, kişi başına düşmesi gereken asgari hava hacmi ise “10 metreküp” olmalıdır.

Sonuç

İş hijyeni, çalışan sağlığını korumak için çok disiplinli bir yaklaşım gerektirir. Yüksek dozda iyonize ışın maruziyeti sonrası trombopeni gibi belirtilerin takibinden, gürültüye karşı doğru kişisel koruyucu donanımın seçilmesine kadar her bir detay, bilimsel veri ve yasal düzenlemeler ışığında yönetilmelidir. Bu sayede meslek hastalıkları ve iş kazaları önlenerek daha sağlıklı ve güvenli bir çalışma hayatı oluşturulabilir.

1. Titreşime bağlı gelişen meslek hastalıkları için yükümlülük süresi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 15 yıl
B) 2 yıl
C) 20 yıl
D) 5 yıl
E) 10 yıl

Cevap : B) 2 yıl

Açıklama : Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği’ne göre, titreşime bağlı gelişen meslek hastalıkları (kemik-eklem zararları ve periferik damar bozuklukları gibi) için yükümlülük süresi 2 yıldır.

2. Akciğerlere ulaşabilen tozların büyüklüğü aşağıdaki seçeneklerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

A) 25 μ ile 15 μ arasındaki tozlar
B) 50 μ ile 25 μ arasındaki tozlar
C) 5 μ ile 0.5 μ arasındaki tozlar
D) 100 μ ile 50 μ arasındaki tozlar
E) 300 μ ile 100μ arasındaki tozlar

Cevap : C) 5 μ ile 0.5 μ arasındaki tozlar

Açıklama : İş hijyeni açısından en tehlikeli tozlar, akciğerlerin en derin kısımları olan alveollere kadar ulaşabilen “solunabilir tozlar”dır. Bu tozların aerodinamik çapı genellikle 0.5 ile 5 mikron (μ) arasındadır.

3. Normal şartlarda işyeri tavan yüksekliği minimum metre değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 3 m
B) 0,5 m
C) 2 m
D) 1,5 m
E) 1 m

Cevap : A) 3 m

Açıklama : İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik’e göre, işyerlerinin tavan yüksekliğinin esasen 3 metreden az olmaması gerekir.

4. 400 radlık iyonize ışın maruziyeti sonrası aşağıdakilerden hangisi hem ikinci (latent) hem de üçüncü (kritik) fazda görülebilir?

A) Ateş
B) Anemi
C) Bulantı ve kusma
D) Trombopeni
E) Hiperlökositoz

Cevap : D) Trombopeni

Açıklama :

5. Titreşim yönetmeliğine göre 8 saatlik çalışma süresinde el-kol titreşimi için günlük maruziyet sınır değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 10 m/s²
B) 3,5 m/s²
C) 2,5 m/s²
D) 5 m/s²
E) 1,5 m/s²

Cevap : D) 5 m/s²

Açıklama : Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre, el-kol titreşimi için sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s²’dir. Maruziyet eylem değeri ise 2,5 m/s²’dir.

6. Aşağıdakilerden hangisi Dünya Sağlık Örgütü tarafından oturarak çalışmalarda önerilen sıcaklık aralığıdır?

A) 18-21 °C
B) 21-24 °C
C) 19-23 °C
D) 20-22 °C
E) 22-25 °C

Cevap : A) 18-21 °C

Açıklama :

7. Aşağıdakilerden hangisi günde 8 saat ve haftada 40 saatlik çalışma süresi için ortamda bulunmasına izin verilen ve çalışanların sağlıklarını bozmayacak maksimum konsantrasyondur?

A) MAC (Müsaade edilen Azami Konsantrasyon)
B) TLV-TWA (Time Weighted Average)
C) CAS No (Chemical Abstract Service Number)
D) TLV-C (TLV – Ceiling)
E) TLV-STEL (Short Term Exposure Limit)

Cevap : A) MAC (Müsaade edilen Azami Konsantrasyon)

Açıklama :

8. Aşağıdakilerden hangisi hava basıncındaki ani değişimler ile olan akut rahatsızlıklardan değildir?

A) Kemik nekrozu
B) Denge bozukluğu
C) Baş ağrısı
D) Kulak çınlaması
E) Bilinç kaybı

Cevap : A) Kemik nekrozu

Açıklama : Denge bozukluğu, baş ağrısı, kulak çınlaması ve bilinç kaybı, dekompresyon hastalığının (vurgun) akut (ani gelişen) belirtileridir. Kemik nekrozu (disbarik osteonekroz) ise tekrarlayan basınç değişikliklerine uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkan kronik (uzun vadeli) bir rahatsızlıktır.

9. I. Asbest
II. Kadmiyum
III. Kurşun
Yukarıdaki maddelerden hangisi veya hangileri akciğer hücrelerinde fibrozise yol açar?

A) I ve III
B) I ve II
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) II ve III

Cevap : D) Yalnız I

Açıklama : Akciğerlerde fibrozise (sertleşme ve yara dokusu oluşumu) neden olan tozların solunmasıyla ortaya çıkan hastalıklara pnömokonyoz denir. Asbestin neden olduğu asbestozis, bu hastalığın en bilinen türlerinden biridir. Kadmiyum ve kurşun ise öncelikli olarak akciğerlerde fibrozis değil, diğer organ sistemlerinde toksik etkilere yol açar.

10. İş yerinde gürültü maruziyet sınırı aşağıdakilerden hangisidir?

A) 77 dB
B) 57 dB
C) 87 dB
D) 67 dB
E) 97 dB

Cevap : C) 87 dB

Açıklama : Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik’e göre, kişisel koruyucuların etkileri dikkate alınarak hesaplanan, çalışanların maruz kalabileceği en yüksek ses basıncı seviyesi olan maruziyet sınır değeri 87 dB(A)’dır.

11. Aşağıdakilerden hangisi radyoaktif tozlar sınıfında yer almaz?

A) Uranyum
B) Zirkonyum bileşikleri
C) Asbest
D) Radyum tuzları
E) Trityum

Cevap : C) Asbest

Açıklama : Uranyum, radyum, trityum gibi maddeler radyoaktif özellik gösterirler. Asbest ise radyoaktif bir madde değil, lifli yapısı nedeniyle solunduğunda akciğerlerde ciddi hastalıklara yol açan kanserojen bir mineraldir.

12. Aydınlatma ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Aydınlatma araçlarından çıkan ışınlar doğrudan veya yansıyarak göze gelmemelidir.
B) Çalışma alanında keskin gölgeler olmamalıdır.
C) Sağ elini kullanan kişi için ışık arka ve sağdan gelmelidir.
D) Ortamdaki aydınlatmada titreşim (pırıldama) olmamalıdır.
E) Yapay aydınlatma doğal aydınlatmanın yakınında olmalıdır.

Cevap : C) Sağ elini kullanan kişi için ışık arka ve sağdan gelmelidir.

Açıklama : Ergonomik aydınlatma prensiplerine göre, çalışma yüzeyinde gölge oluşumunu engellemek için ışık, sağ elini kullanan bir kişi için sol üst taraftan, sol elini kullanan bir kişi için ise sağ üst taraftan gelmelidir.

13. Aşağıdakilerden hangisi korpüsküler ışın grubuna girmez?

A) Proton ışınları
B) Nötron ışınları
C) Alfa ışınları
D) X ışınları
E) Beta ışınları

Cevap : D) X ışınları

Açıklama : İyonize radyasyon, parçacık (korpüsküler) ve dalga (elektromanyetik) tipi olmak üzere ikiye ayrılır. Alfa, beta, nötron ve proton ışınları parçacık yapısındadır. X ışınları ve Gama ışınları ise elektromanyetik dalga yapısındadır.

14. Mukoza ya da cilt ile doğrudan ani, uzun süreli ya da yineleyen temasında lokal eritem, skar ya da ödem oluşumuna neden olabilen ve aşındırıcı olarak sınıflandırılmayan maddelerdir. Yukarıda tanımı verilen tehlikeli kimyasal madde aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kanserojen madde
B) Mutajen madde
C) Oksitleyici madde
D) Patlayıcı madde
E) Tahriş edici madde

Cevap : E) Tahriş edici madde

Açıklama : Bu tanım, aşındırıcı (korozif) maddeler gibi kalıcı doku hasarına yol açmayan ancak cilt veya mukoza ile temasında geri dönüşümlü iltihaplanmalara (kızarıklık, ödem vb.) neden olan “tahriş edici” kimyasalları tanımlamaktadır.

15. Aşağıdakilerden hangisi gürültü maruziyetini, maruziyet yaşayan kişide kontrol etmek amacıyla alınabilecek önlemlerden değildir?

A) Gürültüden etkilenen kişiyi tecrit etmek.
B) Makine ya da donanımı daha az gürültülü olan ile değiştirmek.
C) Kişisel koruyucular kullanmak.
D) Rotasyonlu çalışmak.
E) Gürültüye maruz kalma süresini azaltmak.

Cevap : B) Makine ya da donanımı daha az gürültülü olan ile değiştirmek.

Açıklama : Gürültü kontrol hiyerarşisinde, gürültüyü “kaynağında” kontrol etmek (örneğin gürültülü makineyi değiştirmek) önceliklidir. Diğer şıklar ise gürültünün “alıcıda” yani maruz kalan kişide kontrol edilmesine yönelik önlemlerdir.

16. Aşağıdakilerden hangisi iş hijyeni bölümünün görevlerinden biri değildir?

A) İşyeri ortamında kimyasal madde maruziyet ölçümlerini yapmak ve önleme stratejileri geliştirmek
B) İşçi sağlığını ve iş güvenliğini etkileyen kimyasal maddelerin ihracat iznine karar vermek
C) Farklı endüstri kollarındaki mamul ve hammaddeler hakkında bilimsel ve teknik araştırmaları yaparak işyeri ölçümü için veri hazırlamak
D) İşyerlerinde risk oluşturan tehlikeli maddelerin saptanması ve zararlarının belirlenmesi için risk analizi yapmak
E) İşyerlerinde tehlikeli ortamların meydana gelmesinin önlenmesiyle ilgili program hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak

Cevap : B) İşçi sağlığını ve iş güvenliğini etkileyen kimyasal maddelerin ihracat iznine karar vermek

Açıklama : İş hijyeni bölümünün görevi, çalışma ortamındaki sağlık risklerini tanımak, değerlendirmek ve kontrol etmektir. İhracat izni gibi ticari ve idari kararları vermek ise Ticaret Bakanlığı gibi farklı kurumların görevidir.

17. I. Bakteri
II. Yüksek sıcaklık
III. Nem
Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri sağlığı tehdit eden tehlikeler sınıflandırılmasında biyolojik tehlikeler sınıfına girer?

A) II ve III
B) Yalnız I
C) I ve II
D) I ve III
E) Yalnız II

Cevap : B) Yalnız I

Açıklama : Bakteri, virüs, mantar gibi mikroorganizmalar “biyolojik” tehlikelerdir. Yüksek sıcaklık ve nem ise termal konforu etkileyen “fiziksel” tehlikeler sınıfına girer.

18. İşyerlerinde kişi başına hava hacmi m³ değeri aşağıdakilerden hangisidir?

A) 15 m³
B) 30 m³
C) 25 m³
D) 5 m³
E) 10 m³

Cevap : E) 10 m³

Açıklama : İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik’e göre, çalışma ortamında kişi başına düşmesi gereken asgari hava hacmi 10 metreküptür.

19. I. Kişinin duyarlılığı
II. Maruziyet süresi
III. Gürültünün frekansı
IV. Ortamın büyüklüğü
Yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri kalıcı işitme kaybını etkileyen faktörlerdendir?

A) II, III ve IV
B) Yalnız I
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : Gürültüye bağlı işitme kaybı riskini; gürültünün şiddeti, frekansı (III), maruziyet süresi (II) ve kişinin gürültüye olan bireysel duyarlılığı (I) gibi faktörler etkiler. Ortamın büyüklüğü ise doğrudan bir etken değildir.

20. Aşağıdakilerden hangisi non-iyonize ışınlardan biridir?

A) X ışınları
B) γ ışınları
C) β ışınları
D) α ışınları
E) Mor ötesi (UV) ışınları

Cevap : E) Mor ötesi (UV) ışınları

Açıklama : Radyasyon, iyonize edici ve iyonize edici olmayan (non-iyonizan) olarak ikiye ayrılır. X ışınları, gama, alfa ve beta ışınları atomlardan elektron koparabilen yüksek enerjili iyonize edici radyasyonlardır. Mor ötesi (UV), kızılötesi (IR), radyo dalgaları ve mikrodalgalar ise iyonize edici olmayan radyasyonlardır.