Çalışma Ortamı Gözetimi ve Periyodik Kontroller 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Çalışma ortamı gözetimi, iş yerlerinde sağlıklı ve güvenli bir ortam oluşturmak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek amacıyla yürütülen sistematik faaliyetlerdir. Bu faaliyetler, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında “tüm çalışanların” (statü gözetmeksizin) hakkı olarak tanımlanmıştır. Gözetimin amacı, “iş teftişini önlemek” değil, güvenli bir çalışma ortamı sağlamaktır. Bu makalede, çalışma ortamının fiziki şartları, periyodik kontroller ve İSG profesyonellerinin sorumlulukları incelenecektir.

Çalışma Ortamı ve Ekipmanları

İşyeri bina ve eklentileri, çalışan sağlığı için uygun olmalıdır. Bu kapsamda bina, çocuk emzirme odaları ve dinlenme yerleri gibi alanlar “İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği” ile düzenlenir. İş yerinin tabanı düz, kaymaz ve temizlenebilir olmalı; “tabanda seviye farkı olması” kazalara davetiye çıkaracağı için kaçınılması gereken bir durumdur.

Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD): Çalışanları risklerden korumak için kullanılır. Botlar ve çizmeler KKD listesinde yer alır; bu nedenle yer almadıkları bilgisi yanlıştır. “Kumanda cihazı” ise bir makine parçasıdır, KKD değildir.

Periyodik Kontroller ve Muayeneler

İş ekipmanlarının ve çalışanların düzenli kontrolü yasal bir zorunluluktur.

• İş Ekipmanlarının Kontrolü: Basınçlı kaplar, kaldırma araçları ve tesisatlar periyodik kontrole tabidir. “Bina ve eklentileri” ise iş ekipmanları yönetmeliği kapsamında periyodik kontrole tabi değildir. Kontrol sonuçlarının kayıt altına alınması, işverenin temel yükümlülüğüdür.
• Sağlık Gözetimi: Çalışanların sağlık durumları düzenli olarak izlenir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta çalışacaklar için işe giriş raporu zorunludur. Periyodik muayene süreleri tehlike sınıfına göre değişir: Çok tehlikeli sınıfta en geç yılda bir, tehlikeli sınıfta en geç üç yılda bir (yılda bir değil), az tehlikeli sınıfta ise en geç beş yılda bir yapılır.

İSG Profesyonellerinin Görevleri

Çalışma ortamı gözetiminde farklı profesyoneller görev alır. Mali müşavir gibi meslek gruplarının bu alanda doğrudan bir yükümlülüğü yoktur.

• İş Yeri Hekimi: Sağlık gözetimi, rehberlik ve hijyen denetimi yapar; ancak gürültü veya toz gibi teknik “ortam ölçümlerini yapmak” hekimin değil, iş güvenliği uzmanının veya laboratuvarların görevidir.
• İş Güvenliği Uzmanı: Risk değerlendirmesi, ortam ölçümleri ve “periyodik bakım planlamaları” gibi teknik görevleri üstlenir.
• İSG Kurulu: İşveren, hekim, uzman ve çalışan temsilcisinden oluşur; ancak “iş müfettişi” kurulun bir üyesi değildir.
• İSGB ve OSGB: Sağlık gözetiminin uygulanmasından ve kayıtların tutulmasından sorumludur. Ancak ekipman ve KKD’yi “amacına uygun kullanma” yükümlülüğü doğrudan çalışana aittir.

Uluslararası Standartlar

Çalışma ortamı gözetimi, uluslararası standartlara da dayanır. ILO’nun 155 Sayılı Sözleşmesi ve 164 Sayılı Tavsiye Kararı bu alandaki temel belgelerdendir. Tavsiye kararı, sıcaklık, aydınlatma ve havalandırma gibi fiziksel koşulları düzenlerken, “çalışma süreleri” gibi konuları doğrudan kapsamaz.

1. Aşağıdaki çalışanlardan hangisinin sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı hakkı bulunmaktadır?

A) Gazeteciler
B) Memurlar
C) Sözleşmeli personel
D) Tüm çalışanlar
E) Gemi adamları

Cevap : D) Tüm çalışanlar

Açıklama : 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, kapsamındaki meslek veya statü ayrımı yapmaksızın **tüm çalışanların** sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamında çalışma hakkını güvence altına almıştır.

2. Kişisel koruyucu donanımlara ilişkin aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kişisel koruyucu donanım listesi bulunmaktadır.
B) İş kazası ve meslek hastalığını önlemek amacıyla kullanılmaktadır.
C) Botlar, çizmeler, koruyucu kremler, kişisel koruyucu donanımlar arasında yer almamaktadır.
D) Çalışanların sağlık ve güvenlik risklerinden korunması amacıyla kullanılmaktadır.
E) Çalışanların sağlık ve güvenlik koşullarının iyileştirilmesi amacıyla kullanılmaktadır.

Cevap : C) Botlar, çizmeler, koruyucu kremler, kişisel koruyucu donanımlar arasında yer almamaktadır.

Açıklama : **Botlar ve çizmeler** (güvenlik ayakkabıları) Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) listesinde yer alır. **Koruyucu kremler** ise bazı yönetmeliklerde KKD olarak kabul edilmez. Ancak bot ve çizmelerin dahil edilmemesi ifadesi kesinlikle **yanlıştır**.

3. I. Periyodik muayene yapmak
II. Çalışanların sağlık gözetimine ilişkin bilgileri kayıt altına almak
III. Sağlık muayenesi yapmak
IV. Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile yapılacak sağlık gözetiminin uygulanması
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinin sağlık gözetimi kapsamında görevleri arasında yer almaktadır?

A) I, III
B) Yalnız I
C) II, IV
D) III, IV
E) Yalnız III

Cevap : C) II, IV

Açıklama : İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB); **sağlık gözetiminin uygulanmasından** (IV) ve bu sürece ilişkin **bilgileri kayıt altına almaktan** (II) sorumludur. Periyodik muayene ve sağlık muayenesi yapmak (I, III) ise doğrudan **İşyeri Hekiminin** görevidir.

4. Aşağıdakilerden hangisi iş yeri hekimlerinin görevlerinden değildir?

A) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili işverene rehberlik yapmak
B) Ortam ölçümü yapmak
C) İş sağlığı ve güvenliği alanında yapılacak araştırmalara katılmak
D) İş yerinde çalışanların sağlığının geliştirilmesi amacıyla işverene tavsiyelerde bulunmak
E) İş yeri bina ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını izleyip denetlemek

Cevap : B) Ortam ölçümü yapmak

Açıklama : **Ortam ölçümü** (gürültü, titreşim, aydınlatma vb. teknik ölçümler) yapmak, İşyeri Hekimlerinin değil, **İş Güvenliği Uzmanlarının** veya bu konuda yetkili laboratuvarların görevidir. İşyeri hekimleri rehberlik, sağlık gözetimi ve hijyen denetimi yapar.

5. Aşağıdakilerden hangisi periyodik muayenelere ilişkin yanlış bir ifadedir?

A) Az tehlikeli sınıftaki işlerde en geç beş yılda bir yapılmalıdır.
B) Özel politika gerektiren grupta yer alanlardan çocuk, genç ve gebe çalışanlar için en geç altı ayda bir defa yapılmalıdır.
C) Tehlikeli sınıftaki işlerde en geç üç yılda bir yapılmalıdır.
D) Tüm tehlikeli sınıflar için en geç yılda bir yapılmalıdır.
E) Çok tehlikeli sınıftaki işlerde en geç yılda bir yapılmalıdır.

Cevap : D) Tüm tehlikeli sınıflar için en geç yılda bir yapılmalıdır.

Açıklama : Periyodik muayeneler; Çok tehlikeli sınıfta **en geç yılda bir** (E), Tehlikeli sınıfta **en geç üç yılda bir** (C) ve Az tehlikeli sınıfta **en geç beş yılda bir** (A) yapılır. “Tüm tehlikeli sınıflar için en geç yılda bir yapılmalıdır” (D) ifadesi, Tehlikeli sınıf için yanlış bir süreyi belirttiğinden **yanlıştır**.

6. Aşağıdakilerden hangisi çalışma ortamı gözetiminin amaçlarından değildir?

A) Güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak
B) İş teftişini önlemek
C) İş sağlığı ve güvenliği tehlikelerini önlemek
D) İş kazalarını önlemek
E) Sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturmak

Cevap : B) İş teftişini önlemek

Açıklama : Çalışma ortamı gözetiminin amaçları güvenli ve sağlıklı ortam oluşturmak, tehlike ve kazaları önlemektir (A, C, D, E). **İş teftişini önlemek** (B) ise İSG mevzuatının değil, idari bir denetim sürecinin sonucundan kaçınma amacını ifade eder.

7. I. Bina
II. Çocuk emzirme odaları
III. Dinlenme yerleri
IV. Araçlar
İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik uyarınca yukarıdakilerden hangileri iş yeri bina ve eklentileri içerisinde yer almaktadır?

A) I, II ve III
B) I ve III
C) III ve IV
D) I, II ve IV
E) II, III ve IV

Cevap : A) I, II ve III

Açıklama : İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik uyarınca **Bina** (I), **Çocuk emzirme odaları** (II) ve **Dinlenme yerleri** (III) işyeri bina ve eklentileri içerisinde yer almaktadır. **Araçlar** (IV) ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir.

8. Aşağıdakilerinden hangisi iş sağlığı ve güvenliği kurulunda yer almamaktadır?

A) Çalışan temsilcisi
B) İş yeri hekimi
C) İş güvenliği uzmanı
D) İşveren veya işveren vekili
E) İş müfettişi

Cevap : E) İş müfettişi

Açıklama : İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu’nda İşveren/vekilinin yanı sıra İşyeri Hekimi, İş Güvenliği Uzmanı ve Çalışan Temsilcisi gibi kurum içi görevliler yer alır. **İş müfettişi** (E) ise bir denetim elemanıdır ve kurulun asil üyesi olarak yer almaz.

9. İşyeri sağlık ve güvenlik birimi ve ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin sorumluluklarına ilişkin aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çalışma ortamı gözetimi hususunda işverene rehberlik yapılmasından ve öneriler hazırlayarak onayına sunulmasından
B) Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile yapılacak sağlık gözetiminin uygulanmasından
C) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve bilgilendirilmeleri konusunda planlama yapılarak işverenin onayına sunulmasından
D) İş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının, işyerinde kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından
E) Makine, tesisat ve kişisel koruyucu donanımı verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda ve amacına uygun kullanılmasından

Cevap : E) Makine, tesisat ve kişisel koruyucu donanımı verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda ve amacına uygun kullanılmasından

Açıklama : Makine, tesisat ve KKD’yi amacına uygun kullanma yükümlülüğü **İSGB/OSGB’nin** değil, doğrudan **çalışanların** sorumluluğudur. Bu nedenle E şıkkı yanlıştır.

10. Aşağıdakilerinden hangisi ILO tarafından kabul edilen 164 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Tavsiye Kararına göre çalışma alanlarına ilişkin önlem alınması gereken konulardan değildir?

A) Sıcaklık
B) Aydınlatma
C) İşyerlerinin düzeni ve temizliği
D) Havalandırma
E) Çalışma süreleri

Cevap : E) Çalışma süreleri

Açıklama : ILO’nun 164 Sayılı Tavsiye Kararı, çalışma alanlarının fiziki koşullarıyla (Sıcaklık, Aydınlatma, Havalandırma, Düzen ve Temizlik) ilgilidir. **Çalışma süreleri** (E) ise ayrı bir iş hukuku konusudur, doğrudan bu kararın çalışma ortamı önlemleri arasında yer almaz.

11. I. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini belirlemek
II. İş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek
III. İş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini izlemek, denetlemek
IV. Çalışanların performanslarını değerlendirmek
İşverenlerin, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla yukarıdaki yükümlülüklerden hangilerini yerine getirmeleri gerekmektedir?

A) I ve II
B) II, III ve IV
C) I ve III
D) I, II ve IV
E) I, II ve III

Cevap : E) I, II ve III

Açıklama : İşverenlerin temel yükümlülükleri; İSG tedbirlerini **belirlemek** (I), kazaları ve meslek hastalıklarını **önlemek** (II) ve bu tedbirleri **izlemek/denetlemektir** (III). **Çalışanların performanslarını değerlendirmek** (IV) İSG’nin değil, İnsan Kaynakları Yönetiminin görevidir.

12. Aşağıdakilerden hangisi ILO’nun çalışma ortamı gözetimine ilişkin kabul ettiği sözleşmelerden biridir?

A) 155 Sayılı Sözleşme
B) 11 Sayılı Sözleşme
C) 100 Sayılı Sözleşme
D) 81 Sayılı Sözleşme
E) 88 Sayılı Sözleşme

Cevap : A) 155 Sayılı Sözleşme

Açıklama : **ILO’nun 155 Sayılı Sözleşmesi**, “İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma Ortamına İlişkin Sözleşme” olup, çalışma ortamı gözetimine ilişkin temel sözleşmelerden biridir.

13. Aşağıdakilerden hangisi iş güvenliği uzmanlarının görevleri arasında yer almaktadır?

A) Sağlık muayenesi yapmak
B) Periyodik bakım planlamalarını yapmak
C) Genel bir önleme politikası geliştirmek
D) Üretim yöntemini belirlemek
E) Çalışanların sağlık gözetimini yapmak

Cevap : B) Periyodik bakım planlamalarını yapmak

Açıklama :

14. Aşağıdakilerden hangisi periyodik kontrole tabi iş ekipmanlarından değildir?

A) Tesisatlar
B) Bina ve eklentileri
C) Tezgahlar
D) Kaldırma ve iletme ekipmanları
E) Basınçlı kap ve tesisatlar

Cevap : B) Bina ve eklentileri

Açıklama : İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, periyodik kontrole tabi ekipmanları Basınçlı Kaplar, Kaldırma İletme Ekipmanları ve Tesisatlar olarak gruplandırır. **Bina ve eklentileri** (B) ise ayrı bir yönetmelikle (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği) düzenlenir.

15. Aşağıdaki sınıf(lar)ımın hangisinde çalışacaklar, yapacaklara işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılmamaktadır?

A) Çok tehlikeli
B) Az ve çok tehlikeli
C) Az tehlikeli
D) Tehlikeli ve çok tehlikeli
E) Az ve tehlikeli

Cevap : D) Tehlikeli ve çok tehlikeli

Açıklama : İSG mevzuatına göre, **Tehlikeli ve çok tehlikeli** sınıfta yer alan işlerde çalışacakların, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılması yasaktır.

16. I. İş yeri hekimi
II. Mali müşavir
III. İş güvenliği uzmanı
IV. İş güvenliği kurulu
Çalışma ortamı gözetimi kapsamında yukarıdakilerden hangisi ya da hangilerinin görev ve yükümlülüğü yoktur?

A) I, III
B) II, III
C) Yalnız II
D) Yalnız I
E) III, IV

Cevap : C) Yalnız II

Açıklama : İşyeri hekimi (I), İş güvenliği uzmanı (III) ve İş güvenliği kurulu (IV) İSG mevzuatı kapsamında görev ve yükümlülüğe sahiptir. **Mali müşavir** (II) ise maliye ve vergi hukuku alanında görev yapar ve çalışma ortamı gözetimi kapsamında doğrudan bir yükümlülüğü **yoktur**.

17. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik uyarınca aşağıdakilerden hangisi kişisel koruyucu donanım listesinde yer almamaktadır?

A) Kumanda cihazı
B) Göz ve yüz koruyucular
C) Baş koruyucular
D) El ve kol koruyucular
E) Kulak koruyucular

Cevap : A) Kumanda cihazı

Açıklama : **Göz, yüz, baş, el, kol ve kulak koruyucuları** KKD listesinde yer alır. **Kumanda cihazı** (A) ise bir makine parçası veya ekipmanıdır, kişisel koruyucu donanım değildir.

18. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde aşağıdaki hususlardan hangisine yer verilmemiştir?

A) Özel risk taşıyan iş ekipmanı
B) İş ekipmanı ile ilgili kurallar
C) İş ekipmanının kontrolü
D) Risk analizi
E) İşverenlerin genel yükümlülükleri

Cevap : D) Risk analizi

Açıklama : İş Ekipmanları Yönetmeliği, iş ekipmanının kullanım şartları, kontrolü, özel riskli ekipmanlar ve işveren yükümlülükleri ile ilgilidir. **Risk analizi** (D) yapmak (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği), işverenlerin genel yükümlülükleri arasında yer alsa da, bu yönetmeliğin ana konularından biri olarak detaylı yer **verilmemiştir**.

19. Aşağıdakilerden hangisi işyerinde iş ekipmanının kontrolü ile ilgili uyulması gereken hususlar arasında yer almaktadır?

A) İşverence, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanının kontrol sonuçlarının kayıt altına alınması
B) Acil çıkış yolları ve kapılarının her zaman kullanılabilir durumda tutulması
C) Oksitleyici maddelerin ayrı ayrı depolanması
D) İşyerinin düzenini, sağlık ve güvenlik risklerine yol açmayacak ve çalışanların işlerini rahatça yapacakları şekilde sağlanması
E) İşyeri bina ve eklentilerinde yeterli aydınlatma, havalandırma ve termal konfor şartlarının sağlanması

Cevap : A) İşverence, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanının kontrol sonuçlarının kayıt altına alınması

Açıklama : **İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği** uyarınca, periyodik kontrole tabi ekipmanların kontrol sonuçlarının **kayıt altına alınması** (A) temel hususlar arasında yer alır. Diğer şıklar Bina Yönetmeliği (B, D, E) veya kimyasal madde yönetmeliği (C) ile ilgilidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi işyeri tabanı, duvarları, tavanı ve çatısı bakımından olması gerekenler arasında yer almamaktadır?

A) Taban düz, kaymaz olmalı
B) Çatı dayanıklı malzemeden yapılmalı
C) Tabanda seviye farkı olmalı
D) Taban temizlemeye elverişli olmalı
E) Taban döşemesi sağlam, kuru olmalı

Cevap : C) Tabanda seviye farkı olmalı

Açıklama : İşyeri tabanının **düz** ve kaymaz olması esastır. **Tabanda seviye farkı olması** (C), kazaları artıracağı için aranan bir özellik değil, aksine kaçınılması gereken bir durumdur.