HiT102U Halkla İlişkiler Ünite 8

Giriş

Bilgi toplumunun yükselişiyle birlikte halkla ilişkiler disiplini, sadece teknik bir uygulama alanı olmanın ötesine geçerek sosyolojik, politik ve etik boyutlarıyla da ele alınmaya başlanmıştır. Bu bağlamda, kurumların sahip olduğu sermaye türleri, iletişim disiplinlerinin ortak paydaları ve özellikle iletişim araştırmalarındaki metodolojik ayrımlar önem kazanmıştır. Bu makalede, halkla ilişkilerde sermaye kavramı, eleştirel yaklaşımlar, araştırma türleri ve etik ilkeler incelenecektir.

Örgütsel Sermaye ve İletişim Disiplinleri

Kurumlar sadece ekonomik varlıklarla değil, sahip oldukları soyut değerlerle de tanımlanır. Bu noktada Toplumsal Sermaye kavramı öne çıkar. Toplumsal sermaye, örgütün ilişki ağı içinde olduğu kişi ya da grupları ifade eder; yani kurumun iletişimde olduğu ve karşılıklı etkileşim içinde bulunduğu sosyal çevresidir.

İletişim disiplinleri karşılaştırıldığında; Halkla İlişkiler, Reklam ve Propaganda birbirinden farklı amaç ve araçlara sahip olsalar da temel bir ortak noktada buluşurlar: Hepsi ikna edici iletişime dayalıdır. Ancak halkla ilişkiler, propagandadan doğruluk ilkesiyle; reklamdan ise medya satın alma zorunluluğu olmamasıyla ayrılır.

Halkla İlişkiler Tarih Yazımı ve Eleştirel Yaklaşımlar

Halkla ilişkiler tarihini inceleyen araştırmacılar, alanı farklı perspektiflerden ele almışlardır. Bu perspektifler arasında; halkla ilişkilerin demokrasiyle ilişkisi, toplumsal ve örgütsel rolleri veya kamuların zihinlerini kontrol eden bir araç olarak görülmesi yer alır. Günümüzde halkla ilişkilerde eleştirel yaklaşımlar konusunda yapılan çalışmaların önemli bir merkezi İskoçya’daki Stirling Üniversitesi Medya Araştırmaları Enstitüsü’dür.

İletişim Araştırmaları: Yönetsel ve Eleştirel Ayrımı

İletişim araştırmaları, Paul Lazarsfeld’in 1941 yılındaki sınıflandırmasına dayanarak iki ana geleneğe ayrılır:

• Yönetsel Araştırmalar: Kurumların hedeflerine ulaşması için araçsal bilgi sağlayan, genellikle nicel yöntemlere dayalı araştırmalardır.
• Eleştirel Araştırmalar: İletişim süreçlerini toplumsal, kültürel ve tarihsel bağlamda sorgulayan, genellikle nitel yöntemleri kullanan araştırmalardır.

Nitel Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri

Nitel araştırmalar, insan davranışını katı sayısal verilerle değil, doğal ortamı içinde ve çok yönlü olarak anlamaya çalışır. Halkla ilişkilerde kullanılan başlıca nitel teknikler şunlardır:

• Odak Grup Görüşmeleri
• Derinlemesine Mülakat
• Örnek Olay Çalışmaları: Örneğin, Maureen Taylor’ın Malezya’da etnik şiddeti önlemek ve grupler arası ilişki inşa etmek amacıyla yürütülen iletişim kampanyasını incelemesi önemli bir örnek olay çalışmasıdır.
• Katılımcı Gözlem: Bu teknikte araştırmacı ikili bir konuma sahiptir; hem olayları dışarıdan izleyen bir gözlemcidir hem de grubun içine dahil olan bir katılımcıdır.

Not: Anket yöntemi, sayısal veriler toplamaya dayalı olduğu için nitel değil, nicel bir araştırma tekniğidir.

Araştırma Etiği: İradi Onay

Her türlü sosyal araştırmada etik ilkeler esastır. Bu ilkelerin başında İradi Onay (Gönüllü Katılım) gelir. İradi onay, bireylerin araştırmaya hiçbir baskı altında kalmadan, açıkça ve özgür iradeleriyle katılmayı kabul etmeleridir.

1. Örgütsel sermaye türlerinden hangisi “örgütün ilişki ağı içinde olduğu kişi ya da grupları” yansıtmaktadır?

A) Ekonomik sermaye
B) Toplumsal sermaye
C) Sembolik sermaye
D) Bilgi sermayesi
E) İmaj sermayesi

Cevap : B) Toplumsal sermaye

Açıklama : Kurumların sahip olduğu sermaye türlerinden **Toplumsal sermaye**, kurumun **ilişki ağı içerisinde bulunduğu kişi ve kuruluşları** kapsamaktadır. Bu, kurumun faaliyetlerinden etkilenen ve kurumu etkileyebilecek tüm kişi ve kuruluşları (kamuları) içerir. (A) Ekonomik sermaye maddi olanakları; (D) Bilgi sermayesi, kurumsal ve iletişimsel bilgi birikimini ifade eder.

2. Aşağıdakilerden hangisi reklam-propaganda ve halkla ilişkilerin ortak noktasıdır?

A) Hepsinin medyadan yer ve zaman satın alarak bilgi iletmesi
B) Hepsinin otoriter sistemlerde görülmesi
C) Hepsinin ikna edici iletişimde bulunması
D) Hepsinin özel kuruluşlar adına yürütülmesi
E) Hepsinin sivil toplum kuruluşları adına yürütülmesi

Cevap : C) Hepsinin ikna edici iletişimde bulunması

Açıklama : Halkla ilişkiler, reklam ve propaganda, kavramsal ve araçsal farklılıkları olsa da, temelde **ikna edici iletişime** dayalı olarak kurulurlar. Hepsinde amaç, kişilerin ve kitlelerin belli bir kanaat edinmelerini ve bu kanaate uygun olarak davranmasını sağlamaktır. (A) Medyadan yer/zaman satın almak **reklamcılığın** özelliğidir, halkla ilişkiler ve propaganda için temel bir ortak nokta değildir.

3. Aşağıdakilerden hangisi halkla ilişkiler tarih yazımı içinde gelişen temel perspektiflerden biri değildir?

A) Halkla ilişkilerin demokrasiyle ilişkisinin kurulması
B) Halkla ilişkilerin toplumsal rolü üzerinden ele alınması
C) Halkla ilişkilerin örgütsel rolü üzerinden ele alınması
D) Halkla ilişkilerin kamuların bedenlerini ve zihinlerini kontrol eden bir araç olarak görülmesi
E) Halkla ilişkilerin toplumların etik yönelimleriyle açıklanması

Cevap : E) Halkla ilişkilerin toplumların etik yönelimleriyle açıklanması

Açıklama : Halkla ilişkiler tarih yazımında; alanın demokratikleşmeyle (A), toplumsal ve örgütsel rollerle (B, C) ve kurumların büyüme/kârlılıklarını artırmak için kamuların zihinlerini kontrol etme aracı olarak görülmesiyle (D) ilişkilendirilmesi gibi çeşitli perspektifler mevcuttur. **Toplumların etik yönelimleriyle açıklanması** (E) ise, alandaki etik tartışmaları çerçevesinde eleştirel yaklaşımların konusudur, ancak tarihi gelişimi açıklayan temel perspektiflerden biri değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisinde iletişim araştırmaları doğru sınıflandırılmıştır?

A) Formel-İnformel
B) Eleştirel-Kültürel
C) Modern-Postmodern
D) Yönetsel-Eleştirel
E) Yönetsel-Kültürel

Cevap : D) Yönetsel-Eleştirel

Açıklama : İletişim alanındaki araştırmalar, ilk olarak Lazarsfeld’in 1941 yılında yaptığı çalışmalarla **Yönetsel araştırmalar** ve **Eleştirel araştırmalar** olmak üzere ikiye ayrılmıştır. **Yönetsel araştırma** kurumların hedeflerine yönelik araçsal çalışmalardır (Nicel yöntemler ağırlıklı). **Eleştirel araştırma** ise toplumsal, kültürel ve tarihsel bağlamda süreci ele alan çalışmalardır (Nitel yöntemler ağırlıklı).

5. Aşağıdakilerden hangisi nitel araştırma tekniklerinin kuramsal temellerinden biridir?

A) İnsan davranışını çok yönlü olarak anlamaya çalışmak
B) İnsan davranışını katı ve parçalı bir yaklaşımla araştırmak
C) Araştırmaya dahil olan bireylerden çok araştırmacının görüşlerini yansıtmak
D) Araştırma öznelerini labaratuar koşullarında incelemek
E) Araştırma öznelerine ilişkin sayısal veriler toplamak

Cevap : A) İnsan davranışını çok yönlü olarak anlamaya çalışmak

Açıklama : Nitel araştırmanın temel felsefesi, insan davranışını **içinde bulunduğu doğal ortam içinde ve çok yönlü olarak anlamaya çalışmaktır**. Bu yaklaşım, araştırılan öznenin (katılımcıların) görüş ve deneyimlerine derinlikli bir şekilde odaklanmayı esas alır. (B, D, E) şıkları nicel (pozitivist/yönetsel) yaklaşımların özellikleridir.

6. İradi onay ilkesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A) Bireylerin araştırmaya açıkça ve özgürce katılmayı kabul etmeleridir.
B) Katılımcılara verilen araştırmaya yazılı katılım belgesidir.
C) Yetkili organların araştırmacıya verdiği izindir.
D) Fiziksel ve zihinsel engelli gruplar için ailelerden izin alınmasıdır.
E) Araştırmacıya verilen etik kurul kararlarıdır.

Cevap : A) Bireylerin araştırmaya açıkça ve özgürce katılmayı kabul etmeleridir.

Açıklama : Araştırma etiğiyle ilgili temel ilkelerden olan **İradi Onay İlkesi**, **açıkça ve özgür biçimde katılmayı kabul etmediği sürece** hiç kimsenin araştırmaya katılmaması gerektiğini belirtir. Bu ilke, katılımcının gönüllülüğünü ve rızasını esas alır. (B) Bilgilendirerek Alınan Onay (Bilinçli Onay) yazılı bildirimdir. (D) Özel Nüfus ile ilgilidir.

7. Aşağıdakilerden hangisi nitel bir araştırma tekniği değildir?

A) Odak grup
B) Derinlemesine mülakat
C) Katılımcı gözlem
D) Anket
E) Örnek olay çalışmaları

Cevap : D) Anket

Açıklama : **Anket** (D), önceden hazırlanmış bir soru formunun geniş bir kitleye uygulanması ve sayısal verilerin toplanmasıyla yapılan **niceliksel** bir araştırma yöntemidir. **Odak grup** (A), **Derinlemesine mülakat** (B), **Katılımcı gözlem** (C) ve **Örnek olay çalışmaları** (E) ise halkla ilişkilerde de kullanılan **nitel** araştırma teknikleridir.

8. Aşağıdakilerden hangisi Maureen Taylor’ın araştırmasının konusudur?

A) Siyasi olayların incelemesi
B) Ekonomik olayların incelenmesi
C) Kültürel olayların incelenmesi
D) Etnik yapılar arasındaki iletişim kampanyasının incelenmesi
E) Sosyal psikolojik alt yapının incelenmesi

Cevap : D) Etnik yapılar arasındaki iletişim kampanyasının incelenmesi

Açıklama : Halkla ilişkiler alanındaki örnek olay çalışmaları arasında gösterilen Maureen Taylor’ın Malezya’da yürüttüğü araştırma, **etnik şiddeti önlemek için farklı etnik gruplar arasındaki ilişki inşalarını kurmak için iletişim kampanyasının incelenmesine** odaklanmıştır.

9. Katılımcı gözlemde araştırmacının ikili konumu neyi ifade eder?

A) Araştırmacının iki düşünce arasında kararsız kalışını
B) Araştırmacının iki grup arasında kararsız kalışını
C) Araştırmacının hem gözlemci hem katılımcı olduğunu
D) Araştırmacının hem sıradan insan hem de araştırmacı vasfını birlikte taşıdığını
E) Araştırmacının veri analizinde nesnel olamadığını

Cevap : C) Araştırmacının hem gözlemci hem katılımcı olduğunu

Açıklama : **Katılımcı gözlem**, araştırmacının **ikili konuma** sahip olduğunu belirtir. Bu ikili konum, araştırmacının hem **gözlemci** olduğunu hem de gözlemlediği sürece **katıldığını** (içeriden biri olarak gözlem yapmasını) ifade eder. Bu, araştırmacının süreçlerin bağlamlarını yakından gözleme fırsatı bulmasını sağlar.

10. Günümüzde halkla ilişkilerde eleştirel yaklaşımlar konusunda gerçekleştirilen önemli çalışmalar hangi üniversitenin bünyesinde yürütülmektedir?

A) Stirling Üniversitesi
B) Oxford Üniversitesi
C) Harvard Üniversitesi
D) Essex Üniversitesi
E) Cambridge Üniversitesi

Cevap : A) Stirling Üniversitesi

Açıklama : Günümüzde halkla ilişkilerde eleştirel yaklaşımlar çerçevesinden ele alınması gereken önemli çalışmalar, **Stirling Üniversitesi Medya Araştırmaları Enstitüsü** bünyesinde yürütülmektedir. Bu enstitü, halkla ilişkiler ve film-medya çalışmaları üzerine faaliyet göstererek eleştirel halkla ilişkiler perspektifinin gelişmesine önemli katkılarda bulunmuştur.