İşletme Yönetimi 2025-2026 Final Soruları (Güz)

İşletme Biliminin Temelleri ve Sistem Teorisi

İşletme, belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere bir araya gelmiş, aralarında etkileşim ve ilişki bulunan parçaların oluşturduğu bir sistemdir. Genel Sistem Teorisi çerçevesinde işletmeler, çevrelerinden girdi alan ve bunları işleyerek çıktı sunan “açık sistemler” olarak tanımlanır. Ekonomik faaliyetlerin temel amacı olan fayda (utility) üretimi; şekil, yer, zaman ve mülkiyet faydası yaratarak insan ihtiyaçlarını tatmin etme özelliğidir. Tüketici bir ürünü satın aldığında aslında onun sunduğu bu tatmin yeteneğini satın almış olur.

Yönetim Kuramları ve Otorite Türleri

Yönetim biliminin gelişiminde Max Weber, bürokratik örgüt yapısını etkinlik açısından ideal model olarak tasvir etmiştir. Weber’e göre otorite, meşruiyet kaynağına göre üç ana gruba ayrılır: Geleneklere dayalı geleneksel otorite, yasalara dayalı rasyonel otorite ve kişinin tamamen kendi beceri, yetenek ve karizmasından doğan karizmatik otorite. Bu kuramsal çerçeve, hiyerarşik yapıların ve yazılı kuralların işletme verimliliği üzerindeki etkisini vurgular.

Üretim Yönetimi ve Kapasite Analizi

Üretim sistemleri teknolojilerine göre farklılaşır. İnsan elinin neredeyse hiç değmediği, hammaddenin fabrikaya girişinden mamul olarak çıkışına kadar kesintisiz bir yol izlediği sistemlere süreç üretimi (akış üretimi) denir. Petrol rafinerileri bu sistemin en tipik örneğidir. İşletmelerde kapasite kullanımı verimliliğin anahtarıdır. Planlanan normal kapasite ile fiili üretim arasındaki fark atıl kapasiteyi oluşturur. Kuruluş yeri seçiminde ise Alfred Weber’in teorisi uyarınca, taşıma maliyetlerini düşürmek amacıyla özellikle hammadde ağırlıklı sektörlerde “hammaddeye yakınlık” en kritik faktördür.

Pazarlama Karması ve Pazar Kavramı

İşletmenin hedef pazarda başarıya ulaşmak için kullandığı araçlar bütününe pazarlama karması (4P) denir. Bu karma; mamul, fiyat, dağıtım ve tutundurma unsurlarından oluşur. Kalite ise mamul politikasının bir alt bileşenidir. Bir grubun “pazar” sayılabilmesi için; karşılanacak bir ihtiyaç, satın alma gücü ve harcama isteğinin bir arada bulunması şarttır. Bu süreçte kullanılan reklam araçları satış personeline yardımcı olmak, yeni pazarlara girmek ve imaj oluşturmak gibi amaçlara hizmet ederken, ürünün fiziksel kalitesini doğrudan artırma gücüne sahip değildir.

Finansal Yönetim ve Kararlılık Ölçütleri

İşletmeler faaliyetlerini sürdürmek için özsermaye ve uzun süreli borçlardan oluşan devamlı sermayeyi kullanırlar. Finansal performansın ölçülmesinde kâr ve kârlılık oranları kullanılır. Örneğin, Özsermaye Kârlılığı (ROE), net kârın özsermayeye bölünmesiyle elde edilir ve sermayenin ne kadar verimli kullanıldığını gösterir. Bilanço ve gelir tablosu gibi mali tablolar bu performansı izlemeye yararken, üretim programları operasyonel nitelikte oldukları için finansal tablolar kategorisinde yer almazlar.

İşletme Etiği ve Stratejik Yapılanma

İşletme amaçları politikaların belirlenmesinde ve kaynak seçiminde rehberlik ederken, vergilerin ödenmesi bir stratejik amaç değil yasal bir zorunluluktur. Etik sorumluluk çerçevesinde ise dürüstlük esastır; fiyat artışı beklentisiyle malı piyasadan çekip stoklamak (stokçuluk) etik dışı kabul edilir. İşletmeler arası büyüme stratejilerinde, üretimden satışa kadar farklı aşamalarda (tedarik zinciri boyunca) gerçekleşen birleşmelere dikey birleşme adı verilir. Sermaye sahipliğine göre ise işletmeler; özel, kamu, karma ve yabancı sermayeli olarak dört temel gruba ayrılır.

1. Aşağıdakilerden hangisi pazarlama karmasının unsurlarından biri değildir?

A) Tutundurma
B) Mamul
C) Fiyat
D) Kalite
E) Dağıtım

Cevap : D) Kalite

Açıklama : Pazarlama literatüründe Philip Kotler ve McCarthy tarafından geliştirilen “Pazarlama Karması” (Marketing Mix), işletmenin hedef pazardaki amaçlarına ulaşmak için kullandığı kontrol edilebilir değişkenleri ifade eder. Bu değişkenler klasik olarak 4P şeklinde formüle edilmiştir:
1. Mamul (Product): Ürünün kendisi, tasarımı, özellikleri.
2. Fiyat (Price): Ürünün parasal değeri.
3. Dağıtım (Place): Ürünün tüketiciye ulaştırılması.
4. Tutundurma (Promotion): Reklam, halkla ilişkiler, satış geliştirme.
“Kalite” (D şıkkı) ise pazarlama karmasının ayrı bir unsuru değil, “Mamul” (Ürün) politikasının içinde yer alan bir özelliktir. Ürünün bir niteliğidir, karmanın ana başlığı değildir.

2. Ekonomik faaliyetler sonucu üretilen mal ve hizmetlerin insan ihtiyaçlarını tatmin etme özelliğine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Performans
B) Fayda
C) Verimlilik
D) Kalite
E) Tüketim

Cevap : B) Fayda

Açıklama : İktisat ve işletme biliminde, bir mal veya hizmetin insan ihtiyaçlarını karşılama özelliğine veya yeteneğine “Fayda” (Utility) denir. İşletmeler üretim yaparak şekil faydası, taşıyarak yer faydası, depolayarak zaman faydası ve satarak mülkiyet faydası yaratırlar. Tüketici bir ürünü satın aldığında aslında onun sağlayacağı bu “faydayı” satın almış olur. Performans, verimlilik veya kalite ise bu faydanın düzeyi veya üretim süreciyle ilgili kavramlardır.

3. Aralarında belirli ilişkiler bulunan parçalardan oluşan, birbirleriyle ilişkili elemanlar topluluğuna ….. denir. Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) makro çevre
B) şirket
C) bölüm
D) sistem
E) bilgi işlem

Cevap : D) sistem

Açıklama : Genel Sistem Teorisi’ne göre; belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere bir araya gelmiş, aralarında etkileşim ve ilişki bulunan parçaların oluşturduğu, çevresiyle sınırları olan bütüne “Sistem” adı verilir. İşletmeler de birer “Açık Sistem”dir; çünkü çevrelerinden girdi (hammadde, bilgi) alırlar, bunları bir süreçten geçirip (üretim) çevrelerine çıktı (ürün, hizmet) olarak sunarlar ve geri bildirim (feedback) alırlar.

4. Bir işletmenin uzun süreli finansman kaynakları aşağıdaki şıklardan hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

A) Uzun süreli borçlar
B) Kısa süreli borçlar
C) Dönen varlıklar
D) Avans ödemeleri
E) Özsermaye ve uzun süreli borçlar

Cevap : E) Özsermaye ve uzun süreli borçlar

Açıklama : İşletmelerin varlıklarını finanse etmek için kullandıkları kaynaklar (Pasif tarafı) vade yapılarına göre ikiye ayrılır:
1. Kısa Vadeli Kaynaklar (Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar): 1 yıldan kısa sürede ödenecek borçlar.
2. Uzun Vadeli Kaynaklar (Devamlı Sermaye): İşletmenin 1 yıldan uzun süre kullanabileceği fonlardır. Bunlar; işletme sahiplerinin koyduğu sermaye (Özsermaye) ve vadesi 1 yılı aşan borçlardan (Uzun Süreli Yabancı Kaynaklar) oluşur. Bu ikisinin toplamı işletmenin uzun süreli finansman gücünü oluşturur.

5. Aşağıdakilerden hangisi bir işletmenin etik sorumluluğa aykırı hareketlerine örnek olarak verilebilir?

A) Malın kötü yönlerini müşterisinden gizlememek
B) Sözlerine sadık kalmak
C) Malın fiyatı arttığı zaman satmak üzere stoklamak
D) Anlaşmalarına sadık kalmak
E) Sattığı malın niteliklerini tam olarak söylemek

Cevap : C) Malın fiyatı arttığı zaman satmak üzere stoklamak

Açıklama : İşletme etiği, ticari faaliyetlerde doğru ve yanlışın ayrılmasını gerektirir. Dürüstlük, şeffaflık ve sözünde durmak (A, B, D, E şıkları) etik davranışlardır. Ancak piyasada mal darlığı yaratarak fiyatların yükselmesini beklemek ve bu amaçla ürünleri depoda saklamak (Stokçuluk / Karaborsacılık), hem haksız kazanç sağlamayı amaçladığı hem de topluma zarar verdiği için etik dışı ve çoğu zaman yasa dışı bir eylemdir.

6. C işletmesi 2020 yılında toplam 40.000 TL maliyetle 4.000 adet mal üretip her birimini 20 TL’ye satmıştır. Bu dönemde işletmenin elde ettiği kâr ne kadardır?

A) 25.000 TL
B) 11.500 TL
C) 11.000 TL
D) 40.000 TL
E) 50.000 TL

Cevap : D) 40.000 TL

Açıklama : Kâr hesabı şu formülle yapılır: Toplam Gelir (Ciro) – Toplam Maliyet = Kâr.
1. Adım: Toplam Geliri bulalım. (Satış Miktarı x Birim Fiyat) -> 4.000 adet x 20 TL = 80.000 TL.
2. Adım: Maliyeti çıkaralım. Toplam Maliyet = 40.000 TL (Soruda verilmiş).
3. Adım: Kâr = 80.000 TL – 40.000 TL = 40.000 TL.

7. Amaçların rehber olma niteliği aşağıdaki durumlardan hangisinde geçerli değildir?

A) Faaliyet programlarının hazırlanması ve uygulanması
B) Politikaların belirlenmesi
C) Vergilerin ödenmesi
D) Yöneticilerin davranışlarına yön verilmesi
E) Kaynakların seçilmesi

Cevap : C) Vergilerin ödenmesi

Açıklama : İşletme amaçları (kâr, büyüme, sosyal sorumluluk vb.); planlamaya yön verir, politikaları belirler, kaynak kullanımını şekillendirir ve yöneticilere rehberlik eder. Ancak “Vergilerin Ödenmesi”, işletmenin kendi belirlediği bir stratejik amaç veya tercih değil; devletin koyduğu kanunlar gereği yerine getirilmesi zorunlu olan yasal bir yükümlülüktür. İşletme “amacım vergi ödememek” diyemeyeceği gibi, vergi ödemeyi bir “stratejik rehber” olarak değil, yasal bir zorunluluk olarak uygular.

8. B işletmesinin fiili kapasitesi 25.000 ton, normal kapasitesi 50.000 ton ve teorik kapasitesi 55.000 ton ise bu işletmenin atıl kapasitesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) 20.000 ton
B) 5.000 ton
C) 10.000 ton
D) 15.000 ton
E) 25.000 ton

Cevap : E) 25.000 ton

Açıklama : Kapasite türleri şöyledir:
– Teorik (Maksimum) Kapasite: Hiç duruş olmadan makinenin yapabileceği en yüksek üretim (55.000).
– Normal (Pratik) Kapasite: Olağan duruşlar (bakım, mola) düşüldükten sonra planlanan kapasite (50.000).
– Fiili (Gerçek) Kapasite: O dönem gerçekleşen üretim (25.000).
Atıl (Boş) Kapasite, işletmenin kullanabileceği halde kullanmadığı kapasitedir. Genellikle Normal Kapasite ile Fiili Kapasite arasındaki fark olarak hesaplanır (Bazen teorik de baz alınır ama işletmecilikte planlanan normal kapasite esastır).
Hesap: Normal Kapasite (50.000) – Fiili Kapasite (25.000) = 25.000 ton atıl kapasite vardır.

9. ….. karşılanacak istek ve ihtiyaçları olan, satın alma gücü bulunan ve harcama isteği olan kişi veya kuruluşlardan oluşur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) İşletme
B) Holding
C) Pazar
D) Endüstri
E) Sektör

Cevap : C) Pazar

Açıklama : Pazarlama biliminde bir grubun “Pazar” (Market) olarak nitelendirilebilmesi için üç temel şartın bir arada olması gerekir:
1. Karşılanacak bir istek veya ihtiyacın olması (Talep).
2. Bu ihtiyacı karşılayacak satın alma gücünün (Paranın) olması.
3. Bu parayı harcama isteğinin/yetkisinin olması.
Bu tanım, Pazar kavramının en temel akademik tanımıdır.

10. K işletmesi 2024 yılında toplam 40.000 TL maliyetle 5.000 adet mal üretip adedini 12 TL’ye satmıştır. İşletmenin kullandığı sermaye miktarı 40.000 TL ise özsermayenin kârlılığı oranı yüzde (%) kaç olur?

A) %40
B) %100
C) %50
D) %25
E) %10

Cevap : C) %50

Açıklama : Özsermaye Kârlılığı (ROE) = Net Kâr / Özsermaye formülüyle bulunur.
1. Ciro (Satış Geliri): 5.000 adet x 12 TL = 60.000 TL.
2. Net Kâr: Gelir (60.000) – Maliyet (40.000) = 20.000 TL.
3. Kârlılık Oranı: (Kâr / Sermaye) x 100 -> (20.000 / 40.000) = 0,5.
Yüzde olarak ifade edersek: 0,5 x 100 = %50.

11. “İnsan elinin değmediği üretim sistemi olup bu tarz üretim sistemlerinde, mallar fabrikaya girişlerinden mamul hâlde çıkışlarına kadar belirli yollar izler.” ifadesinde açıklanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Süreç üretimi
B) Birim üretim
C) Yalın üretim
D) Seri üretim
E) Parti üretim

Cevap : A) Süreç üretimi

Açıklama : Üretim sistemleri teknolojilerine ve akışlarına göre sınıflandırılır. Hammaddenin sisteme girdiği andan itibaren, kesintisiz bir akış halinde, genellikle otomasyonla ve insan müdahalesi en az olacak şekilde (insan eli değmeden), borular, bantlar veya tanklar aracılığıyla işlenerek çıktıya dönüştüğü sisteme “Süreç (Akış) Üretimi” denir. Örnek: Petrol rafinerileri, çimento fabrikaları, kimya tesisleri, süt pastörizasyon tesisleri.

12. Weber’e göre meşruiyetini kişinin kişisel özellik, beceri ve yeteneklerinden alan otorite türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kişisel Otorite
B) Rasyonel (Akılcı) Otorite
C) Klasik Otorite
D) Karizmatik Otorite
E) Geleneksel Otorite

Cevap : D) Karizmatik Otorite

Açıklama : Sosyolog Max Weber, yetki ve otoriteyi meşruiyet kaynağına göre üçe ayırır:
1. Geleneksel Otorite: Geçmişten gelen geleneklere ve soya dayanır (Krallık, Şeyhlik).
2. Rasyonel-Hukuki (Akılcı) Otorite: Yasalara, kurallara ve makama dayanır (Bürokrasi, Seçilmiş liderler).
3. Karizmatik Otorite: Liderin olağanüstü kişisel özelliklerine, kahramanlığına, yeteneklerine ve büyüleyiciliğine dayanır. Soruda tarif edilen “kişisel özellik ve beceriye dayalı” otorite budur.

13. Aşağıdakilerden hangisi reklamın amaçları arasında sayılamaz?

A) Firmayı ve malın özelliklerini anlatarak satış personeline yardımcı olmak
B) Dar bir kitlenin kullandığı malı geniş kitlelerin kullanmasını sağlamak
C) Yeni mamulü pazara sunmak veya yeni pazar bölümlerine girmek
D) Firma imajı ve marka bağlılığı oluşturmak
E) Malın kalitesini arttırmak

Cevap : E) Malın kalitesini arttırmak

Açıklama : Reklam, bir pazarlama iletişimi (tutundurma) aracıdır. Amacı; bilgi vermek, ikna etmek, hatırlatmak ve satışları artırmaktır. Reklam yaparak bir ürünün daha çok satılması sağlanabilir, imajı düzeltilebilir veya yeni pazarlara tanıtılabilir. Ancak reklam, iletişimsel bir faaliyettir; fabrikadaki üretim sürecine müdahale edemez. Dolayısıyla reklam yaparak “Malın fiziksel kalitesini artırmak” mümkün değildir; kalite üretim departmanının ve Ar-Ge’nin konusudur.

14. Bürokratik örgüt yapısını etkinlik açısından ideal bir örgüt yapısı olarak tasvir eden yönetim düşünürü kimdir?

A) Max Weber
B) Henri Fayol
C) Chris Argyris
D) Frederick Taylor
E) Elton Mayo

Cevap : A) Max Weber

Açıklama : Yönetim biliminde Klasik Teori’nin üç öncüsü vardır:
– Frederick Taylor: Bilimsel Yönetim (işçi verimliliği).
– Henri Fayol: Yönetim Süreci (yönetim fonksiyonları).
– Max Weber: Bürokrasi Yaklaşımı. Weber, işletmelerin ve devletlerin en verimli şekilde yönetilmesi için kurallara dayalı, hiyerarşik, gayrişahsi ve yazılı kayıtların olduğu “İdeal Bürokrasi” modelini geliştirmiştir.

15. Aşağıdakilerden hangisi işletmelerin fizibilite etütlerinden biri değildir?

A) Finansal etüt
B) Teknik etüt
C) Yasal etüt
D) Ekonomik etüt
E) Sosyal etüt

Cevap : E) Sosyal etüt

Açıklama : Bir yatırım kararı almadan önce yapılan “Fizibilite (Yapılabilirlik) Çalışmaları”nın standart aşamaları şunlardır:
1. Ekonomik Etüt: Pazar var mı, talep ne kadar?
2. Teknik Etüt: Teknoloji, makine, yer seçimi uygun mu?
3. Finansal Etüt: Sermaye yeterli mi, kârlı mı?
4. Yasal (Hukuki) Etüt: Kanunlara uygun mu?

“Sosyal Etüt” (Toplumsal fayda analizi), genellikle kamu yatırımlarında (baraj, yol vb.) bakılan bir kriterdir; ancak ticari işletmelerin standart fizibilite raporlarında temel bir “ana başlık” olarak yer almaz, genellikle ekonomik etüdün içinde bir alt boyut veya ÇED raporu gibi yan bir unsur olarak kalır. Diğer şıklar işletmenin varlığı için zorunlu temel etütlerdir.

16. Bir petrol rafinerisinin petrol kaynaklarına yakın kurulması, kuruluş yeri seçiminde önemli olan aşağıdaki faktörlerden hangisi ile ilgilidir?

A) Pazara yakınlık
B) Ham maddeye yakınlık
C) İş gücüne yakınlık
D) Teknolojiye yakınlık
E) Su kaynaklarına yakınlık

Cevap : B) Ham maddeye yakınlık

Açıklama : Kuruluş yeri seçiminde Alfred Weber’in teorisine göre; eğer hammadde taşınırken ağırlık kaybediyorsa veya taşıma maliyeti ürünün taşıma maliyetinden çok daha yüksekse, fabrika “Hammadde Kaynağına Yakın” kurulur. Petrol, çıkarıldığı yerde (kaynakta) ham haldedir, ağırdır ve rafineriye taşınması gerekir. Rafinerilerde işlenerek daha değerli ve taşınabilir ürünlere dönüşür. Bu nedenle lojistik maliyetleri düşürmek için rafineriler genellikle petrol kuyularına veya boru hattı bitiş noktalarına (hammaddeye) yakın kurulur.

17. İşletmeler pazar alanlarına göre sınıflandırıldığında aşağıdakilerden hangisi bu sınıflamada yer almaz?

A) Özel işletmeler
B) Ulusal işletmeler
C) Çok uluslu işletmeler
D) Uluslararası işletmeler
E) Küresel işletmeler

Cevap : A) Özel işletmeler

Açıklama : İşletmelerin faaliyet gösterdikleri coğrafi alana (Pazar Alanına) göre sınıflandırması şöyledir: Yerel, Bölgesel, Ulusal, Uluslararası, Çok Uluslu ve Küresel İşletmeler.
“Özel İşletmeler” kavramı ise pazar alanı ile ilgili değil; işletmenin “Sermaye Mülkiyeti / Hukuki Yapısı” ile ilgilidir (Kamu İşletmesi – Özel İşletme ayrımı). Dolayısıyla coğrafi bir sınıflandırma değildir.

18. Aşağıdakilerden hangisi finansal tablolardan biri değildir?

A) Fon akım tablosu
B) Üretim programı
C) Dağıtılmayan kârlar tablosu
D) Gelir tablosu
E) Bilanço

Cevap : B) Üretim programı

Açıklama : Muhasebe ve finansta kullanılan temel mali tablolar şunlardır:
– Bilanço: Belirli bir tarihteki varlık ve kaynakları gösterir.
– Gelir Tablosu: Belirli bir dönemin kâr/zarar performansını gösterir.
– Fon Akım Tablosu, Nakit Akım Tablosu, Özkaynak Değişim Tablosu vb.
“Üretim Programı” ise finansal bir tablo değil; üretim departmanının ne zaman, ne kadar ve hangi ürünü üreteceğini planladığı “operasyonel/teknik” bir plandır, muhasebe belgesi değildir.

19. Herhangi bir mal veya hizmetin üretiminden satışına kadar farklı aşamalarda faaliyette bulunan firmalar arasında gerçekleştirilen birleşmeler aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dikey birleşmeler
B) Yatay birleşmeler
C) Karma birleşmeler
D) Aynı merkezli birleşmeler
E) Çapraz birleşmeler

Cevap : A) Dikey birleşmeler

Açıklama : Şirket birleşmeleri (Mergers) faaliyet alanlarına göre ayrılır:
– Yatay Birleşme: Aynı işi yapan rakiplerin birleşmesi (Örn: İki bankanın birleşmesi).
– Dikey Birleşme: Tedarik zincirindeki farklı aşamalarda (üretim-satış veya hammadde-üretim) yer alan firmaların birleşmesidir. Örneğin bir mobilya üreticisinin, kereste fabrikasını (geriye doğru) veya mobilya mağazaları zincirini (ileriye doğru) satın alması dikey büyümedir. Soruda “üretimden satışa kadar farklı aşamalar” dendiği için cevap Dikey’dir.

20. İşletmelerin özel, kamu, karma işletmeler ve yabancı sermayeli işletmeler olarak ayrıldığı işletme sınıflandırması ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Faaliyet konularına göre işletmeler
B) Sermaye sahipliğine göre işletmeler
C) Üretilen mal ve hizmetin cinsine göre işletmeler
D) Pazar alanlarına göre işletmeler
E) Hukuki durumlarına göre işletmeler

Cevap : B) Sermaye sahipliğine göre işletmeler

Açıklama : İşletmeleri sınıflandırırken kullanılan en temel ölçütlerden biri, sermayenin kime ait olduğudur:
– Sermayenin tamamı veya çoğu devlete aitse: Kamu İşletmesi.
– Sermayenin tamamı özel şahıslara aitse: Özel İşletme.
– Sermaye devlet ve özel sektör ortaklığıysa: Karma İşletme.
– Sermaye yabancı uyruklulara aitse: Yabancı Sermayeli İşletme.
Bu sınıflandırma, mülkiyet yapısını yani “Sermaye Sahipliğini” esas alır.