Türkiye’de Sosyal Hizmet Uygulamaları 2025-2026 Final Soruları

Çocuk Refahı ve Çocuk İstismarı Kavramının Doğuşu

Sosyal hizmet biliminin en hassas çalışma alanlarından biri olan çocuk istismarı, tıbbi ve sosyal bir kavram olarak literatüre 1962 yılında Dr. C. Henry Kempe tarafından kazandırılmıştır. Kempe’nin “Örselenmiş Çocuk Sendromu” çalışması, çocuklardaki fiziksel yaralanmaların arkasındaki ebeveyn ihmal ve istismarını bilimsel olarak ispatlamıştır. Günümüzde çocuk refahı; bedensel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal engellerin ortadan kaldırılmasını hedefler. Modern Türkiye’de korunmaya muhtaç çocuklara yönelik tüm süreçler, 2005 yılında yürürlüğe giren 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu çerçevesinde yürütülmektedir. Bu kanun, çocukların yüksek yararını gözeterek danışmanlık, eğitim ve bakım gibi koruyucu tedbirleri düzenler.

Adli Sosyal Hizmet ve Ceza Adalet Sistemi

Suça sürüklenen çocuklarla ilgili yürütülen Adli Sosyal Hizmet müdahaleleri; koruyucu, önleyici, tedavi edici-rehabilite edici ve değiştirici-geliştirici başlıkları altında toplanır. Sosyal hizmetin etik felsefesi gereği, bu süreçlerde asla “cezalandırıcı müdahale” yer almaz; amaç bireyi topluma yeniden kazandırmaktır. Türkiye’de ceza adalet sistemi içindeki (mahkemeler, cezaevleri, denetimli serbestlik) tüm sosyal hizmet uygulamaları, doğrudan Adalet Bakanlığı bünyesindeki sosyal çalışmacılar tarafından yürütülür. Soruşturma evresinde savcı veya hakim tarafından yapılan ifade alımı ve keşif gibi tüm işlemlerde, tutanağın hukuki geçerliliği için Zabıt Katibi’nin bulunması zorunludur.

Bağımlılıkla Mücadelede Biyo-Psiko-Sosyal Yaklaşım

Madde bağımlılığı, sadece iradi bir seçim değil, biyolojik bir kontrol kaybı ve kronik bir beyin hastalığıdır. Bu sorunun tedavisinde ve nüksetmesinin önlenmesinde en etkili model Biyo-Psiko-Sosyal Model’dir. Bu yaklaşım; genetik yatkınlıkları, bireysel psikolojik süreçleri ve kişinin sosyal çevresini bir bütün olarak ele alır. Bağımlılığın tedavisinde rehabilitasyon ve sosyal entegrasyon süreçleri, tıbbi müdahale kadar kritiktir.

Sosyal Yardımlarda Dijitalleşme ve Kurumsal Yapı

Türkiye’de sosyal yardımların dağıtımında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) kilit rol oynar. Özellikle dar gelirli öğrencilerin kırtasiye, önlük ve çanta gibi temel ihtiyaçları SYDV fonları tarafından karşılanır. Yardımlarda adaleti sağlamak ve mükerrer yardımları önlemek amacıyla hayata geçirilen Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS), vatandaşların varlık ve gelir durumunu 20’den fazla kurum üzerinden online olarak sorgulayan entegre bir e-devlet uygulamasıdır. Yoksulluk analizi yapılırken ise UNDP tarafından geliştirilen, sadece geliri değil insani fırsatları (sağlık, eğitim, yaşam süresi) ölçen İnsani Yoksulluk kavramı esas alınmaktadır.

Sağlık Hizmetleri Kademeleri ve Yaşlı Refahı

Sağlık sistemi Türkiye’de üç basamakta örgütlenmiştir:

• Birinci Basamak: Aile Sağlığı ve Toplum Sağlığı Merkezleri (Koruyucu hizmetler).
• İkinci Basamak: Tam Teşekküllü Devlet ve Özel Hastaneler.
• Üçüncü Basamak: Onkoloji ve Ruh Sağlığı gibi “Özel Dal Hastaneleri” ile Eğitim ve Araştırma Hastaneleri.

Yaşlıların insan onuruna yaraşır bir şekilde yaşamlarını sürdürmesi olarak tanımlanan Yaşlı Refahı, huzurevlerindeki Sosyal Servis birimleri aracılığıyla denetlenir. Ailenin korunması ise Türk hukuk sisteminin temeli olan Anayasa’nın 41. maddesi ile devlet güvencesi altına alınmıştır.

Sosyal Hizmet Uzmanının Profesyonel Rolleri

Sosyal hizmet uzmanı (SHU), sahada çok boyutlu roller üstlenir. Müracaatçının çevresindeki tüm etkileşimli aktörleri (aile, okul, arkadaş) kapsayan müracaatçı sistemi ile çalışır. Göçmen ve mülteci gibi çok boyutlu sorunları olan gruplarda tüm yöntemleri birleştiren genelci müdahale biçimini uygular. Hizmet kaynakları arasındaki eşgüdümü sağlayarak kaynak dağıtımını organize ederken (Eşgüdüm Sağlayıcı), kadın hakları gibi alanlarda bilimsel verileri toplayıp analiz ederek Araştırmacı rolünü yerine getirir.

1. Çocuk istismarı kavramı 1962 yılında kim tarafından ortaya atılmıştır?

A) J. Addams
B) E. Durkheim
C) A.Comte
D) Henry Kempe
E) İlhan Tomanbay

Cevap : D) Henry Kempe

Açıklama : Çocuk istismarı, tıbbi ve sosyal bir kavram olarak literatüre Dr. **C. Henry Kempe** ve arkadaşları tarafından 1962 yılında yayınlanan “The Battered-Child Syndrome” (Örselenmiş Çocuk Sendromu) makalesi ile girmiştir. Kempe, çocuklardaki açıklanamayan kırık ve yaralanmaların ebeveyn şiddetinden kaynaklandığını bilimsel olarak ortaya koyarak bu karanlık alanı aydınlatmıştır. (J. Addams sosyal hizmetin öncüsü, Durkheim ve Comte sosyologdur).

2. Ülkemizde sosyal yardım faaliyetleri farklı kurum ve kuruluşlar tarafından karşılanmaktadır.
Ülkemizde ilköğretim ve lisede okuyan fakir ve yardıma muhtaç ailelerin çocuklarının önlük, ayakkabı, çanta, kırtasiye gibi temel okul ihtiyaçları hangi kurum tarafından karşılanmaktadır?

A) Milli Eğitim Bakanlığı
B) Yeşilay
C) Sağlık Bakanlığı
D) SYDV
E) Kızılay

Cevap : D) SYDV

Açıklama : Türkiye’de yoksul ailelerin çocuklarına yönelik eğitim materyali (önlük, çanta, kırtasiye) yardımları, yerelde Kaymakamlıklar bünyesinde faaliyet gösteren Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) tarafından organize edilir ve dağıtılır. Bu yardımlar, vakıfların “Eğitim Yardımları” kalemi altında, fon kaynakları kullanılarak periyodik olarak (okul açılış dönemlerinde) yapılır.

3. Suça sürüklenen çocuklara yönelik adli sosyal hizmet müdahalesi birkaç ana başlık altında ele alınmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi suça sürüklenen çocuklara yönelik adli sosyal hizmet müdahalesi içerisinde yer almaz?

A) Koruyucu sosyal hizmet müdahalesi
B) Önleyici sosyal hizmet müdahalesi
C) Cezalandırıcı müdahale
D) Tedavi edici – Rehabilite edici sosyal hizmet müdahalesi
E) Değiştirici – Geliştirici sosyal hizmet müdahalesi

Cevap : C) Cezalandırıcı müdahale

Açıklama : Sosyal hizmet mesleğinin felsefesi; insan haklarına saygı, onur ve değişim odaklıdır. Adli sosyal hizmette amaç çocuğu cezalandırmak değil; onu suça iten nedenleri ortadan kaldırmak, rehabilite etmek ve topluma kazandırmaktır. Bu nedenle “Cezalandırıcı müdahale”, sosyal hizmetin doğasına, etik ilkelerine ve yöntemlerine tamamen aykırıdır; bu yargı sisteminin (hapishane/ceza) bir fonksiyonu olabilir ama sosyal hizmetin bir müdahale yöntemi değildir.

4. Ceza adalet sisteminde suç çeşidi, suçu işleyen kişinin cinsiyeti, yaşı vb. faktörlerden dolayı birçok kuruluş yer almaktadır.
Ceza adalet sisteminde uygulanan sosyal hizmet uygulamaları hangi bakanlık bünyesindeki sosyal çalışmacılar tarafından uygulanmaktadır?

A) Sağlık Bakanlığı
B) Adalet Bakanlığı
C) İçişleri Bakanlığı
D) Milli Savunma Bakanlığı
E) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

Cevap : B) Adalet Bakanlığı

Açıklama : Ceza adalet sistemi içindeki (mahkemeler, cezaevleri, denetimli serbestlik müdürlükleri) sosyal inceleme, raporlama ve rehabilitasyon hizmetleri, doğrudan Adalet Bakanlığı bünyesinde istihdam edilen sosyal çalışmacılar (pedagog ve psikologlarla birlikte) tarafından yürütülür. (Aile Bakanlığı koruma altındaki çocuklara bakar, ancak ceza sistemi içindeki adli süreç Adalet Bakanlığı’nın yetkisindedir).

5. Hem bağımlılığı hem de bağımlılığın yeniden nüksetmesini önleme çalışmasına odaklanan model aşağıdakilerden hangisidir?

A) Hastalık modeli
B) Ruhsal model
C) Tıbbi model
D) Biyo-psiko-sosyal model
E) Moral model

Cevap : D) Biyo-psiko-sosyal model

Açıklama : Bağımlılığı sadece biyolojik bir hastalık (Tıbbi model) veya ahlaki bir zayıflık (Moral model) olarak değil; biyolojik yatkınlıklar, psikolojik süreçler ve sosyal çevre faktörlerinin birleşimi olarak ele alan en kapsamlı yaklaşım “Biyo-Psiko-Sosyal Model”dir. Bu model, sorunun tüm boyutlarını ele aldığı için hem tedavide hem de tedaviden sonra tekrar başlamayı (nüksetmeyi) önlemede en etkili ve bütüncül yaklaşımdır.

6. Aşağıdakilerden hangisi suça sürüklenen çocuklara yönelik adli sosyal hizmet müdahalelerinden değildir?

A) Koruyucu sosyal hizmet müdahalesi
B) Geliştirici sosyal hizmet müdahalesi
C) Değiştirici sosyal hizmet müdahalesi
D) Destekleyici sosyal hizmet müdahalesi
E) Tedavi edici – Rehabilite edici sosyal hizmet müdahalesi

Cevap : D) Destekleyici sosyal hizmet müdahalesi

Açıklama :

7. Yaşlıların insan onur ve şahsiyetine yakışır bir şekilde hayatlarını sürdürebilmelerine ne denir?

A) Erişkin refahı
B) Yaşlanma
C) Yaşlı refahı
D) Sağlıklı yaşlanma
E) Sağlıklı yaşama

Cevap : C) Yaşlı refahı

Açıklama : Yaşlı bireylerin barınma, bakım, sağlık, ekonomik güvence ve sosyal katılım gibi ihtiyaçlarının karşılanarak; yaşamlarını insan onuruna yaraşır, güvenli ve mutlu bir şekilde sürdürmelerini sağlayan hizmetler ve politikalar bütününe “Yaşlı Refahı” denir.

8. İnsani Yoksulluk kavramı ilk defa nerede kullanılmıştır?

A) Çocuk Hakları Sözleşmesi
B) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
C) 633 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname
D) İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi
E) Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)

Cevap : E) Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)

Açıklama : “İnsani Yoksulluk” (Human Poverty) kavramı ve endeksi, ilk kez Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’nın (UNDP) 1997 yılı İnsani Gelişme Raporu’nda ortaya atılmıştır. Bu kavram, yoksulluğu sadece gelir düşüklüğü olarak değil, insani gelişim fırsatlarından yoksunluk olarak tanımlar.

9. Aşağıdakilerden hangisi ikinci basamak tedavi edici sağlık hizmetlerini gerçekleştiren kurumlardandır?

A) Sağlık Ocağı
B) Toplum Sağlığı Merkezleri
C) Tam Teşekküllü Hastaneler
D) Aile Sağlığı Merkezi
E) Aile Hekimliği

Cevap : C) Tam Teşekküllü Hastaneler

Açıklama : Sağlık hizmetleri basamakları şöyledir:
1. Basamak: Aile Sağlığı Merkezleri (Sağlık Ocağı), Toplum Sağlığı Merkezleri (Koruyucu hizmetler).
2. Basamak: Tam Teşekküllü Devlet Hastaneleri ve Özel Hastaneler (Yataklı tedavi, uzman hekim hizmeti).
3. Basamak: Üniversite ve Eğitim Araştırma Hastaneleri (İleri tetkik/tedavi).

10. Kişinin kullandığı maddeyi birçok kez bırakma girişiminde bulunmasına rağmen bırakamaması, giderek madde dozunu artırması, kullanmayı bıraktığında yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması, zararlarını görmesine rağmen kullanmayı sürdürmesi, zamanının büyük bölümünü madde arayarak geçirmesi ile ortaya çıkan durumuna ne denir?

A) Bağımlılık
B) Alışkanlık
C) Rehabilitasyon
D) Mürakabe
E) Mücadele

Cevap : A) Bağımlılık

Açıklama : Sorudaki tanım (kontrol kaybı, doz artırımı/tolerans, yoksunluk krizleri ve zarar görmesine rağmen devam etme), tıbbi literatürdeki “Madde Bağımlılığı” sendromunun kriterleridir. Bu durum, iradi bir alışkanlıktan öte, beyin kimyasını değiştiren kronik bir beyin hastalığıdır.

11. Ülkemizde uygulanan sosyal hizmet müdahaleleri birey, grup, toplum ve topluluklara göre farklı biçimlerde değerlendirilmektedir.
Göçmen, sığınmacı ve mültecilere yönelik ülkemizde uygulanan sosyal hizmet müdahalesi hangi müdahale biçimi olarak değerlendirilmektedir?

A) Bireysel müdahale
B) Genelci müdahale
C) Koruyucu müdahale
D) Önleyici müdahale
E) Tedavi edici müdahale

Cevap : B) Genelci müdahale

Açıklama : Mülteci ve sığınmacıların sorunları çok boyutludur (hukuki, psikolojik, ekonomik, barınma, eğitim). Bu karmaşık sorunları çözmek için sosyal çalışmacı; bireyle çalışma, grupla çalışma, toplumla çalışma ve sosyal politika geliştirme gibi tüm yöntemleri bütünleşik olarak kullanır. Bu çok yönlü ve bütüncül yaklaşıma “Genelci Sosyal Hizmet Müdahalesi” (Generalist Practice) denir.

12. Müracaatçı ve onun çevresinde müracaatçının sorununu ya da sorunun çözümünü etkileyen ve bunlardan etkilenen etkileşimli aktörlerden oluşan sisteme ne denir?

A) Aktör
B) Müracaatçı sistemi
C) Müracaatçı
D) Sosyal çalışmacı
E) Danışan

Cevap : B) Müracaatçı sistemi

Açıklama : Sosyal hizmette değişim hedeflenen birim sadece birey değildir. Birey, ailesi, arkadaşları, iş yeri ve sosyal çevresiyle bir bütündür. Yardım sürecine dahil olan, sorundan etkilenen veya çözümün parçası olan bu bütünleşik yapıya “Müracaatçı Sistemi” denir.

13. Sosyal hizmet uzmanların çalışma yaptığı kuruluşlardaki birimlerine farklı isimler verilmektedir.
Aşağıdakilerden hangisi “huzurevi, huzurevi yaşlı bakım ve rehabilitasyon” kuruluşlarında sosyal çalışmacının hizmet ettiği birime verilen isimdir?

A) Sosyal çalışma birimi
B) Sosya hizmet birimi
C) Sosyal servis
D) Psiko-sosyal servis birimi
E) Tıbbi sosyal hizmet birimi

Cevap : C) Sosyal servis

Açıklama : Huzurevleri ve rehabilitasyon merkezleri gibi yatılı sosyal hizmet kuruluşlarında; müracaatçıların kabulü, psiko-sosyal değerlendirmesi, uyumu ve takibi gibi mesleki çalışmaların yürütüldüğü birime mevzuatta ve uygulamada “Sosyal Servis” adı verilir.

14. İnsan ve hizmet kaynakları arasında iletişim ve eşgüdümü artırma yolu ile bir dağılım sistemi geliştirmeyi hedeflemek sosyal hizmet uzmanının hangi rolünü açıklamaktadır?

A) Danışman
B) Eşgüdüm sağlayıcı
C) Eğitici
D) Savunuculuk
E) Yönlendirici

Cevap : B) Eşgüdüm sağlayıcı

Açıklama : Sosyal hizmet uzmanının; farklı kurumlar, uzmanlar ve kaynaklar arasında bağlantı kurarak hizmetin tekrarlanmasını önlemesi, iletişimi sağlaması ve kaynakların etkin dağıtılmasını organize etmesi “Eşgüdüm Sağlayıcı” (Coordinator) rolüdür. Bu rol, hizmetlerin parçalı değil, bütüncül sunulmasını sağlar.

15. Çocuk refahı hizmetleri (child welfare services); çocuk refahı alanında saptanan politikalara uygun çocukların gelişimini engelleyen unsurları ortadan kaldırmayı sağlamaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi çocuk refahı hizmetlerinde çocuğun gelişiminin önündeki engellerden sayılmamaktadır?

A) Ruhsal engeller
B) Bedensel engeller
C) Ahlaki engeller
D) Toplumsal engeller
E) Sosyal medya engeli

Cevap : E) Sosyal medya engeli

Açıklama : Geleneksel çocuk refahı literatüründe çocuğun gelişimini engelleyen temel faktörler; Bedensel (fiziksel sağlık/sakatlık), Ruhsal (psikolojik sorunlar), Ahlaki (suça yönelme/değer erozyonu) ve Toplumsal (yoksulluk/ayrımcılık) engeller olarak sınıflandırılır. “Sosyal medya engeli”, güncel bir sorun alanı olsa da, klasik literatürdeki temel yapısal engel kategorilerinden biri olarak sayılmaz; daha çok “teknolojik/çevresel” bir risk faktörü olarak ele alınır.

16. Sosyal yardım başvurusu yapan vatandaşların muhtaçlıklarını ve kişisel verilerini merkezi veri tabanlarından temin/tespit etme ve mükerrer yardımların önlenmesine yönelik olarak kurumlar arası (online) veri paylaşımını sağlama amacıyla SYDGM tarafından 6 aylık çalışma ile hayata geçirilen e-Devlet uygulaması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sosyal Yardım Bilgi Sistemi
B) Ekonomik Destek Programı
C) Sosyal Yardım Programı
D) Aile Destek Programı
E) Sosyo-Ekonomik Destek Programı

Cevap : A) Sosyal Yardım Bilgi Sistemi

Açıklama : Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (eski adıyla SYDGM) tarafından geliştirilen ve vatandaşların 20’den fazla kurumdaki (tapu, SGK, vergi, araç vb.) varlık/gelir bilgilerini tek ekranda sorgulamaya yarayan entegre sisteme “Sosyal Yardım Bilgi Sistemi” (SOYBİS) denir. Bu sistem, yardımlarda adaleti sağlamak ve bürokrasiyi azaltmak için kurulmuştur.

17. Korunmaya ihtiyacı olan çocuklarla ilgili hukuki düzenleme hangi yasaya dayanmaktadır?

A) 5395 Sayılı Kanun
B) 5393 Sayılı Kanun
C) 2828 Sayılı Kanun
D) 633 Sayılı Kanun Hükmündeki Kararname
E) 1580 Sayılı Kanun

Cevap : A) 5395 Sayılı Kanun

Açıklama : Türkiye’de korunmaya ihtiyacı olan veya suça sürüklenen çocuklarla ilgili koruyucu ve destekleyici tedbirlerin (danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık, barınma) çerçevesini çizen temel ve güncel yasa, 2005 yılında yürürlüğe giren 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu’dur. (2828 SHÇEK kanunu kurumları düzenler, ancak koruma tedbirlerinin usulü 5395’e dayanır).

18. Sağlık Bakanlığına bağlı üç basamaklı tedavi merkezleri bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi üçüncü basamak tedavi edici sağlık hizmeti olan özel dal hastaneleri kapsamında değerlendirilmez?

A) Eğitim ve araştırma hastaneleri
B) Ruh sağlığı hastaneleri
C) Onkoloji hastaneleri
D) Göz hastaneleri
E) Kalp-damar hastaneleri

Cevap : A) Eğitim ve araştırma hastaneleri

Açıklama : Üçüncü basamak sağlık kuruluşları ileri tetkik ve tedavi merkezleridir. Bunlar içinde “Özel Dal Hastaneleri” (B, C, D, E şıklarındaki gibi sadece belirli bir hastalığa veya organa odaklanan hastaneler) ve “Eğitim Araştırma Hastaneleri” vardır. Soru, hangisinin “Özel Dal Hastanesi” kapsamında olmadığını sormaktadır. Eğitim ve Araştırma Hastaneleri, tek bir dala değil, tüm branşlara hizmet veren “Genel” nitelikli 3. basamak hastanelerdir. Diğerleri ise spesifik (özel dal) hastanelerdir.

19. “Ailenin korunması” hangi hukuki belgeye dayanmaktadır?

A) Yönetmelik
B) İçtihat
C) Tüzük
D) Yasa
E) Anayasa Metni

Cevap : E) Anayasa Metni

Açıklama : Ailenin korunması, Türk hukuk hiyerarşisinin en tepesindeki belgede, 1982 Anayasası’nın 41. Maddesi’nde düzenlenmiştir. Madde başlığı “Ailenin korunması ve çocuk hakları”dır ve “Aile, Türk toplumunun temelidir…” hükmüyle devlete aileyi koruma ödevi verir.

20. SHU, kadın hakları konusunda bir çok role sahiptir.
“SHU, kadın hakları konusunda veri toplamak, bu verileri sınıflama, analiz etmek ve sonuçları yayımlamakla görevlidir” ifadesi SHU’nun hangi rolüne işaret etmektedir?

A) Yönetici
B) Harekete Geçirici
C) Planlayıcı
D) Davranış Değiştirici
E) Araştırmacı

Cevap : E) Araştırmacı

Açıklama : Veri toplamak, sahadaki sorunları bilimsel yöntemlerle incelemek, istatistiksel analiz yapmak, raporlaştırmak ve yayınlamak; Sosyal Hizmet Uzmanı’nın (SHU) “Araştırmacı” rolünün tanımıdır. Bu rol sayesinde sosyal sorunların boyutları görünür hale gelir ve kanıta dayalı politika üretilmesi sağlanır.