Temel Tasarım-1 2024-2025 Bütünleme Soruları

Görsel Algının Temeli: Şekil-Zemin İlişkisi

Tasarım sürecinin en temel basamağı, izleyicinin bir yüzey üzerindeki ögeleri nasıl algıladığını anlamaktır. Gestalt kuramına göre, bir alan içindeki pozitif elemanlar “figür” (şekil) olarak tanımlanırken, bu figürü taşıyan ve çevreleyen boşluk ise arka plan (zemin) olarak adlandırılır. Tasarımda özgünlük arayan bir sanatçı için bu iki alan arasındaki dengeyi kurmak ve mesleki dayanışma içinde kalarak temel tasarım eğitimini içselleştirmek hayati önem taşır.

Denge Türleri ve Kristalografik Yaklaşım

Denge, bir kompozisyondaki görsel ağırlığın eşit dağılımıdır. Klasik simetrik veya dinamik asimetrik dengenin ötesinde, Kristalografik Denge (All-over pattern) dikkat çekici bir yapı sunar. Bu modelde tasarımın belirli bir odak noktası yoktur; eşit ağırlıktaki ögeler tüm yüzeye yayılarak görsel bir doku oluşturur. Asimetrik dengede ise görsel ilgiyi artırmak için genellikle “Üçte Bir” (1/3) kuralı uygulanarak objeler kadrajın kesişim noktalarına yerleştirilir.

Vurgu ve Subordinasyonun Gücü

Tasarımda her şeyin ön plana çıkarılmaya çalışılması, aslında hiçbir şeyin vurgulanmamasıyla sonuçlanır. Vurgu (Emphasis), tasarım elemanlarının (renk, boyut, doku vb.) kullanımıyla ilgi merkezinin oluşturulmasıdır. Ana ögenin parlamasını sağlamak için diğer elemanların bilinçli olarak etkisizleştirilmesine veya yardımcı konuma çekilmesine ise subordinasyon denir. Ancak unutulmamalıdır ki, kristalografik desenler gibi özel çalışmalarda belirgin bir vurgu alanı bulunması zorunlu değildir.

Renk Teorisi: RGB, CMYK ve Pazarlama Psikolojisi

Tasarımcılar, çalışmanın nihai mecrasına göre uygun renk modelini seçmelidir:

• RGB Modeli: Monitör ve ekranlar için kullanılan, ışık etkileşimine dayalı toplamsal (additive) modeldir.
• CMYK Modeli: Matbaa ve yazıcılar için kullanılan, mürekkep/pigment esaslı çıkarmalı (subtractive) modeldir.

Renk seçimi sadece teknik bir zorunluluk değil, stratejik bir karardır; markanın kişiliği ve hedef kitlenin tercihleri bu kararı şekillendirir. Satyendra Singh’in araştırmasına göre, tüketiciler bir ürünle ilgili ilk kanaatlerini ilk 90 saniye içinde oluştururlar ve bu değerlendirmenin büyük bir kısmı sadece renklere dayanır.

Sanat Akımları ve Formun Dönüşümü

Tasarım tarihi, formun ve dokunun yeniden yorumlanmasıyla şekillenmiştir. Kübist sanatçılar nesneleri geometrik parçalara ayırarak farklı açılardan eşzamanlı bir doku oluştururken; Victor Vasarely gibi Op Art öncüleri geometriye dayalı yanılsamalarla optik dokular üretmişlerdir. Erol Eti’ye göre, bir noktanın yüzeyde büyüyüp küçülerek farklılaşması kompozisyona dinamizm kazandırır. Sanat tarihindeki bu gelişimde Rönesans simetri ve ölçüye odaklanırken, Barok sanatı hareket ve devinimi merkeze almıştır.

1. Vurgu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Bir sanatçının eserinde mutlaka bir veya birden çok vurgu alanı olmak zorundadır.
B) Tasarım yüzeyinde birden çok ve eşit ölçekte vurgu ögesi bulunması etkiyi azaltır.
C) Her şeyin vurgulandığı bir tasarımda hiçbir şey vurgulanmamıştır.
D) Vurgu tasarım elemanlarının hepsiyle sağlanabilir.
E) Tasarım elemanlarının dağılımı, formları, dokuları, oranları ve yüzeyde nasıl yer aldıkları vurguyu etkiler.

Cevap : A) Bir sanatçının eserinde mutlaka bir veya birden çok vurgu alanı olmak zorundadır.

Açıklama : Tasarım prensiplerinde vurgu (emphasis/focal point) çok önemli bir öge olsa da, her tasarımda “mutlaka” belirgin bir odak noktası olmak zorunda değildir. Örneğin, “Kristalografik Denge” (All-over pattern) kullanılan desen tasarımlarında veya minimalist zemin çalışmalarında bilinçli olarak vurgu dağıtılır ve tek bir odak noktası oluşturulmaz. Bu nedenle “mutlaka olmak zorundadır” ifadesi teknik olarak yanlıştır. Diğer şıklar (B, C, D, E) vurgunun doğası ve yönetimiyle ilgili doğru önermelerdir.

2. Bir alan içinde pozitif elemanları figür olarak tanımlarken, figür veya objeyi taşıyan görsel alanı ise …….olarak tanımlanır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) üst plan
B) dar plan
C) ön plan
D) arka plan
E) yan plan

Cevap : D) arka plan

Açıklama : Gestalt algı kuramındaki “Şekil-Zemin İlişkisi” (Figure-Ground Relationship) prensibine göre; algıda öne çıkan, sınırları belirli ve dikkat çeken nesneye “Figür” (Şekil/Pozitif Alan), bu figürü çevreleyen, geride kalan ve onu taşıyan alana ise “Zemin” veya “Arka Plan” (Negatif Alan) denir.

3. Tasarımcının özgün çalışmalar ortaya koyabilmesi için iyi bir temel tasarım eğitimi önemli görülmektedir.
Yukarıdaki önermeye göre, bir tasarımcının özgün çalışmalar yapabilmesi için aşağıdakilerden hangisini yapması gerekmektedir?

A) Değerler eğitimine önem vermemeli
B) Subjektif yargılarını geliştirebilmeli
C) Hızlı tasarım problemleri çözmek için şablon görseller kullanılmalı
D) Grup içi çalışmalarını merkeze almamalı
E) Mesleki dayanışma içinde olmalı

Cevap : E) Mesleki dayanışma içinde olmalı

Açıklama :

4.

Yukarıdaki düzenlemelerden hangisinde vurgu ilkesi yoktur?

A) a
B) d
C) c
D) b
E) e

Cevap : A) a

Açıklama :

5. Aşağıda verilen görüşlerden hangisi Aristotales’e aittir?

A) Sanat; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.
B) Huzur; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.
C) Renkler; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.
D) Müzik; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.
E) Tasarım; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.

Cevap : C) Renkler; su, hava, toprak ve ateş gibi temel öğedir.

Açıklama : Antik Yunan filozofları renklerin doğasını elementlerle açıklamaya çalışmışlardır. Aristo (veya onun okuluna atfedilen De Coloribus metni), renklerin elementlerin (ateş, hava, su, toprak) karışımı veya durumlarıyla ilişkili olduğunu savunmuştur. Basit renklerin (beyaz ve siyah gibi) elementlerin (ateş, hava, su, toprak) doğal renkleri olduğunu, diğer renklerin ise bunların karışımıyla oluştuğunu belirtmiştir. Dolayısıyla Aristo felsefesinde renkler, elementel bir yapı taşır.

6. Erol Eti’ye göre, noktanın yüzey üzerinde farklılaştırılarak büyüyüp küçülmesi aşağıdakilerden hangisini oluşturur?

A) Çizgi
B) Dinamizm
C) Monotonluk
D) Ağırlık
E) Boşluk

Cevap : B) Dinamizm

Açıklama : Tasarım yüzeyinde bir noktanın veya lekenin boyutunun kademeli olarak değişmesi (büyümesi veya küçülmesi), izleyicinin gözünde bir hareket ve derinlik algısı yaratır. Erol Eti’nin Temel Tasarım kuramına göre, bu boyutsal değişim ve farklılaşma, durağanlığı kırarak kompozisyona “Dinamizm” (Hareketlilik) kazandırır.

7.

Yukarıda verilmiş olan grafik tasarımda ritmin hangi türü kullanılmıştır?

A) Yüzeysel ritim
B) Artan ritim
C) Değişken ritim
D) Aşamalı ritim
E) Azalan ritim

Cevap : C) Değişken ritim

Açıklama :

8. “….. sanatçılar, nesnelerin yapısına yönelmiş, biçimleri geometrik parçalara ayırarak farklı açılardan görünümlerini tuval zemininde görsel doku oluşturacak şekilde aktarmışlardır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Sürrealist
B) Empresyonist
C) Optik
D) Kübist
E) Dadaist

Cevap : D) Kübist

Açıklama : Tanım, 20. yüzyılın başlarında Pablo Picasso ve Georges Braque öncülüğünde gelişen Kübizm (Cubism) akımını tarif etmektedir. Kübistler, nesneleri tek bir bakış açısından (perspektif) çizmek yerine; onları parçalar, analiz eder ve geometrik formlar (küp, silindir, koni) halinde, aynı anda birçok farklı açıdan görünecek şekilde yeniden birleştirirler.

9. Tasarımda bir odak noktası yoktur. Eşit ağırlıktaki görsel ögeleri tekrarlayarak tasarımda denge sağlanmaya çalışılır. Görsel hiyerarşi ilk bakışta hemen tanımlanamadığından karmaşık ya da rastgele izlenimi verebilir. Aynı şekillerin, aynı renklerin tekrarı söz konusudur.
Yukarıda verilen tanım hangi denge türüne aittir?

A) Kristalografik denge
B) Simetrik denge
C) Radyal denge
D) Asimetrik denge
E) Informal denge

Cevap : A) Kristalografik denge

Açıklama : Kristalografik Denge (Crystallographic Balance), diğer adıyla “Mozaik Denge” veya “Tümden Denge” (All-over pattern); tıpkı bir duvar kağıdı deseni veya kumaş dokusu gibi, tasarımın her yerine eşit ağırlığın dağıtıldığı, belirli bir odak noktasının olmadığı denge türüdür. Göz yüzeyde sürekli dolaşır.

10. Farklı açılarda eğilen çizgi…….çizgi özelliğine sahip olur.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) düz
B) geniş
C) kalın
D) çapraz
E) eğri

Cevap : E) eğri

Açıklama :

11. Tasarım yüzeyinde izleyicinin izlemesi gereken yolu kullanarak ilgi merkezine yönlendirilmesine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Denge
B) Leke
C) Hareket
D) Doku
E) Ritim

Cevap : C) Hareket

Açıklama : Tasarım prensiplerinden “Hareket” (Movement); sanatçının, izleyicinin gözünü eser üzerinde belirli bir yörüngede dolaştırmak ve sonunda odak noktasına (ilgi merkezine) ulaştırmak için görsel öğeleri kullanma biçimidir. Çizgiler, şekiller ve renk geçişleri gözü yönlendirir.

12. Doku ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Dokuların varlıkları bir şekiller ve alanlarla mümkündür.
B) Multidisipliner bir terim olarak her alanda farklı bir anlam içerir.
C) Dokunun işleniş etkisi yakınlık, uzaklık etkisi yaratır.
D) Yapay dokular insan tarafından oluşturulur.
E) Işık, gölge, renk, ton ve biçim sayesinde derinlik etkisi yaratan, gerçeğe yakın görsel dokular oluşturulur.

Cevap : B) Multidisipliner bir terim olarak her alanda farklı bir anlam içerir.

Açıklama :

13. Aşağıdakilerden hangisi RGB renk modelinin temel özelliklerini en doğru bir şekilde vermektedir?

A) Çıkarmalı renk modelidir. Üç temel renkteki ışığın değişik yoğunluklarda etkileşimine dayanmaktadır. Kırmızı, yeşil ve mavi için kullanılan kısaltmadır.
B) Monitör gibi elektronik cihazların renk modelidir. Mürekkep ya da pigmentler beyaz yüzeye uygulanarak renklerin parlaklığı elde edilmektedir. Kırmızı, yeşil ve mavi için kullanılan kısaltmadır.
C) Matbaa makineleri ve yazıcılar gibi mürekkep ve boya kullanarak renk üreten cihazların kullandığı modeldir. Kırmızı, yeşil ve mavi için kullanılan kısaltmadır.
D) Monitör gibi elektronik cihazların renk modelidir. Üç rengin her birinden minik noktalar (tram) atarak ve yarım tonlama oluşturarak, insan gözünün algılayabileceği belirli bir rengi oluşturmaktadır.
E) Monitör gibi elektronik cihazların renk modelidir. Üç temel renkteki ışığın değişik yoğunluklarda etkileşimine dayanmaktadır. Kırmızı, yeşil ve mavi için kullanılan kısaltmadır.

Cevap : E) Monitör gibi elektronik cihazların renk modelidir. Üç temel renkteki ışığın değişik yoğunluklarda etkileşimine dayanmaktadır. Kırmızı, yeşil ve mavi için kullanılan kısaltmadır.

Açıklama : RGB (Red-Green-Blue) renk modeli; ışık tabanlıdır (Toplamsal/Additive), monitör/ekran teknolojilerinde kullanılır ve Kırmızı-Yeşil-Mavi ışığın karışımıyla renk üretir. A şıkkı “Çıkarmalı” dediği için yanlıştır (RGB Toplamsaldır). B şıkkı “Mürekkep” dediği için yanlıştır. E şıkkı, hem cihazı (monitör) hem de yöntemi (ışık etkileşimi) doğru tanımlamaktadır.

14. Matbaa makineleri ve yazıcılar gibi mürekkep ve boya kullanarak renk üreten cihazların kullandığı modeldir. Çıkarmalı bir renk modelidir. Monitörlerin aksine, yazıcılar farklı kombinasyonlarda bir renk spektrumu oluşturmak için çıkarmalı modeldeki ana mürekkep/pigment renklerini kullanmaktadırlar. Genellikle baskıda kullanılan bu renk modelinde, mürekkep ya da pigmentler beyaz yüzeye uygulanarak renklerin parlaklığı elde edilmektedir.
Yukarıdaki paragrafta tanımı verilen renk modeli/modelleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) CMYK renk modeli
B) RGB renk modeli
C) CIEXYZ renk modeli
D) HSV ve HSL renk modelleri
E) CIELAB renk modeli

Cevap : A) CMYK renk modeli

Açıklama : Metinde tarif edilen; matbaa/baskı odaklı, mürekkep/pigment kullanan ve “Çıkarmalı” (Subtractive) olan renk modeli CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black) modelidir. Kağıt üzerindeki baskı işleri için standarttır.

15. Görsel iletişim tasarımcısı renk seçiminde dört unsuru dikkate almalıdır ki bunlar; rengin kültürel çağrışımı, hedef kitlenin renk tercihi,… tasarımdaki yaklaşım biçimidir.
Yukarıdaki boşluğa getirilebilecek en uygun ifade aşağıdakilerden hangisidir?

A) matba çalışanlarının tercihleri
B) patronun kişisel tercihleri
C) firma ya da ürünün karakteri ve kişiliği
D) matbanın teknik zorunluluklar
E) tasarımcının kişisel tercihleri

Cevap : C) firma ya da ürünün karakteri ve kişiliği

Açıklama : Profesyonel tasarım sürecinde renk seçimi keyfi yapılamaz. Kültürel kodlar ve hedef kitlenin yanı sıra en kritik unsur, tasarlanan markanın kimliğidir. “Firma ya da ürünün karakteri ve kişiliği” (Marka Kimliği), rengin stratejik olarak belirlenmesini sağlar. (Örn: Bir banka için güven veren lacivert, bir fast-food için iştah açan kırmızı seçilmesi).

16. Victor Vasarely’nin geometriye dayanan anlatım biçimiyle, derinlik ve hacim elde ettiği görsel yanılsamalarla oluşturduğu dokulara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

A) Sabit doku
B) Geometrik doku
C) Hareketli doku
D) Optik doku
E) Organik doku

Cevap : D) Optik doku

Açıklama : Victor Vasarely, Op Art (Optik Sanat) akımının kurucusudur. Eserlerinde geometrik şekilleri ve renkleri kullanarak göz yanılsamaları (illüzyonlar), titreşimler ve sahte derinlikler yaratır. Bu tür, yüzeyde gerçekte olmayan ama gözün algıladığı dokuya “Optik Doku” denir.

17. Denge ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Kübist, Dadaist ve Sürrealist hareketler yoluyla modernizmde süslemeden uzak harfler ve asimetrik sayfa düzenleri tercih edilmiştir.
B) Tipografinin görsel dengesini, zemin şekil ilişkisi içinde yer alan ögelere uygun şekilde sağlamak önemlidir.
C) Dengeyi sağlamada her zaman eksenlere göre bir yerleşim ve metod kullanılmaz.
D) Rönesans döneminde asimetrik kompozisyonlar ve vurgu ön plana çıkar. Kompozisyonlarda ölçü aranmaz.
E) Barok sanatta durağanlığın yerini hareket ve devinim alır, heykeller etrafında gezmeyi gerektirecek şekilde hareketli tasarlanmıştır.

Cevap : D) Rönesans döneminde asimetrik kompozisyonlar ve vurgu ön plana çıkar. Kompozisyonlarda ölçü aranmaz.

Açıklama : Rönesans sanatı; denge, simetri, oran-orantı (Altın Oran) ve merkezi kompozisyon üzerine kuruludur. Rönesans’ta “asimetri” ve “ölçüsüzlük” değil; tam tersine matematiksel bir simetri ve ölçü hakimdir. Asimetri ve hareket, daha çok Barok ve sonraki dönemlerin özelliğidir. Bu nedenle D şıkkı sanat tarihi açısından yanlıştır.

18. Tasarımda vurgu yapılacak elemanın öne çıkması için diğer elemanların etkisizleştirilmesine …… denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) sfumato
B) subordinasyon
C) konstrüktivizm
D) illüstrasyon
E) impasto

Cevap : B) subordinasyon

Açıklama : Bir tasarımda hiyerarşi oluşturmak için, ana elemanın (Dominant) öne çıkarılması, diğer yardımcı elemanların ise baskılanarak geri plana itilmesi işlemine “Subordinasyon” (Tabi kılma / İkincilleştirme) denir. Bu sayede göz, karmaşa yaşamadan doğrudan vurgulanan alana yönelir.

19. Grafik tasarımda, fotoğrafçılıkta ve resim sanatında asimetrik denge oluşturulmak üzere…… oranı kullanılır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) dörtte üç
B) üçte bir
C) dörtte bir
D) beşte iki
E) üçte iki

Cevap : B) üçte bir

Açıklama : Kompozisyonda asimetrik dengeyi ve görsel ilgiyi sağlamak için kullanılan en yaygın kural “1/3 Kuralı” (Rule of Thirds / Üçte Bir Kuralı) dır. Kadraj yatay ve dikey olarak üç eşit parçaya bölünür ve ana objeler bu çizgilerin kesişim noktalarına (merkeze değil) yerleştirilir.

20. Singh’in “Impact of color on marketing”den atfen yaptığı bir araştırma sonucuna göre; insanlar, ürün tercihi esnasında ilk defa etkileşimde bulundukları ürünlerle ilgili değerlendirmelerini nasıl yapmaktadırlar?

A) İlk 30 saniye içinde ve renklere dayalı olarak yapmaktadırlar.
B) İlk 50 saniye içinde ve renklere dayalı olarak yapmaktadırlar.
C) İlk 90 saniye içinde ve biçime dayalı olarak yapmaktadırlar.
D) İlk 60 saniye içinde ve biçime dayalı olarak yapmaktadırlar.
E) İlk 90 saniye içinde ve renklere dayalı olarak yapmaktadırlar.

Cevap : E) İlk 90 saniye içinde ve renklere dayalı olarak yapmaktadırlar.

Açıklama : Satyendra Singh’in “Impact of Color on Marketing” adlı makalesindeki araştırmaya göre; tüketiciler bir ürünle veya kişiyle karşılaştıklarında ilk 90 saniye içinde bilinçaltı bir hüküm verirler ve bu hükmün %62 ile %90 arasındaki kısmı sadece renklere dayanır. Bu veri, pazarlamada rengin gücünü kanıtlayan temel istatistiklerden biridir.