İlk Yardım 2025-2026 Final Soruları (Güz)

Zehirlenmeler ve Bilinç Bozukluklarında İlk Adımlar

Zehirlenme vakalarında ilk kural ortam güvenliğini sağlamaktır. Özellikle doğal gaz veya şofben zehirlenmelerinde hasta hızla temiz havaya çıkarılmalı ve hava yolu açıklığı sağlanmalıdır. Bu süreçte hastanın yüzünü bol suyla yıkamak veya kolonya koklatmak gibi bilimsel olmayan yöntemlerden kaçınılmalıdır; bu tür uygulamalar solunum yolunu irrite edebilir veya kusma refleksini tetikleyerek durumu kötüleştirebilir.

Bilinci kapalı ancak solunumu devam eden hastalarda ise en büyük risk dilin geriye kaçması veya kusmukla boğulmadır. Bunu önlemek için hastaya Koma Pozisyonu (Yarı yüzükoyun yan yatış) verilerek soluk borusu emniyete alınmalıdır.

Vücut Sistemleri ve Travmatik Yaralanmalar

İlk yardımcı, vücut sistemlerini iyi tanımalıdır. Örneğin; beyin, beyincik, omurilik ve omurilik soğanı sinir sistemini oluştururken; kafatası bu hassas sistemi koruyan iskelet yapısının bir parçasıdır.

Yılan veya akrep sokması gibi zehirlenmelerde ise yarayı emmek, kesmek veya kanatmak zehrin yayılmasını hızlandırabilir. Bunun yerine yaralı bölge hareket ettirilmemeli, varsa baskı yapacak takılar çıkarılmalı ve tıbbi yardım beklenmelidir. Kırık, çıkık ve burkulmalarda ise sabitleme (tespit) yapılırken kan dolaşımını engellemeyecek yumuşak malzemeler kullanılmalı; ip veya tel gibi doku hasarı yapabilecek gereçlerden uzak durulmalıdır. Önemli bir kural olarak, çıkıklar asla ilk yardımcı tarafından yerine oturtulmaya çalışılmamalıdır.

Acil Durumlarda Teknik Müdahaleler: Heimlich ve Kanama Kontrolü

• • Hava Yolu Tıkanıklığı: Kişi öksürebiliyorsa bu kısmi tıkanıklıktır ve sadece öksürmeye teşvik edilir. Ancak öksürük kesilir, morarma başlar ve kişi nefes alamazsa bu tam tıkanıklıktır ve derhal Heimlich Manevrası uygulanmalıdır.

• Kanama Kontrolü: Kanamayı durdurmak için atardamarın kemik üzerinden geçtiği bası noktalarına (boyun, koltuk altı, kasık vb.) baskı uygulanır. Dirsek gibi bölgeler doğrudan ana bası noktası kabul edilmez.
• Sıcak Çarpması: Hasta serin bir yere alınmalı, giysileri gevşetilmeli ve bilinci açıksa sıvı desteği sağlanmalıdır.

Hasta ve Yaralı Taşıma Teknikleri

Taşıma sırasında baş-boyun-gövde eksenini korumak hayati önem taşır. Omurga yaralanması şüphesi olan bir hasta sedyeye yerleştirilirken en az 3 kişi tarafından, vücut ekseni bozulmadan kaldırılmalıdır. Genel taşıma kurallarına göre hasta en az 6 destek noktasından kavranmalıdır.

• İtfaiyeci Yöntemi: İlk yardımcının bir kolu boşta kaldığı için merdiven inip çıkarken veya bir yerden destek alırken avantaj sağlayan, hastanın omuzda taşındığı bir yöntemdir.
• Sedye ile Taşıma: Sedye 4 kişi tarafından taşınırken ekip içi uyum ve adım birliği (sağdakilerin sağ, soldakilerin sol adımla başlaması gibi) denge için şarttır.

1. Aşağıdakilerden hangisi doğal gaz (şofben) zehirlenmeleri sonucu yapılacak olan ilk yardım uygulamalarından biri değildir?

A) Hava yolu açıklığı sağlanır.
B) Bol su ile yüzü yıkanır.
C) Kişi ortamdan uzaklaştırılır.
D) Tıbbi yardım istenir.
E) Yaşam bulguları değerlendirilir.

Cevap : B) Bol su ile yüzü yıkanır.

Açıklama : Gaz zehirlenmelerinde öncelik ortam güvenliğini sağlamak, camları açmak ve kişiyi temiz havaya çıkarmaktır (C). Ardından yaşam bulguları (ABC) kontrol edilir (A, E) ve 112 aranır (D). Ancak kişiyi “bol su ile yüzünü yıkamak” veya “şoktan çıksın diye su serpmek” tıbbi bir ilk yardım uygulaması değildir; özellikle bilinci kapalıysa aspirasyon riskini artırabilir ve zaman kaybıdır.

2. Koma durumundaki bir hasta için aşağıdaki ilk yardım uygulamalarından hangisi doğrudur?

A) Hastanın hareket etmesi sağlanarak kendine gelmesi beklenir.
B) Hasta yan yatırılarak koma pozisyonu verilir.
C) Hastaya bol su içirilerek bilinci açılmaya çalışılır.
D) Hastanın solunum yolu açıklığını kontrol etmeye gerek yoktur.
E) Hastaya kuvvetli kokular koklatılarak uyarılmaya çalışılır.

Cevap : B) Hasta yan yatırılarak koma pozisyonu verilir.

Açıklama : Koma; bilincin kapalı olduğu ancak solunum ve dolaşımın var olduğu durumdur. Bu durumda en büyük risk, dilin geriye kaçması veya kusmukla soluk borusunun tıkanmasıdır. Bunu önlemek için hastaya “Yarı yüzükoyun yan yatış” pozisyonu yani “Koma Pozisyonu” verilir. Bilinci kapalı kişiye asla su verilmez, koklatılmaz veya sarsılmaz.

3. Aşağıdakilerden hangisi sinir sistemini oluşturan yapılardan biri değildir?

A) Beyincik
B) Beyin
C) Kafatası
D) Omurilik
E) Omurilik soğanı

Cevap : C) Kafatası

Açıklama : Sinir sistemi; Beyin, Beyincik, Omurilik Soğanı ve Omurilikten oluşur. “Kafatası” ise İskelet (Hareket) Sistemine ait kemik bir yapıdır; sinir sistemini korur ancak sinir sisteminin bir organı değildir.

4. Aşağıdakilerden hangisi yılan sokması sonrası yapılması gereken ilk yardım uygulamalarından biri değildir?

A) Yara, kol ve bacaklarda ise yara üstünden dolaşımı engellemeyecek şekilde bandaj uygulanır.
B) Yaraya yakın bölgede baskı yapabilecek eşyalar (yüzük, bilezik vb.) çıkarılır.
C) Yara, baş ve boyunda ise yara çevresine baskı uygulanır.
D) Yara, su ile yıkanır.
E) Yaralı bölge emilerek zehir çıkarılmaya çalışılır.

Cevap : E) Yaralı bölge emilerek zehir çıkarılmaya çalışılır.

Açıklama : Yılan veya böcek sokmalarında yaralı bölgeyi emmek, kesmek veya kanatmak kesinlikle yanlış ve tehlikeli uygulamalardır. Bu işlem, zehrin emen kişinin ağız mukozasından kana karışmasına veya yaranın enfekte olmasına neden olabilir. Doğrusu; hareket ettirmemek, soğuk uygulamak ve tıbbi yardım istemektir.

5. Omurilik yaralanmalarında kullanılan sedye üzerine yerleştirme tekniği kaç kişi tarafından uygulanır?

A) 4 kişi
B) 6 kişi
C) 8 kişi
D) 3 kişi
E) 5 kişi

Cevap : D) 3 kişi

Açıklama : Omurilik yaralanmalarında veya omurilik yaralanması şüphesinde, hastanın sedye üzerine yerleştirilmesi üç kişi tarafından uygulanır. Bu teknikte iki kişi hastanın göğüs hizasında karşılıklı diz çökerek baş–boyun eksenini korur, üçüncü kişi ise dizler hizasında yer alarak bacakları kavrar. Verilen komutla hasta veya yaralı, omurga ekseni bozulmadan düz bir şekilde kaldırılarak sedyeye yerleştirilir.

6. Aşağıdakilerden hangisi boğulmaların genel belirtilerinden biri değildir?

A) Bayılma
B) Yüksek ateş
C) Ağızda balgam toplanması ve köpüklenme
D) Yüzde, dudaklarda ve tırnaklarda morarma
E) Nefes almada güçlük

Cevap : B) Yüksek ateş

Açıklama : Boğulmalarda oksijen yetersizliğine bağlı olarak morarma (siyanoz), nefes darlığı, köpük gelmesi ve bilinç kaybı görülür. Ancak “Yüksek ateş” boğulmanın anlık bir belirtisi değildir; enfeksiyon durumunda sonradan gelişebilir ancak acil durum tablosunda yer almaz.

7. Aşağıdakilerden hangisi kanamalarda vücutta baskı uygulanacak noktalardan biri değildir?

A) Dirsek
B) Kasık
C) Kolun üst bölümü
D) Koltuk altı
E) Boyun

Cevap : A) Dirsek

Açıklama : Kanama durdurma noktaları (bası noktaları), atardamarların kemik ile deri arasından geçtiği ve yüzeye yakın olduğu bölgelerdir: Boyun (Şah damarı), Köprücük kemiği üzeri, Koltuk altı, Kolun üst iç kısmı ve Kasık. “Dirsek” bölgesinde ana bir bası noktası bulunmaz; dirsek daha çok turnike uygulamalarında alt sınır olarak referans alınabilir ama doğrudan bası noktası değildir.

8. Aşağıdakilerden hangisi boğulmalarda uygulanan genel ilk yardım işlemlerinden biri değildir?

A) Yaşamsal fonksiyonlar kontrol edilir.
B) Derhâl tıbbi yardım istenir.
C) Mineral kaybını önlemek için maden suyu içirilir.
D) Boğulma sebebi ortadan kaldırılır.
E) Temel yaşam desteği sağlanır.

Cevap : C) Mineral kaybını önlemek için maden suyu içirilir.

Açıklama : Boğulma tehlikesi geçiren kişiye ağızdan yiyecek-içecek verilmez; çünkü solunum yolu riski devam etmektedir ve kusma ihtimali yüksektir. Maden suyu içirmek, sıcak çarpması veya sıvı kaybı durumlarında (bilinç açıkken) geçerli olabilir ancak boğulmalarda uygulanmaz.

9. Aşağıdakilerden hangisi akrep sokması belirtilerinden biri değildir?

A) Bulantı, kusma
B) Ağrı
C) İltihaplanma, kızarma, morarma
D) Adale krampları, titreme ve karıncalanma
E) Ödem

Cevap : A) Bulantı, kusma

Açıklama : Akrep sokmalarında kuvvetli bir lokal reaksiyon görülür. Akrep sokması belirtilen bulgular arasında ağrı, ödem, iltihaplanma, kızarma ve morarma, adale krampları, titreme ve karıncalanma ile huzursuzluk ve havale yer almaktadır. Ancak bulantı ve kusma, akrep sokmasının belirtileri arasında yer almamaktadır. Bu nedenle doğru cevap A şıkkıdır.

10. Aşağıdakilerden hangisi doğal gaz (şofben) zehirlenmelerinde yapılan yanlış bir ilk yardım uygulamasıdır?

A) Kişi temiz havaya çıkarılır.
B) Kişiye kolonya koklatılır.
C) Tıbbi yardım istenir.
D) Solunumu değerlendirilir.
E) Hava yolu açıklığı sağlanır.

Cevap : B) Kişiye kolonya koklatılır.

Açıklama : Zehirlenme veya bilinç kaybı yaşayan kişiye kolonya, soğan vb. keskin kokular koklatmak yanlıştır. Bu işlem, kişinin solunum yolunu irrite edebilir, öğürme refleksini tetikleyerek kusmaya ve kusmuğun akciğere kaçmasına neden olabilir.

11. Aşağıdakilerden hangisi kırık, çıkık ve burkulmalarda tespit malzemesi olarak kullanılmaz?

A) İp, tel
B) Üçgen sargı
C) Battaniye, tahta
D) Rulo sargı
E) Eşarp, kravat

Cevap : A) İp, tel

Açıklama : Kırık tespitinde (sabitleme) kullanılan malzemeler geniş, yumuşak ve kan dolaşımını bozmayacak nitelikte olmalıdır (tahta, karton, sargı bezi, kravat vb.). İp, tel, kablo gibi ince ve kesici malzemeler dokuya zarar verir ve kan dolaşımını (kangren riski) engeller; bu nedenle asla kullanılmaz.

12. Çıkık durumunda yapılan ilk yardım uygulaması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Çıkık yerine oturtulur.
B) Eklem aynen bulunduğu şekilde tespit edilir.
C) Bölgede nabız, deri rengi ve ısısı kontrol edilir.
D) Hasta ya da yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez.
E) Tıbbi yardım istenir.

Cevap : A) Çıkık yerine oturtulur.

Açıklama : İlk yardımcının görevi teşhis veya tedavi (yerine oturtma) değildir. Çıkık veya kırık bölgesi, bulunduğu pozisyonda sabitlenmeli ve hareket ettirilmemelidir. Çıkığı yerine oturtmaya çalışmak damar, sinir ve doku hasarına yol açar; bu işlem sadece uzman hekimler tarafından yapılmalıdır.

13. Hasta ya da yaralı taşınırken baş-boyun-gövde ekseni esas alınarak en az kaç destek noktasından kavranmalıdır?

A) En az 3 destek noktasından kavranmalıdır.
B) En az 4 destek noktasından kavranmalıdır.
C) En az 2 destek noktasından kavranmalıdır.
D) En az 6 destek noktasından kavranmalıdır.
E) En az 5 destek noktasından kavranmalıdır.

Cevap : D) En az 6 destek noktasından kavranmalıdır.

Açıklama : Omurga yaralanması riskine karşı hasta taşınırken vücudun bükülmemesi gerekir. Bu nedenle baş, omuzlar, kalça, uyluk, dizler ve ayak bilekleri gibi noktalardan desteklenerek, yani “en az 6 destek noktasından” kavranarak taşınması en güvenli yöntemdir.

14.

Yukarıdaki görselde verilen pozisyonun ismi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ters düz pozisyon
B) Beşik pozisyonu
C) Şok pozisyonu
D) Koma pozisyonu
E) Rentek pozisyonu

Cevap : D) Koma pozisyonu

Açıklama : Görselde tarif edilen (bir kol başın altında, diğer kol ve üstteki bacak bükülü, yan yatış) pozisyon, bilinci kapalı ancak solunumu olan hastalara uygulanan “Koma Pozisyonu” (Yarı Yüzükoyun Yan Yatış) dur. Amaç kusma durumunda solunum yolunun tıkanmasını önlemektir.

15. Aşağıdaki hangi durumlarda hava yolunda kısmi tıkanıklığı olan kişilere müdahalede bulunulması (Heimlich manevrası) gerekmez?

A) Öksürüğü kaybolursa
B) Kazazedenin solunumu zayıflarsa
C) Morarma saptanırsa
D) Öksürüğü zayıflarsa
E) Ateşi yükselirse

Cevap : E) Ateşi yükselirse

Açıklama : Hava yolu tıkanıklığında Heimlich manevrası “Tam Tıkanıklık” durumunda uygulanır. Kısmi tıkanıklık (öksürebilen kişi) durumunda ise dokunulmaz, öksürmeye teşvik edilir. Eğer kısmi tıkanıklık yaşayan kişinin durumu kötüleşirse (öksürük kaybolur, solunum zayıflar, morarma başlarsa – A, B, C, D şıkları), o zaman tıkanıklık tam hale gelmiş demektir ve Heimlich gerekir. Ancak “Ateşin yükselmesi” anlık bir tıkanıklık kriteri değildir ve bu durumda Heimlich manevrasına gerek yoktur.

16. Aşağıdakilerden hangisi sıcak çarpmasına maruz kalan hastaya yapılan ilk yardım uygulamalarından biri değildir?

A) Giysiler çıkarılır.
B) Bulantısı yoksa bilinci açıksa maden suyu içirilir.
C) Sırtüstü yatırılır, kollar ve bacaklar yükseltilir.
D) Hasta serin ve havadar bir yere alınır.
E) Baş geri, çene yukarı pozisyonu verilir.

Cevap : E) Baş geri, çene yukarı pozisyonu verilir.

Açıklama : “Baş geri, çene yukarı pozisyonu” (Airway), bilinci kapalı ve solunum yolu tıkalı hastalara hava yolunu açmak için uygulanır. Sıcak çarpması geçiren, bilinci açık veya yarı açık hastanın önceliği serinletilmek ve sıvı dengesinin sağlanmasıdır; hava yolu manevrası bu tablonun standart tedavi adımı değildir.

17. Aşağıdakilerden hangisi kafatası ve omurga yaralanmalarının sebeplerinden biri olamaz?

A) Yüksek bir yerden düşme
B) Yıkıntı altında kalma
C) Otomobil kazaları
D) Karbonmonoksit maruziyeti
E) Baş ve gövde yaralanması

Cevap : D) Karbonmonoksit maruziyeti

Açıklama : Kafatası ve omurga yaralanmaları fiziksel travmalar (düşme, darbe, kaza) sonucu oluşur. Karbonmonoksit maruziyeti ise kimyasal bir zehirlenmedir; solunum sistemini ve kanı etkiler, doğrudan kemik yapıda (kafatası/omurga) fiziksel bir kırığa veya travmatik yaralanmaya sebep olmaz.

18. Sedyenin dört kişi tarafından taşınması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Sedyenin sol tarafından tutan kişiler sol; sağ tarafındakiler sağ adımlarıyla yürümeye başlar.
B) Merdiven, yokuş inip çıkarken sedye mümkün olabilecek en yatay pozisyonda tutulmalıdır.
C) Yaralının durumu ağır ise ya da yol uzun, zor ve engelli ise sedye 4 kişi ile taşınmalıdır.
D) İlk yardım yapanlardan ikisi hasta ya da yaralının başında; diğer ikisi ayak kısmında sırtları dik, bacakları bükülü olarak sedyenin yan kısımlarına çömelir.
E) Sedye kaldırıldıktan sonra hastanın sol tarafındaki ve sağ tarafındaki kişilerden biri ayrılabilir.

Cevap : E) Sedye kaldırıldıktan sonra hastanın sol tarafındaki ve sağ tarafındaki kişilerden biri ayrılabilir.

Açıklama : Sedye taşınırken denge ve güvenlik esastır. 4 kişi ile taşımaya başlandıysa, ağırlık dengesi buna göre kurulmuştur. Taşıma esnasında personelin ayrılması sedyenin devrilmesine veya hastanın düşmesine neden olabilir; bu nedenle varış noktasına kadar ekip bozulmamalıdır.

19. İlk değerlendirme sırasında hava yolu açıklığını sağlamak için hasta ya da yaralıya hangi pozisyon verilmelidir?

A) Yan yatış pozisyonuna alınmalıdır.
B) Oturur pozisyonda tutulmalıdır.
C) Baş geri-çene yukarı pozisyonu verilmelidir.
D) Dizler bükülerek sırtüstü yatırılmalıdır.
E) Baş yana çevrilerek yüzüstü yatırılmalıdır.

Cevap : C) Baş geri-çene yukarı pozisyonu verilmelidir.

Açıklama : Bilinci kapalı hastalarda dil kökü gevşeyerek soluk borusunu tıkayabilir. Bunu engellemek için bir el alına, diğer elin iki parmağı çene ucuna konularak baş geriye itilir, çene yukarı kaldırılır. Buna “Baş Geri – Çene Yukarı Pozisyonu” denir ve hava yolunu açmanın temel yöntemidir.

20. Aşağıdakilerden hangisi hasta ya da yaralıyı omuzda taşıma (itfaiyeci yöntemi) sırasında ilk yardımcının yapması gereken hareketlerden biri değildir?

A) İlk yardım yapan kişi sol kolu ile omzundan tutarak hasta ya da yaralıyı oturur duruma getirir.
B) Sol el ile hasta ya da yaralının sağ elini tutar, ağırlığı dizlerine vererek kalkar.
C) Yaralıya arkasını döner.
D) Hasta ya da yaralının vücudunu sağ omzuna alır.
E) Çömelerek sağ kolunu hasta ya da yaralının bacaklarının arasından geçirir.

Cevap : C) Yaralıya arkasını döner.

Açıklama : İtfaiyeci yönteminde ilk yardımcı, yerde yatan veya oturan yaralıya arkasını dönüp beklemez; yaralı ile yüz yüze veya yan pozisyonda başlar, çömelir, kolunu bacak arasından geçirir ve omzuna alarak kalkar. “Yaralıya arkasını döner” ifadesi, bu manevranın teknik adımlarından biri olarak tanımlanmaz, manevra dinamik bir kaldırma işlemidir.