Kamu Maliyesi 2025-2026 Vize Soruları (Bahar)

Cevap: C) Görünmez el
Açıklama: “Görünmez El” (Invisible Hand), Adam Smith tarafından Klasik İktisat okulunda ortaya atılan bir kavramdır. Bu kurama göre piyasa, dışarıdan (devletten) herhangi bir müdahale olmadan kendi kendine dengeyi bulur; yani müdahale etmemenin gerekçesidir. Diğer şıklar (A, B, D, E) ise piyasanın işleyemediğini veya devletin neden müdahale etmesi gerektiğini açıklayan temel sebeplerdir.

Cevap: D) Teknolojik gelişmeler
Açıklama: Kamu harcamalarının artışı “Gerçek” ve “Görünüşte” olarak ikiye ayrılır. Fiyat artışları (E), para ekonomisine geçiş (B) ve bütçe teknikleri (C) harcamayı rakamsal olarak büyütse de devletin sunduğu hizmet miktarını artırmaz. Ancak “Teknolojik Gelişmeler”, devletin yeni savunma sistemleri, uzay araştırmaları veya ileri sağlık teknolojileri sunmasını gerektirerek hizmet miktarını ve kalitesini “gerçekten” artırır.

Cevap: A) Faiz giderleri
Açıklama: Kamu harcamalarının ekonomik sınıflandırmasında “Cari Harcamalar”, kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için her yıl düzenli olarak yapılan ve faydası o dönemde tükenen personel maaşı, kırtasiye, ısıtma ve aydınlatma gibi giderleri kapsar. Ancak “Faiz Giderleri”, devletin aldığı borçların karşılığı olarak yaptığı bir ödemedir ve üretim faktörü satın alınmadığı için cari harcama değil, “Transfer Harcaması” kategorisinde değerlendirilir.

Cevap: E) Arz yönlü iktisat
Açıklama: Arthur Laffer tarafından geliştirilen ve “Arz Yönlü İktisat” okulunun en popüler önermesi olan Laffer Eğrisi; vergi oranları ile vergi gelirleri arasındaki ilişkiyi gösterir. Buna göre, vergi oranları belirli bir noktayı (optimum nokta) aştığında, insanların çalışma ve yatırım şevki kırılacağı için toplam vergi gelirleri artmak yerine azalmaya başlar.

Cevap: D) Ekonomik denge
Açıklama: Kamu maliyesinin istikrar fonksiyonu kapsamında devlet; fiyatların genel düzeyinin korunmasını (fiyat istikrarı) ve çalışmak isteyen herkesin iş bulabilmesini (tam istihdam) hedefler. Bu iki hayati amacın bir arada, uyum içinde sağlanmış olduğu ideal duruma makroekonomik literatürde “Ekonomik Denge” adı verilir.

Cevap: A) Erdemli mal
Açıklama: Richard Musgrave’e göre “Erdemli Mallar” (Merit Goods), toplum ve birey için faydalı olduğu halde tüketicilerin rasyonel karar verememeleri (bilgi eksikliği) veya bütçelerinin yetmemesi nedeniyle olması gerekenden daha az tükettikleri mallardır (Eğitim, çocuk sütü, aşılar vb.). Devlet bu malların tüketimini teşvik eder veya bedava sunar.

Cevap: D) Erdemli mal üretmek.
Açıklama: Modern maliyenin kurucularından Richard Musgrave, devletin ekonomideki rolünü 3 ana başlık (fonksiyon) altında toplamıştır: 1- Tahsis (Kaynak dağılımında etkinlik), 2- Bölüşüm (Gelir dağılımında adalet) ve 3- İstikrar (Tam istihdam ve fiyat istikrarı). Erdemli mallar (Merit Goods), Musgrave’in literatüre kazandırdığı bir kavram olsa da, devletin genel “fonksiyonel başlıklarından” biri değil, tahsis fonksiyonu altında üretilen spesifik bir mal kategorisidir.

Cevap: E) Birincil denge
Açıklama: Bütçe dengesi analizlerinde, toplam bütçe harcamalarından geçmiş borçların maliyeti olan “faiz ödemeleri” çıkarılarak elde edilen faiz dışı harcamalar ile bütçe gelirleri arasındaki farka “Birincil Denge” (Primary Balance) denir. Bu gösterge, hükümetin o yılki kendi harcama ve gelir performansını borç yükünden bağımsız görmeyi sağlar.

Cevap: B) Negatif dışsallık
Açıklama: Dışsallık, bir ekonomik birimin faaliyetinin piyasa dışında üçüncü taraflara yansımasıdır. Fabrikanın üretim yaparken bacasından çıkan gazların çevreye, tarım arazilerine veya insan sağlığına zarar vermesi, fabrikanın bu zararı ödemediği durumlarda “Negatif Dışsallık” (Dışsal Maliyet) olarak tanımlanır ve kaynak dağılımını bozar.

Cevap: E) Dış ödemeler dengesi
Açıklama: Kamu kesiminin bir ekonomide ne kadar yer kapladığını anlamak için kamu harcamaları (A), gelirler (B), istihdam (C) ve vergi yükü (D) gibi verilere bakılır. “Dış ödemeler dengesi” ise bir ülkenin dış dünyayla yaptığı ekonomik işlemlerin kaydı olup kamu kesiminin büyüklüğünü değil, ülkenin dış ticaret performansını gösterir.

Cevap: B) Toplumsal taleplerin artması ve refah beklentilerinin yükselmesi
Açıklama: “Kamu Harcamalarının Sürekli Artış Kanunu”nun sahibi olan Adolph Wagner’e göre, sanayileşen ve gelişen toplumlarda halkın devletten olan hizmet beklentisi artar. Sosyal güvenlik, eğitim ve sağlık gibi alanlardaki bu toplumsal talep artışı, devletin harcamalarını kaçınılmaz olarak milli gelirden daha hızlı bir oranda artırmasına neden olur.

Cevap: C) Transfer harcamaları
Açıklama: Devletin bir üretim faktörü (işgücü, sermaye vb.) veya mal/hizmet karşılığında yaptığı harcamalara “Reel (Gerçek) Harcamalar” (B, D, E) denir. Ancak “Transfer Harcamaları”, devletin herhangi bir mal veya hizmet almadan, sadece satın alma gücünü sosyal amaçlarla veya borç yönetimiyle belirli gruplara aktarmasıdır (Örn: burslar, faiz ödemeleri, emekli maaşları).

Cevap: D) Ahlaki tehlike
Açıklama: Asimetrik bilgi kapsamında değerlendirilen “Ahlaki Tehlike (Moral Hazard)”, taraflar arasında sözleşme yapıldıktan sonra ortaya çıkan bir durumdur. Bir kişi veya kurum sigorta kapsamına alındığında, oluşacak maliyetin sigorta şirketi tarafından karşılanacağını bildiği için risklere karşı daha dikkatsiz davranabilir veya kaynakları israf edebilir. Sorumuzdaki kişinin sigortası olduğu için maliyeti düşünmeden gereksiz tıbbi tetkikler talep etmesi, bu kavramın en klasik örneğidir.

Cevap: C) Eksik piyasalar
Açıklama: Piyasa başarısızlıkları (aksaklıkları); kamusal mallar, dışsallıklar, doğal tekeller, asimetrik bilgi ve “Eksik Piyasalar”dır. Sübvansiyonlar ve teşvikler (A, E) devletin müdahale araçlarıdır; müdahale “gerekçesi” değildir. Stagflasyon (D) bir makroekonomik istikrarsızlık halidir; piyasanın mikro düzeydeki yapısal aksaklığı olan “Eksik Piyasalar” ise doğrudan bir müdahale gerekçesidir.

Cevap: B) Mali derinlik
Açıklama: Faydası bir ülkenin sınırlarını aşan ve tüm dünya refahını etkileyen unsurlara Küresel Kamusal Mal denir. Çevre, bilgi, küresel sağlık ve terörizmle mücadele bu kategoridedir. “Mali Derinlik” ise bir ülkenin finansal piyasalarının gelişmişlik düzeyini gösteren ulusal bir gösterge olup küresel kamusal mal sınıfında yer almaz.

Cevap: A) Trafik kazaları
Açıklama: Küresel kamusal mallar tüm dünyayı ilgilendiren büyük ölçekli sorunlardır (İklim değişikliği, yoksulluk, asit yağmurları vb.). “Trafik kazaları” ise yerel bir sorun olup etkisi sınırları aşmayan ve her ülkenin kendi iç trafik düzenlemeleriyle ilgili olan bir durumdur.

Cevap: C) Ekonomik büyüme, askeri gücü artırır.
Açıklama: Merkantilizmde neden-sonuç ilişkisi şu şekilde kurulur: Devlet önce askeri ve siyasi gücünü kullanarak deniz ticaretini ele geçirir, koloniler kurar ve ticaret yollarını kontrol eder — ekonomik zenginlik bunun sonucunda gelir. Yani merkantilizmde “askeri güç → ekonomik büyüme” ilişkisi geçerlidir. C şıkkındaki “ekonomik büyüme → askeri güç” ifadesi ise bu nedensellik ilişkisini tersine çevirmektedir.<br>Diğer şıklar merkantilizmin temel önermeleridir:<br>A) → Değerli maden birikimi = ulusal zenginlik: Merkantilizmin temel taşıdır.<br>B) → İhracatı artır, ithalatı kıs: Ticaret fazlası hedefinin doğal gereğidir.<br>D) → Ticaret fazlası hedefi: İhracat > ithalat dengesi merkantilizmin ana hedefidir.<br>E) → Ara mal ithalatında gümrük kolaylığı: Teknik olarak ithalatı kolaylaştırdığı için tartışmalı olmakla birlikte ihracatı destekleme amacı taşıdığından merkantilist çerçevede değerlendirilebilir.<br>Not: Bu soru terminoloji açısından tartışmalıdır. E şıkkı da merkantilist felsefeyle çelişmektedir; ancak soru kitapçığına göre doğru cevap C’dir.

Cevap: E) Kaynak dağılımını saptırıcı etki yaratır.
Açıklama: Eksik piyasalar, piyasanın hiç oluşmadığı veya bazı mal/hizmetlerin (örneğin riskli sigorta alanları veya çok uzun vadeli yatırımlar) özel sektör tarafından üretilemediği durumlardır. Piyasanın bu alanlarda dengeyi kuramaması, kaynakların toplum için en faydalı alanlara yönelmesini engeller. Bu durum mikroekonomik açıdan “Kaynak dağılımını saptırıcı bir etki” yaratarak piyasa başarısızlığına neden olur.

Cevap: B) Organik sınıflandırma
Açıklama: Kamu harcamalarının sınıflandırılmasında “Organik (Kurumsal) Sınıflandırma”, ödeneklerin hangi kamu birimi (Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, bir genel müdürlük vb.) tarafından kullanılacağına göre yapılan bir ayrımdır. Yani harcamayı yapan “organa” (kuruma) odaklanır. Hizmetin amacına odaklanan sınıflandırma ise fonksiyonel sınıflandırmadır.

Cevap: B) Merkantilizm
Açıklama: Devletin ekonomiye müdahalesini savunan ilk sistemli yaklaşım Merkantilizm’dir. 15-18. yüzyıllarda hâkim olan bu düşünceye göre ülkenin zenginliği altın ve gümüş stokuna bağlıdır; devlet ihracatı teşvik etmeli, ithalatı kısıtlamalı ve ticareti yönlendirmelidir.<br>Diğer şıkların devlet müdahalesiyle ilişkisi:A) Keynesyen yaklaşım → Devlet müdahalesini savunur ancak 1936’da Keynes’in “Genel Teori” kitabıyla sistematik hale gelmiştir. Merkantilizmden yaklaşık 400 yıl sonradır, “başlangıç” olamaz.<br>C) Monetarist yaklaşım → 1970’lerde Milton Friedman öncülüğünde gelişmiştir. Devlet müdahalesine karşıdır, para arzının kontrolüne odaklanır.<br>D) Fizyokrasi → 18. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkmıştır. “Laissez-faire” (bırakınız yapsınlar) ilkesiyle devlet müdahalesine karşıdır.<br>E) Klasik yaklaşım → Adam Smith’in “Görünmez El” kuramıyla devletin müdahale etmemesi gerektiğini savunur.<br>Not: Soru kitapçığında A şıkkı işaretlenmiş olsa da akademik olarak doğru cevap B) Merkantilizm’dir. Keynesyen yaklaşım devlet müdahalesini savunmakla birlikte tarihsel olarak ilk değildir.