Görsel Algı Ünite-6 Soruları

Algılama Süreci ve Bilinç

Algısal süreçlerin tamamı bilinçli ve kontrollü değildir; aksine beynimiz derinlik, renk ve şekil gibi birçok veriyi otonom (otomatik) şekilde işler. İnşacı (Constructivist) Görüş (Helmholtz/Gregory); duyulardan gelen verilerin eksik olduğunu, beynin bunları geçmiş deneyimler ve şemalar yardımıyla inşa ettiğini (çıkarım yaptığını) savunur. Buna karşılık doğrudan verinin duyulardan geldiğini savunan yaklaşım Gibson’ın Ekolojik Görüşüdür. Algılama; kıyaslamalar yapmada ilişkiseldir ve bilgi tabanlı bir süreçtir.

İşleme Yöntemleri: Yukarıdan Aşağı ve Aşağıdan Yukarı

Bilişsel psikolojide Aşağıdan Yukarı İşleme (Bottom-Up); fiziksel uyarıcıların (ışık/ses) duyu organlarından beyne iletilerek anlamlandırılmasıdır (veriye dayalı). Yukarıdan Aşağı İşleme (Top-Down) ise beynimizdeki beklentilerin, kavramların ve önceki şemaların duyusal veriyi yorumlamamızı yönlendirmesidir. İnsanların görsel tarama alışkanlıkları (soldan sağa veya sağdan sola yazım gibi) ise kültürel faktörlerin algı üzerindeki etkisini kanıtlar.

Dikkat ve Seçici Algı

Beynimizin işlem kapasitesi sınırlı olduğu için, Dikkat (Attention) mekanizması gereksiz verileri eleyen bir darboğaz (filtre) görevi görür. Dikkat, aynı anda gelen pek çok uyarıcı arasından sadece birini veya bir kısmını canlı/açık bir şekilde ele almaktır. Ancak dikkat, tüm görsel verilerin detaylı işlenmesine olanak tanıyan bir sistem değildir; aksine detaylı işlemeyi kısıtlayarak beynin aşırı yüklenmesini engeller.

Gestalt İlkeleri ve Prägnanz

Gestalt yaklaşımına göre bütün, parçaların toplamından farklıdır; bütün algısı parçalardan önce gelir. Prägnanz Yasası (İyi Biçim Yasası), karmaşık uyaranların zihin tarafından en net, tekil, düzenli ve basit biçimde algılanma eğilimidir. Çizgilerin kapalı bir yüzey oluşturması ise Kapalılık (Closure) ilkesidir; zihin eksik parçaları tamamlayarak anlamlı bir figür (uygun figür) oluşturur.

1. Aşağıdakilerden hangisi “algılama” kavramına ait özelliklerden birisi değildir?

A) Uygun hareketi önermede uyumsaldır.
B) Sonuç çıkarmaya dayalıdır.
C) Bilgi tabanlıdır.
D) Her hareketinde bilinçli olmak zorundadır.
E) Kıyaslamalar yapmada ilişkiseldir.

Cevap: D) Her hareketinde bilinçli olmak zorundadır.

2. Aşağıdakilerden hangisi algı konusundaki bilimsel yaklaşımlardan olan “inşacı görüş”ün özelliklerinden biri değildir?

A) İnşacı görüşe göre, bilginin çoğu duyular tarafından sağlanır.
B) İnşacı görüşe göre, algı bilgi tabanlıdır.
C) İnşacı görüş, algısal bilgi parçalarından gerçekliğin bir görüntüsünü inşa etme olarak tanımlanır.
D) İnşacı görüşe göre, algı çıkarımsaldır.
E) İnşacı görüşe göre, biriktirilmiş şemalar üzerine dayanan doğru kılavuzların kullanımı fikrini destekler.

Cevap: A) İnşacı görüşe göre, bilginin çoğu duyular tarafından sağlanır.

3. “Algılamada yeni durumların bir içsel ifadesi (modeli), aktif ve bilinçli gözlem esnasında beyinde biçimlendirilir.” önermesi hangi psikolojik görüşe aittir?

A) Ekolojik Görüş
B) Ampirik Görüş
C) Gestaltçı Görüş
D) İnşacı Görüş
E) Davranışçı Görüş

Cevap: E) Davranışçı Görüş

4. Algılama sürecinde, yoğun görsel bilgi akışını hesaplanabilir bir seviyeye düşüren mekanizmaya ne ad verilir?

A) Bellek
B) Dikkat
C) Motivasyon
D) Bilinç
E) Deneyim

Cevap: B) Dikkat

5. Dışarıdan gelen uyarımın algı kanalından başlayarak beyinde işlenmesine doğru gerçekleşen süreci ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yukarıdan aşağı işleme
B) Görsel işleme
C) Kortekse iletme
D) Aşağıdan yukarı işleme
E) Desen işleme

Cevap: D) Aşağıdan yukarı işleme

6. “Dünyadaki birçok yazı sistemi arasında, Batı’da yazıyı soldan sağa doğru yazan, Doğu’da yukarıdan aşağıya; İslam toplumlarında ise sağdan sola yazan toplumlar vardır.” ifadesi algısal yönelimde hangi özelliğin vurgusudur?

A) Yön vurgusu
B) Kültür vurgusu
C) İnanç vurgusu
D) Alışkanlık vurgusu
E) Farklılık vurgusu

Cevap: B) Kültür vurgusu

7. Dikkat kavramı ile ilgili verilen ifadelerden hangisi doğru değildir?

A) Dikkat mekanizması, öznenin kontrolü dışında olan dikkati çevresel uyaranlara göre otomatik olarak değiştiren bir dışsal sistemdir.
B) Bireyin odaklanma süresinin beynin algılama hızından daha hızlı olması sayesinde dikkat mekanizması, karşılaşılan tüm görsel verilerin detaylı olarak işlenmesine olanak tanır.
C) Düşük düzeyde öznitelik ve temel örüntü analizinde, yukarıdan aşağıya dikkat, aradığımız sinyaller lehine bir ön yargıya neden olur.
D) Dikkat kelimesi ile tanımlanan yukarıdan aşağıya işleme süreçleri bir amacı gerçekleştirme ihtiyacı tarafından yönlendirilir.
E) Dikkat, aklın aynı anda olası birçok nesneden ya da düşünce katarından birini açık, canlı bir biçimde ele almasıdır.

Cevap: B) Bireyin odaklanma süresinin beynin algılama hızından daha hızlı olması sayesinde dikkat mekanizması, karşılaşılan tüm görsel verilerin detaylı olarak işlenmesine olanak tanır.

8. Gestalt kavramı ile ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) Gestaltçıların da temel anlayışı parçaların tek tek değil, bütünle oluşturduğu bağlam ile anlamlandırıldığıdır.
B) Gestalt deneyselciliği, algılanan dünyanın işaret edilen kanıtlara dayalı olarak bilinmesine değil, daha ziyade algılanan dünyayı üreten nedenlere başvurur.
C) Gestaltçıların Algılama Yasaları, biçimi tanımlamada, algısal bilginin ilişkilendirilmesinde ve gruplanmasında bulguya yarayan araçlar olarak düşünülmelidir.
D) Gestalt araştırmaları sadece dünyayı nasıl gördüğümüz ya da biçimi nasıl algıladığımıza değil, aynı zamanda pek çok içsel faktörün bu algıda nasıl belirleyici olduğuna odaklanmıştır.
E) Gestaltçılara göre bütünün algılanması parçaların algısından önce gelmektedir.

Cevap: B) Gestalt deneyselciliği, algılanan dünyanın işaret edilen kanıtlara dayalı olarak bilinmesine değil, daha ziyade algılanan dünyayı üreten nedenlere başvurur.

9. Bireyin belirli bir uyaran konfigürasyonu verildiğinde, mümkün olan en net, tekil organizasyonu görme eğiliminde olması aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilebilir?

A) Gestalt
B) Dikkat
C) Prägnanz
D) Algılama
E) Hareket Algısı

Cevap: C) Prägnanz

Açıklama : Prägnanz Yasası (İyi Biçim Yasası), bireyin karmaşık bir uyaranı mümkün olan en basit, düzenli, dengeli ve anlamlı biçimde algılama eğiliminde olduğunu ifade eder. Yani kişi, verilen uyaranlar arasında en net ve tekil organizasyonu görmeye yönelir.

10. “Bir çizgi kapalı veya kapalıya yakın bir şekil oluşturuyorsa, birey bunu yalnızca bir çizgiden öte çizginin çevrelediği bir yüzey olarak görme eğilimindedir.” ifadesi insanın algılamasındaki gruplama davranışını belirleyen faktörlerden hangisini vurgulamaktadır?

A) Bir anda kurulan uygunluk
B) Benzerlik
C) Aynılık
D) Uygun figür
E) Alışkanlık

Cevap: D) Uygun figür

Açıklama : Soruda anlatılan durum, Gestalt algı ilkelerinden kapalılık (closure) ilkesine karşılık gelir. İnsan zihni, kapalı ya da kapanmaya yakın şekilleri bir bütün ve anlamlı bir figür olarak algılama eğilimindedir.
Seçenekler arasında bu durumu en iyi karşılayan ifade **“uygun figür”**dür. Çizgi yalnızca çizgi olarak değil, çevrelediği alanla birlikte bir şekil/yüzey olarak algılanır.