Beylikler Devri Mimarisi ve Sanatı 2025-2026 Final Soruları

Erken Dönem Plan Tipleri ve Külliye Mimarisi

Germiyanoğlu Beyliği’ne ait Kütahya **II. Yakub Bey İmareti**; zaviyeli/tabhaneli plan şemasına sahip olup Osmanlı’daki tabhaneli camilerin öncüsüdür. Aynı zamanda bu yapı, geleneksel kapalı avlulu ve eyvanlı medrese şemasını tekrar eder. Candaroğlu Beyliği’ne ait Kastamonu **İsmail Bey Külliyesi**ndeki yapılar ise kompleksin geneli gibi tek bir seferde değil, farklı aşamalarda inşa edilmiştir. Külliyedeki cami girişi son cemaat yerine sahiptir ve minare kütleye dahildir. Manisa Mevlevihanesi de mescid/semahane dışında matbah ve hücreleri barındıran külliye karakterli bir tarikat yapısıdır.

Bölgesel Beylikler ve Mimari Sentezler

Aydınoğlu Beyliği’ne ait **Selçuk İsa Bey Camii**; pencereli batı cephesi ve minare konumuyla devrim niteliğindedir. Bu yapıda görülen fevkani (asma katlı) ve altında vakıf dükkanları barındıran mimari kurgunun ilk örneği Kahire El-Akmar Camii’dir. Menteşeoğulları denizci bir beylik olup Ege adaları ve Doğu Akdeniz Gotik mimarisiyle temas etmiştir ancak Urfa Haçlı Kontluğu ile ilgisi yoktur. Adana bölgesindeki Ramazanoğulları eserlerinde Memlük, Eyyubi ve Zengi etkisi görülür; Adana Ulu Camii’ndeki mukarnaslı konik kule Bağdat Sitti Zübeyde Türbesi’ne benzer ancak Fatımi etkisisu götürmez şekildesu dışındadır. Dulkadiroğlu **Kayseri Hatuniye Medresesi** açık avlulu ve iki eyvanlıdır. Maraş Ulu Camii ise mihrap önü kubbesi olmayan, yedi sahınlı ahşap örtülü bir yapıdır.

Ahşap İşçiliği, Çini ve Süsleme Sanatları

Anadolu Selçuklu Devleti’nin başkenti olan **Konya**, çini mozaik üretimindeki ustalığını Beylikler döneminde de sürdürmüştür. Saruhanoğlu Manisa Ulu Camii’nin kündekâri minberi Antepli Mehmed bin Abdülaziz el-Dıkkî eseridir. Kırşehir Aşık Paşa Türbesi taçkapısında stilize istiridye motifi bulunmasına karşın figürlü bezeme yer almaz. Aydınoğlu Birgi Ulu Camii mihrabı alçı değil çini mozaikle bezelidir. Batı Karadeniz’deki yoğun orman dokusu Candaroğulları’nda çivisiz ahşap mimarisini (örn: Kasaba Köyü Mahmud Bey Camii) geliştirmiştir.

1. “Germiyanoğlu Beyliği’ne ait Kütahya’daki II. Yakub Bey İmareti’nde uygulanmış olan plan şeması, Osmanlı mimarisinin üretmiş olduğu ….. tipinin özelliklerini yansıtmaktadır.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) enine gelişen mihrap önü kubbeli cami
B) merkezi planlı cami
C) kare planlı, kubbeli cami
D) çok birimli (ayaklı) cami
E) tabhaneli cami

Cevap: E) tabhaneli cami

2. Antalya Mevlevihanesi’nin plan şeması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tek eyvanlı ve kapalı avlulu (kubbeli)
B) Dört eyvanlı ve açık avlulu
C) Tek eyvanlı ve açık avlulu
D) İki eyvanlı, iki katlı ve kapalı avlulu (kubbeli)
E) Eyvansız ve kapalı avlulu (kubbeli)

Cevap: A) Tek eyvanlı ve kapalı avlulu (kubbeli)

3. Aydınoğlu Selçuk İsa Bey Camii’nin, hangi özelliği bakımından sonraki mimarlık eserlerine öncülük ettiği söylenemez?

A) Bütüncül cephe tasarımı açısından Osmanlı mimarisine öncülük eden bir yapı olması yönünden
B) Taçkapının cephe tasarımında odak noktası olmaktan çıkarak, bütün cephe detayları ile birlikte bir kompozisyon ortaya koymaya başlamasına öncülük etmesi yönünden
C) Mihrap önü kubbesi geleneğine öncülük etmesi yönünden
D) Pencerelerin cephe tasarımında önemli bir öğe haline dönüşmesi yönünden
E) Minarelerin avlu ile harimin birleşme çizgisi üzerine yerleştirilmesi yönünden

Cevap: C) Mihrap önü kubbesi geleneğine öncülük etmesi yönünden

4. Candaroğlu Beyliği’ne ait Kastamonu İsmail Bey Külliyesi’yle ilgili olarak aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Külliyedeki cami tabhaneli cami planının bir temsilcisidir.
B) Külliyedeki tüm yapılar aynı tarihte ve tek bir kerede inşa edilmişlerdir.
C) Sofanın batısındaki mekân, büyük bir ocakla donatılarak imaretin mutfağı olarak hizmet vermiştir.
D) Külliyedeki caminin minaresi yapının kitlesi içerisine alınmıştır.
E) Külliyedeki camiye girişte bir son cemaat yeri bulunmaktadır.

Cevap: B) Külliyedeki tüm yapılar aynı tarihte ve tek bir kerede inşa edilmişlerdir.

5. Manisa Mevlevihanesi ile ilişkili olarak aşağıda verilen hangi bilgi yanlıştır?

A) Manisa Mevlevihanesi’nde gözlenen bazı özellikler daha sonra Osmanlı mevlevîhanelerinde devam ettirilmiştir.
B) Manisa Mevlevihanesi’nin plan şemasında sadece mescid ve semahane birimi söz konusudur.
C) Konya Mevlâna Dergâhı’nda postnişin olacak çelebiler önce Manisa Mevlevîhanesi’nde şeyh olarak görev yapardı.
D) Manisa Mevlevîhanesi, Antalya Mevlevîhanesi ile birlikte, Beylikler döneminden günümüze gelebilen iki önemli tarikat yapısıdır.
E) Manisa Mevlevihanesi’nde kökleri Anadolu öncesi Türk mimarisine uzanan, avlusu kubbeyle örtülü ve eyvanlı şema uygulanmıştır.

Cevap: B) Manisa Mevlevihanesi’nin plan şemasında sadece mescid ve semahane birimi söz konusudur.

6. Menteşeoğlu Beyliği’ne ait mimari yapılarda aşağıdaki kültürel temas alanlarından hangisine ait etki gözlenmez?

A) On iki adalardan gelen etkiler
B) Rodos’tan gelen etkiler
C) Venedik kolonisi olan Girit’in etkileri
D) Urfa Haçlı Kontluğu’nun etkileri
E) Doğu Akdeniz gotiğinin etkileri

Cevap: D) Urfa Haçlı Kontluğu’nun etkileri

7. Saruhanoğlu Beyliği’ne ait Manisa Ulu Camii’nin minberinin ustası aşağıdakilerden hangisidir?

A) Emet bin Osman
B) Hâce Ebûbekir ibn Muallim Katib
C) Ali ibn Müşeymeş el-Dımışki
D) Muzafereddin bin Abdülvahid
E) Antepli Mehmed bin Abdülaziz ibn el-Dıkki

Cevap: E) Antepli Mehmed bin Abdülaziz ibn el-Dıkki

8. Germiyanoğlu Beyliği’ne ait Kütahya’daki II. Yakub Bey İmareti …… medrese planını tekrar eder.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilebilir?

A) Kapalı avlulu eyvanlı
B) açık avlulu, İki katlı ve eyvanlı
C) Açık avlulu
D) Açık avlulu eyvanlı
E) Kapalı avlulu eyvansız

Cevap: A) Kapalı avlulu eyvanlı

9. Eğirdir Ulu Camii’nin plan şeması aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kare planlı ve tek kubbeli mescit modeli
B) Merkezi kubbeli (merkezi planlı)
C) Ters T planlı (Zaviyeli)
D) Çok birimli ve birimlerinin üzeri kubbe örtülü
E) Ahşap direkli ve düz çatılı

Cevap: E) Ahşap direkli ve düz çatılı

10. Ramazanoğulları Beyliği mimarisinde aşağıdakilerden hangisinin etkileri görülmez?

A) Zengi
B) Anadolu Selçuklu
C) Fatımi
D) Memluk
E) Eyyubi

Cevap: C) Fatımi

11. Kırşehir’deki Aşık Paşa Türbesi’nin taçkapısında aşağıdaki hangi motif kullanılmamıştır?

A) Kesişen rumiler ve ters-yüz konmuş palmetler
B) Mukarnaslı minyatür tromplar
C) Antrölak silmeler
D) Stilize istiridye motifi
E) Figürlü bezeme

Cevap: E) Figürlü bezeme

12. Karamanoğlu Beyliği’nin mimarisi hakkında aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Beyliğin mimarisinde merkezi kubbeli cami planı uygulanmıştır.
B) Arapzade Camii’nde Rönesans mimarisindeki loggia’ları ve Türk sivil mimarisindeki “hayat”ları hatırlatan kemerli düzenlemeler söz konusudur.
C) Karaman Hacıbeyler Camii’nin taçkapısında makılî hatla Muhammed, Ebûbekir, Ömer, Osman ve Ali adları yazılıdır.
D) Konya Meram Camii, dârülhuffāz, zaviye ve hamam birimlerine sahip bir külliyenin parçasıdır.
E) Ermenek Ulu Camii’nin mihrabında çini ve alçı bezemenin bir sentezi görülür.

Cevap: B) Arapzade Camii’nde Rönesans mimarisindeki loggia’ları ve Türk sivil mimarisindeki “hayat”ları hatırlatan kemerli düzenlemeler söz konusudur.

13. Selçuklu döneminde bir çini merkezi olan ve Beylikler döneminde de önemini bir süre muhafaza etmiş olan çini üretim merkezi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Edirne
B) Ankara
C) Konya
D) Kütahya
E) Aksaray

Cevap: C) Konya

14. Ramazanoğulları Beyliği’ne ait camilerden Adana Ulu Camii’nin şadırvan avlusunun kuzeybatı köşesindeki kanatta bulunan “mukarnaslı konik kule” biçimindeki örtünün benzerine aşağıdaki yapılardan hangisinde rastlanmaktadır?

A) Ermenek Tol Medrese’de
B) Bağdat Sitti Zübeyde Türbesi’nde
C) Beyşehir Seyfeddin Süleyman Bey Türbesi’nde
D) Birgi Ulu Camii’nde
E) Karaman İbrahim Bey İmareti’nde

Cevap: B) Bağdat Sitti Zübeyde Türbesi’nde

15. Dulkadiroğlu Beyliği’ne ait Kayseri Hatuniye Medresesi’nin planı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde tanımlanmıştır?

A) Açık avlulu, iki eyvanlı
B) Kapalı avlulu, üç eyvanlı
C) Kapalı avlulu, iki eyvanlı
D) L planlı, eyvanlı
E) Açık avlulu, eyvansız

Cevap: A) Açık avlulu, iki eyvanlı

16. Candaroğlu Beyliği’nin bulunduğu iklim koşulları, beyliğin hangi yönden gelişmesine olanak sağlamıştır?

A) Ahşap mimarinin gelişmesine olanak sağlamıştır.
B) Deniz taşımacılığı alanında gelişmesine olanak sağlamıştır.
C) Ticaret alanında gelişmelerine olanak sağlamıştır.
D) Hayvancılık alanında gelişme kaydetmelerine olanak sağlamıştır.
E) Su değirmenlerinin fazla olmasına ve gelişmesine olanak sağlamıştır.

Cevap: A) Ahşap mimarinin gelişmesine olanak sağlamıştır.

17. Erken İslam mimarisinde cami kotunun yükseltilerek altına yapıya gelir getirmesi amacıyla vakıf dükkanlarının yerleştirilmesi uygulamasına “fevkani camiler” adı verilmektedir.
Aydınoğlu Beyliği’ne ait Selçuk İsa Bey Camii’nde görülen, cami kotunun yükseltilerek altına vakıf dükkanlarının yerleştirilmesi uygulamasına ilk olarak aşağıdaki yapılardan hangisinde rastlanmaktadır?

A) Şam Emeviyye Camii
B) Konya İplikçi Camii
C) Kahire El-Akmar Camii
D) Mescid-i Nebevi
E) Bağdat Sitti Zübeyde Türbesi

Cevap: C) Kahire El-Akmar Camii

18. Dulkadiroğlu Beyliği’ne ait Maraş Ulu Camii hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Cami ahşap bir örtüye sahiptir.
B) Mihrap duvarına dik uzanan sahınlara (neflere) sahiptir.
C) Caminin ana mekanı yedi sahınlıdır.
D) Camide mihrap önünde anıtsal bir kubbe söz konusudur.
E) Renkli tas bezemeli minaresi Memlük üslubundadır.

Cevap: D) Camide mihrap önünde anıtsal bir kubbe söz konusudur.

19. Ermenek Akça Mescit in plan şeması aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanabilir?

A) Çok birimli ve kubbeli
B) Kare planlı ve tek kubbeli
C) Merkezi kubbeli
D) Ahşap direkli ve düz çatılı
E) Eyvanlı, kapalı avlulu

Cevap: D) Ahşap direkli ve düz çatılı

20. Beylikler dönemine ait aşağıdaki yapılardan hangisinde alçı bezeme görülmez?

A) Aydınoğlu Beyliği’ne ait Selçuk İsa Bey Camii’nin mihrap nişinde
B) Karamanoğlu Beyliği’ne ait Ermenek Tol Medrese Türbesi’ndeki sandukalarda
C) Karamanoğlu Beyliği’ne ait II. Yakup Bey Kümbeti’ndeki sandukalarda
D) Birgi Ulu Camii mihrabında
E) Candaroğlu Beyliği’ne ait Mahmud Bey Camii’nin mihrabında

Cevap: D) Birgi Ulu Camii mihrabında