Türkiyenin Toplumsal Yapısı 2023-2024 Vize Soruları

Türkiye’nin Toplumsal Yapısı: Ekonomik Belirlenimcilikten Tanzimat’a

Giriş:

Türkiye’nin toplumsal yapısı, tarihsel süreç içinde birçok önemli dönemden etkilenmiş ve şekillenmiştir. Bu makalede, Türkiye’nin toplumsal yapısını belirleyen faktörleri ele alacak ve özellikle ekonomik belirlenimcilik ve tarihsel dönemlerin etkilerini inceleyeceğiz.

Ekonomik Belirlenimcilik ve Toplumsal Yapı:

Türkiye’nin toplumsal yapısını anlamak için ekonomik belirlenimcilik kavramına odaklanmak önemlidir. Ekonominin siyaseti, kültürü, hukuku, eğitimi ve diğer toplumsal alanları belirlediği iddiası, Türkiye’nin tarihinde önemli bir rol oynamıştır. Bu bağlamda, makalemiz Ekonomik Belirlenimcilik kavramını detaylı bir şekilde açıklamaktadır.

Demografi ve Toplumsal Değişim:

Nüfusun niteliği, Türkiye’nin ekonomik ve toplumsal yapısını derinden etkileyen bir diğer faktördür. Demografi, hem ekonomide verimliliği artırır hem de toplumsal değerleri değiştirir. Bu bağlamda, demografik değişimlerin Türkiye’nin tarihindeki rolü incelenmiş ve özellikle Tanzimat Dönemi’nde gerçekleşen önemli değişikliklere vurgu yapılmıştır.

Lozan Antlaşması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşu:

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu, Lozan Antlaşması ile sağlanmıştır. Bu antlaşma, Türkiye’nin uluslararası alandaki statüsünü belirleyen önemli bir dönemeçtir. Makalemizde Lozan Antlaşması’nın detaylarına ve Türkiye’nin modernleşme sürecindeki etkilerine odaklanılmıştır.

Pantürkizm ve Osmanlı Dönemi:

Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerinde ortaya çıkan Pantürkizm akımı, devletin kurtuluşunu Türki unsurları birleştirerek Büyük Turan’ı kurmaktan geçtiğini savunmuştur. Bu ideoloji, Osmanlı’nın içsel zorluklarını ve dış politikadaki değişimleri etkilemiştir. Makalede Pantürkizm’in tarih içindeki rolü detaylı bir şekilde ele alınmıştır.

Adalet Partisi ve Demokrat Parti Geleneği:

Türkiye’nin siyasi tarihinde önemli bir dönemeç olan 1960 askeri darbesinin ardından ortaya çıkan Adalet Partisi, Demokrat Parti’nin geleneğini sürdürmüş ve 1965 seçimlerinde büyük başarı elde etmiştir. Bu siyasi değişimin toplumsal etkileri ve Türkiye’nin siyasi arenadaki evrimi makalede detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Tanzimat Dönemi ve Toplumsal Değişim:

Tanzimat Fermanı, Osmanlı İmparatorluğu’nda önemli bir dönüm noktasını temsil etmektedir. Ferman, gayrimüslim tebaya da haklar vererek yükselen milliyetçi isyanları engelleme çabasını yansıtmaktadır. Makalemizde, Tanzimat Dönemi’nin toplumsal değişimlere olan etkileri ele alınmıştır.

Ekonomik Gelişmeler ve Tanzimat Sonrası Yeni Sektörler:

Tanzimat sonrasında Osmanlı topraklarında ortaya çıkan ekonomik değişimler, yeni sektörlerin oluşmasına neden olmuştur. İhracat, tarım, ticaret gibi sektörlerin gelişimi incelenerek, Tanzimat sonrasındaki ekonomik dönüşüme odaklanılmıştır.

Barack Obama’nın Toplumsal Eşitsizlik İçin Çağrısı:

Barack Obama’nın zenci genç Travyon Martin’in öldürülmesi üzerine yaptığı açıklamalar, toplumsal eşitsizliklere dikkat çekmektedir. Makalede, Obama’nın sözleri üzerinden toplumsal eşitsizliklere odaklanılmış ve bu durumun toplumsal yaşam üzerindeki etkileri incelenmiştir.

Modern Batı’nın Sömürgeci Politikaları:

Makalede, Modern Batı’nın sömürgeci politikalarının, sömürge dışı toplumları etkileme biçimi ele alınmıştır. Batı’nın ekonomik ve kültürel etkilerinin nasıl bir rol oynadığı detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Modern Devletin Temel Özellikleri:

Modern devletin temel özellikleri, geleceğe yönelik planlamalar yapma, nüfus üzerinde etkin denetim mekanizmaları oluşturma gibi faktörleri içermektedir. Bu özellikler, modern devletin diğer devlet tiplerinden ayıran önemli unsurları temsil etmektedir.

Tarih ve Sosyoloji Disiplinleri Arasındaki Farklar:

Makalede, tarih ve sosyoloji disiplinleri arasındaki temel farklardan biri olan genelleme ve tikel olaylarla ilgilenme eğilimleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır.

Osmanlıcılık ve Toplumsal Birliktelik:

Osmanlı’nın geniş toprağında Osmanlıcılık düşüncesi, Müslüman ve gayrimüslim tebaanın birlikteliğini vurgulamıştır. Bu ideoloji, Osmanlı İmparatorluğu’nun içsel birlikteliği ve kucaklayıcı yapısını ifade etmiştir. Makalede Osmanlıcılık düşüncesinin toplumsal birlikteliğe olan etkisi ele alınmıştır.

Türkiye’de Çok Partili Demokrasiye Geçiş:

1945 sonrasında Türkiye’nin çok partili demokrasiye geçişinde etkili olan faktörler ele alınmıştır. Özellikle ekonomik güçlenmenin ve siyasal liberalleşmenin rolü detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Kavramların Değişimi ve Toplumsal Anlam:

Makalede, kavramların zaman içinde değişimine odaklanılarak, özellikle “uygarlık” kavramının evrimi ve genelleştirilmesi detaylı bir şekilde incelenmiştir.

Modernleşme Sürecinin Sonuçları:

Modernleşme sürecinin sonuçları, özellikle sanayi kentinin ortaya çıkması gibi unsurları içermektedir. Bu sonuçlar, toplumsal ve ekonomik yapıdaki değişimleri temsil etmektedir.

Sonuç:

Makale, Türkiye’nin toplumsal yapısını etkileyen birçok önemli faktörü ele almış ve bu faktörlerin tarih içindeki rolünü detaylı bir şekilde incelemiştir. Türkiye’nin geçmişi, toplumsal yapısını anlamak ve geleceğe yönelik perspektif kazanmak adına önemli bir referans kaynağıdır.

1. Ekonominin siyaseti, kültürü, hukuku, eğitimi ve diğer tüm toplumsal alanları belirlediğini iddia eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

A) Bütüncül Yaklaşım
B) Ekonomik Belirlenimcilik
C) Romantik Akım
D) Modernist Yaklaşım
E) Liberalizm

Cevap : B) Ekonomik Belirlenimcilik

2. Nüfusun niteliğinin artması ile birlikte hem ekonomide verimlilik artar hem de toplumsal değerler değişir.
Yukarıdaki değerlendirme aşağıdakilerden hangisinin toplumsal yapıyı etkilediğini ifade etmektedir?

A) Coğrafi çevre
B) Tarihsel süreç
C) Demografi
D) Ekonomi
E) Teknolojik gelişmeler

Cevap : C) Demografi

3. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu antlaşmasıdır?

A) Gümrü Antlaşması
B) Versay Antlaşması
C) Lozan Antlaşması
D) Sevr Antlaşması
E) Ankara Antlaşması

Cevap : C) Lozan Antlaşması

4. Osmanlı’da XIX. yüzyılda devletin kurtuluşunun Türki unsurları birleştirerek Büyük Turan’ı kurmaktan geçtiğini savunan fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Pantürkizm
B) Batıcılık
C) Sosyalizm
D) Osmanlıcılık
E) İslamcılık

Cevap : A) Pantürkizm

5. 1960 yılında askerî darbe ile kapatılan Demokrat Parti’nin geleneğini sürdüren ve 1965 seçimlerinde büyük başarı kazanan parti aşağıdakilerden hangisidir?

A) Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi
B) Adalet Partisi
C) Millet Partisi
D) Türkiye İşçi Partisi
E) Yeni Türkiye Partisi

Cevap : B) Adalet Partisi

6. I. Dünya Savaşı’na girdiği hâlde, bitimini beklemeden savaştan çekilen ülke aşağıdakilerden hangisidir?

A) Rusya İmparatorluğu
B) Amerika Birleşik Devletleri
C) Bulgaristan Krallığı
D) Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
E) Osmanlı İmparatorluğu

Cevap : A) Rusya İmparatorluğu

7. Aşağıdakilerden hangisi Tanzimat Fermanı’nın yayımlanmasında etkili olan faktörlerden biridir?

A) Gayrimüslim tebaya da haklar vererek yükselen milliyetçi isyanları engelleme çabası
B) Türk-Müslüman bir burjuva sınıfı yaratma ve onu güçlendirme çabası
C) Osmanlı toplumundaki sınıf eşitsizliklerini ortadan kaldırma çabası
D) Osmanlı ekonomisinin sanayileştirilmesi yönündeki çabalar
E) Sanayileşen Batılı güçler karşısında daha geniş bir manevra alanı yaratma hedefi

Cevap : A) Gayrimüslim tebaya da haklar vererek yükselen milliyetçi isyanları engelleme çabası

8. Tanzimat ile birlikte Osmanlı uluslararası ekonomik iş bölümü içinde giderek yarı sömürge bir ülkeye dönüşmüştür. Ancak öte yandan Osmanlı’nın kimi bölgelerinde giderek modern kapitalist ekonomik kurumlar ve modern bir alt yapı ortaya çıkmış; bu ise belli sektörlerin gelişmesine ve bazı liman kentlerinin modern bir çehreye dönüşmesine yol açmıştır.
Yukarıdaki parçadan hareketle aşağıdakilerden hangisi Tanzimat sonrasında ortaya çıkan yeni sektörler arasında yer almaz?

A) İhracat
B) Tarım
C) Ticaret
D) Demir yolu ulaşımı
E) Sanayi

Cevap : E) Sanayi

9. ABD eski başkanı Barack Obama, zenci genç Travyon Martin’in öldürülmesi üzerine konuşurken “Bu ülkede birçok zenci erkek, 35 yıl önce ben dâhil, yoldan geçerken arabaların kilitlerinin kapatıldığının sesini duymuştur.”
şeklinde bir açıklama yapmıştır. Barack Obama’nın yukarıda yer verilen sözleri, öncelikli olarak toplumsal yaşamın hangi boyutuna gönderme yapmaktadır?

A) Toplumsal roller
B) Toplumsal eşitsizlikler
C) Toplumsal prestij
D) Toplumsal ilişkiler
E) Toplumsal statü

Cevap : B) Toplumsal eşitsizlikler

10. Modern Batı toplumları sömürgecidir. Batı dışı toplumların geri kalmalarının nedeni, kendi yetersizlikleri değil; sömürgeci politikalardır. Bu politikalar hem ekonomik düzeyde hem de kültürel düzeyde işler; yani Batı ülkeleri hem Batı dışı toplumların kaynaklarını sömürür hem de onlara kendi değerlerini benimsetmeye çalışır.
Yukarıdaki parçada ifade edilen önermeye dayanarak aşağıdaki politikalardan hangisi izlenebilir?

A) Ülke ekonomisini dışa kapatarak devlet desteği ile sanayileşme
B) Batı teknolojisine kapalı bir bilim politikası
C) Batı ülkeleriyle askerî iş birliğine dayalı bir dış politika
D) Ülke ekonomisini dışa açarak Batı sermayesini ülkeye çekme politikası
E) Batı kültürünü yaygınlaştıracak bir eğitim politikası

Cevap : A) Ülke ekonomisini dışa kapatarak devlet desteği ile sanayileşme

11. Aşağıdakilerden hangisi modern devlet tipini, diğer devlet tiplerinden ayıran özellikler arasında yer almaz?

A) Geleceğe yönelik planlamalar yapar.
B) Askerlik hizmetleri için vergi toplar.
C) Kişiler üzerindeki fiziki cezaları azaltır.
D) Modern öncesi devlete nazaran kalabalıklaşan bir bürokratik aygıta ihtiyaç duyar.
E) Nüfus üzerinde etkin denetim mekanizmaları oluşturmaya çalışır.

Cevap : B) Askerlik hizmetleri için vergi toplar.

12. Osmanlı’nın geniş toprağında yüzyıllardır ona sadık yaşayan Müslüman ve gayrimüslim tebaa, devletin şefkatli kollarıyla kucaklandıkça ve Batılı devletlerin tebaası gibi halkı geliştirecek önlemlerden yararlandıkça kendi içinde de kucaklaşacak ve el birliğiyle ülkeleri için çalışıp savaşacaktır.
Yukarıdaki parçanın yazarı aşağıdaki fikir akımlarından hangisinin savunucusu olabilir?

A) Sosyalizm
B) Türkçülük
C) Feminizm
D) İslamcılık
E) Osmanlıcılık

Cevap : E) Osmanlıcılık

13. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin 1945 sonrasında kalıcı olarak çok partili demokrasiye geçmesi üzerinde etkili olmamıştır?

A) CHP içinde güçlü bir karşıt hareketin ortaya çıkması
B) CHP’yi geleneksel olarak destekleyen grupların desteğinin azalması
C) Ekonomik açıdan güçlü bir kesimin ortaya çıkması ve bunların siyasal hayatın serbestleştirilmesini istemesi
D) II. Dünya Savaşı sonrasında Türkiye’nin dışlanma tehdidi karşısında taraf tutmak ve tuttuğu tarafın temsil ettiği siyasal sistemi benimsemek zorunda kalması
E) II. Dünya Savaşı yıllarında uygulanan ekonomi politikalarının halk üzerinde yarattığı hoşnutsuzluk sonucu CHP üzerinde oluşan baskı

Cevap : C) Ekonomik açıdan güçlü bir kesimin ortaya çıkması ve bunların siyasal hayatın serbestleştirilmesini istemesi

14. Batı’da ortaya çıkan bir standardı, hatta belli bir sınıfın yaşam biçimini temsil eden “uygarlık” kavramı, zamanla “bilgi ve görgü sahibi insanların oluşturduğu yaşam biçimi” anlamında kullanılmaya başlanmış; giderek genelleştirilip nötrleşmiştir.
Yukarıdaki parçada kavramlarla ilgili olarak ifade edilen durum, aşağıdaki yargılardan hangisini örnekler?

A) Kavramların değişiminde etkili olan unsur, toplumsal yapının değişmesidir.
B) Kavramlar, tamamen nötr ve tarafsız tanımlara dayanır.
C) Tarihsel süreç içinde kavramlara farklı anlamlar yüklenebilir.
D) Kavramlar, politik görüşlerden bağımsız olarak geliştirilmiş net tanımlamalardır.
E) Kavramlar, bilim insanları tarafından tartışılarak tanımlanır.

Cevap : C) Tarihsel süreç içinde kavramlara farklı anlamlar yüklenebilir.

15. Aşağıdakilerden hangisi modernleşme sürecinin sonuçları arasında yer alır?

A) Daha dayanışmacı bir toplumun ortaya çıkması
B) Devletin toplum üzerinde denetim kurabileceği araçların azalması
C) Dünya genelinde nüfusun azalması
D) Sanayi kentinin ortaya çıkması
E) Sınıflı toplumun ortaya çıkması

Cevap : D) Sanayi kentinin ortaya çıkması

16. Aşağıdakilerden hangisi modern tarih ve modern sosyoloji disiplinleri arasındaki temel farklardan biridir?

A) Tarihçiler kuramdan (teoriden) yararlanmazken sosyologlar kuramlardan yararlanır ve kuramlar oluştururlar.
B) Tarihçilerin kullandığı araştırma teknikleri, sosyologlara nazaran daha kapsamlıdır.
C) Tarihçiler olgulardan çok varsayımlarla ilgilenirken sosyologlar olgularla ilgilenir.
D) Tarihçiler geçmişle ilgilenir, sosyologlar ise ilgilenmez.
E) Tarih tikel olaylarla ilgilenirken, sosyoloji genellemeler yapmaya yatkındır.

Cevap : E) Tarih tikel olaylarla ilgilenirken, sosyoloji genellemeler yapmaya yatkındır.

17. Osmanlı nüfusunun büyük çoğunluğunu köylüler oluşturuyordu.
Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi bu durumla doğrudan ilişkilidir?

A) Osmanlı’da uluslararası tarımsal ürün ticareti yoktur.
B) Nüfus fazlalığı nedeniyle yükselme döneminde Osmanlı ekonomisinde para kullanımı yaygındır.
C) Osmanlı’da kentler gelişmemiştir.
D) Osmanlı’daki ekonomik faaliyetin önemli bir kısmını tarımsal üretim oluşturur.
E) Osmanlı topraklarında devlet mülkiyeti yaygınlaşmıştır.

Cevap : D) Osmanlı’daki ekonomik faaliyetin önemli bir kısmını tarımsal üretim oluşturur.

18. Aşağıdakilerden hangisi birincil toplumsal ilişkileri örneklemektedir?

A) Vatandaş-devlet ilişkisi
B) İşçi-patron ilişkisi
C) Sosyal medyada kurulan ilişkiler
D) Arkadaş ilişkileri
E) Medya-izleyici ilişkisi

Cevap : D) Arkadaş ilişkileri

19. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de 1930’dan başlayarak 15 yıl boyunca kesintisiz tek parti yönetiminin başlamasına yol açan etkenler arasında yer almaz?

A) Serbest Cumhuriyet Fırkası deneyimi sonrası iktidar partisinde tedirginlik oluşması
B) Diğer tek parti yönetimlerinin başarılı bir kalkınma çizgisi yakalaması
C) Dünyada da tek parti yönetimlerinin yaygınlaşması
D) 1929 ekonomik krizinin etkisi ile ekonomik kapanmaya ve merkezileşmeye yönelinmesi
E) İktidardakilerin faşist anlayışı benimsemesi

Cevap : E) İktidardakilerin faşist anlayışı benimsemesi

20. Osmanlı’da batılılaşma etkilerinin gündelik yaşamda da hissedilmesi, ilk kez hangi dönemde gerçekleşmiştir?

A) I. Dünya Savaşı yılları
B) İttihat ve Terakki yönetimi
C) II. Abdülhamid Dönemi
D) Tanzimat Dönemi
E) II. Mahmud Dönemi

Cevap : D) Tanzimat Dönemi