Değerlendirme ve Dönem Sonu İşlemleri 2024-2025 Final Soruları

Cevap: E) “Tahvil İskontosu Hesabı” 92.840 TL borçlanacaktır.
Açıklama: Bir işletme piyasa faiz oranının (yüzde 14) kendi tahvilinin üzerinde yazan faiz oranından (yüzde 10) daha yüksek olduğu bir ortamda tahvil çıkarırsa, yatırımcılar bu tahvili cazip bulmaz. Bu durumda işletme, tahvilini nominal değerinden (1.000.000 TL) daha ucuza (iskontolu olarak) satmak zorundadır (907.160 TL). Aradaki 92.840 TL’lik fark, işletmenin vadede ödeyeceği ek bir finansman maliyetidir ve ihraç anında “Tahvil İskontosu (Ertelenmiş Tahvil Gideri)” hesabında borçlu olarak gösterilir.
Kayıt:
Bankalar Hesabı: 907.160 TL (Borçlu)
Tahvil İskontosu Hesabı: 92.840 TL (Borçlu)
Çıkarılmış Tahviller (Tahvil Borcu) Hesabı: 1.000.000 TL (Alacaklı).
Bu durumda E seçeneğinde belirtilen yevmiye hareketi doğru olmaktadır.

Cevap: A) 630.000 TL
Açıklama: TFRS 15 “Müşteri Sözleşmelerinden Hasılat” standardına göre, bir sözleşmede değişken bir bedel (örneğin miktar iskontosu, prim veya ceza) söz konusuysa, işletme tahsil etmeyi beklediği bedeli tahmin ederek hasılatı buna göre kaydetmelidir. Soruda, Kelkit İşletmesinin geçmiş iki yılda her yıl 2 milyon TL’nin üzerinde alım yaptığı açıkça belirtilmiştir. Dolayısıyla, bu yıl da 1.500.000 TL barajını aşarak yüzde 10 iskontoya hak kazanması yüksek bir ihtimaldir (beklenen değer). İhtiyatlılık ve doğru hasılat yansıtma kuralı gereği, Eylül ayındaki 700.000 TL’lik satış hasılatı en başından iskonto düşülerek net haliyle kaydedilmelidir. İskonto tutarı: 700.000 x yüzde 10 = 70.000 TL. Kayda alınacak net hasılat: 700.000 – 70.000 = 630.000 TL’dir.

Cevap: D) Kanunlara aykırı davranma nedeniyle işletmeye verilen cezalar
Açıklama: Ticari kâr ile mali kâr arasındaki farklar geçici ve kalıcı olmak üzere ikiye ayrılır. Kıdem tazminatı, garanti veya farklı amortisman yöntemleri kullanılması nedeniyle doğan farklar sadece zamanlama (dönemsellik) farkıdır ve yıllar itibariyle kendiliğinden kapanır (Geçici Farklar). Ancak devletin kestiği trafik, vergi veya SGK cezaları gibi giderler Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) statüsündedir. Bu tutarlar ticari muhasebede gider olarak yazılıp kârı düşürse de, vergi idaresi bunu hiçbir zaman ve hiçbir dönemde gider olarak kabul etmeyecektir. Bu nedenle ortaya çıkan bu maliyet “Kalıcı Fark” yaratır ve ertelenmiş vergi hesabına dâhil edilmez.

Cevap: A) “Stok değer düşüş karşılığı hesabı”na 8.000 TL alacak kaydı yapılacaktır.
Açıklama: TMS 2 “Stoklar” standardında belirtilen temel değerleme kuralına göre “Stoklar, maliyet değeri ile net gerçekleşebilir değerden (NGD) düşük olanı ile değerlenir”. Adatepe İşletmesinin stoklarının tarihi maliyeti 120.000 TL iken, piyasa şartları veya yıpranma nedeniyle piyasadaki satılabilir net değeri (NGD) 112.000 TL’ye inmiştir. Bu durumda (120.000 – 112.000) 8.000 TL tutarında bir değer düşüklüğü oluşmuştur. İhtiyatlılık kavramı gereği, bu potansiyel zarar dönemin kâr-zarar tablosuna aktarılmalı ve ilgili stokun defter değeri düşürülmelidir.
Kayıt:
Karşılık Giderleri (veya Stok Değer Düşüklüğü Gideri) 8.000 TL (Borçlu – Gider artar)
Stok Değer Düşüş Karşılığı Hesabı 8.000 TL (Alacaklı – Aktifi düzenleyici eksi karakterli hesap).
Bu nedenle A şıkkı, yevmiye kaydının pasif karakterli düzenleyici boyutunu doğru ifade etmektedir.

Cevap: D) Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü 20.000 TL
Açıklama: TMS 12 “Gelir Vergileri” standardına göre; işletmenin ticari muhasebe kârı ile mali (vergi) kârı arasında oluşan ve gelecekte tersine dönecek olan farklara geçici fark denir. İşletme ticari olarak 500.000 TL kâr elde edip bunu muhasebe tablolarında göstermiş ancak vergi dairesi bunun şimdilik sadece 400.000 TL’lik kısmını matrah kabul edip vergilendirmiştir. Aradaki 100.000 TL’lik hizmet geliri bu yıl değil “gelecek yıllarda” vergi matrahına girecek ve üzerinden vergi ödenecektir. Gelecekte fazladan vergi ödenmesine neden olacak bu durum işletme için bir “Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü” doğurur.
Tutar = Gelecekte vergilendirilecek geçici fark x Vergi Oranı
Tutar = 100.000 TL x yüzde 20 = 20.000 TL Ertelenmiş Vergi Yükümlülüğü bilançonun pasifinde (kaynaklar bölümünde) raporlanacaktır.

Cevap: E) 285.289 TL
Açıklama: Finansal kiralama (Leasing) işlemlerinde başlangıç borcu, minimum kira ödemelerinin bugünkü değeri olan 341.172 TL’dir. Yıl sonunda (31 Aralık 2024) yapılan 90.000 TL’lik ilk ödemenin bir kısmı faiz, geri kalan kısmı ise anapara borcunu düşüren kısımdır.
1. Dönem faiz gideri = Başlangıç borcu (341.172 TL) x Faiz Oranı () = 34.117,2 TL.
2. Anapara borcunu düşüren tutar = 90.000 – 34.117,2 = 55.882,8 TL’dir.
3. Kalan finansal kiralama borcu = 341.172 – 55.882,8 = 285.289,2 TL olarak bilançoda raporlanacaktır.

Cevap: B) 35.000 TL
Açıklama: Türk Ticaret Kanunu (TTK) kurallarına göre anonim şirketler, elde ettikleri dönem net kârı ve dağıtılacak temettüler (kâr payları) üzerinden şirket bünyesinde tutulmak üzere “Yasal Yedek Akçe” ayırmak zorundadır. Yasal yedek akçe iki aşamalı hesaplanır:
1. Aşama (I. Tertip Yasal Yedek Akçe): Dönem safi kârının yüzde 5’i olarak ayrılır. (400.000 TL kâr x yüzde 5 = 20.000 TL).
2. Aşama (II. Tertip Yasal Yedek Akçe): TTK Madde 519’a göre, ödenmiş sermayenin yüzde 5’ini aşan kâr payı dağıtımları üzerinden de yüzde 10 ilave yedek ayrılır. (Soruda pratik akademik test mantığıyla sermaye verisi veya birinci temettü istisnası bulunmadığından, dağıtılmasına karar verilen brüt temettü üzerinden hesaplama yapılır). Bu durumda; 150.000 TL x yüzde 10 = 15.000 TL II. Tertip Yasal Yedek olarak bulunur.
Toplam ayrılacak yasal kâr yedeği: 20.000 TL (Birinci) + 15.000 TL (İkinci) = 35.000 TL’dir.

Cevap: A) Fiziken var olması
Açıklama: TMS 38 standardına göre Maddi Olmayan Duran Varlıklar (Şerefiye, Haklar, Patent, Marka, Yazılım İmtiyazları vb.); fiziksel (maddi) bir tözü veya somut bir cismi “bulunmayan”, ancak yasal veya sözleşmesel haklardan doğarak işletme tarafından kontrol edilen ve gelecekte ekonomik fayda sağlaması beklenen varlıklardır. Fiziksel olarak görülememeleri ve dokunulamamaları bu varlıkların en temel tanım şartıdır. Bu sebeple “Fiziken var olması” ifadesi maddi olmayan varlıkların değil, doğrudan Maddi Duran Varlıkların (Bina, Taşıt, Makine) özelliğidir.

Cevap: B) Birikmiş amortismanlar
Açıklama: Bilanço analizinde “Karşılıklar” (Provisions); zamanı veya tutarı kesin olmayan, ancak gerçekleşmesi muhtemel olan potansiyel borçları (yükümlülükleri) ifade eder. Satılan mallar için ayrılan garanti payları, devam eden davalar için ayrılan hukuki karşılıklar, personelin emekliliği için ayrılan kıdem tazminatları ve doğayı iyileştirme maliyetleri olan çevresel karşılıklar, bilançonun Pasif (Yabancı Kaynaklar / Borçlar) tarafında yer alan gerçek birer borç kalemidir. Ancak “Birikmiş Amortismanlar”, işletmenin borcu değildir; bilançonun Aktif tarafında duran varlıkların hemen altında eksi (-) değerle gösterilen ve o varlığın zaman içinde azalan değerini düzelten bir “aktifi düzenleyici hesap”tır.

Cevap: C) 22.744 TL faiz gideri ve 45.489 TL amortisman gideri
Açıklama: Finansal kiralamaya konu olan varlık, işletmenin kendi mülkiyetindeki bir varlık gibi değerlendirilerek dönemin gelir tablosuna iki ayrı gider kalemi yansıtılır: 1- Kullanım Hakkı Varlığı üzerinden hesaplanan Amortisman Gideri. 2- Kiralama yükümlülüğünün zaman değerinden doğan Faiz Gideri.
Faiz Gideri = Kira borcunun yılbaşı bugünkü değeri x Faiz oranı.
Faiz Gideri = 227.448 TL x yüzde 10 = 22.744,8 TL (yuvarlama ile 22.744 TL).
Amortisman Gideri (Eşit Paylı/Normal Amortisman) = Varlığın Başlangıç Kayıt Değeri / Faydalı Ömür.
Amortisman Gideri = 227.448 TL / 5 Yıl = 45.489,6 TL (yuvarlama ile 45.489 TL).
Yıl sonunda kâr-zarar tablosunda bu iki gider tutarı birlikte raporlanacaktır.

Cevap: C) 20.000 TL
Açıklama: TMS 36 “Varlıklarda Değer Düşüklüğü” standardına göre; bir duran varlığın net defter değeri, onun “Geri Kazanılabilir Tutar”ını aşıyorsa o varlık değer düşüklüğüne uğramış demektir.
Geri Kazanılabilir Tutar; varlığın Satış Maliyetleri Düşülmüş Gerçeğe Uygun Değeri (Net Satış Değeri) ile Kullanım Değeri (Value in use) arasından “yüksek olanıdır”.
1. Net satış değeri (240.000) ve kullanım değeri (230.000) kıyaslanır, yüksek olan 240.000 TL varlığın geri kazanılabilir tutarıdır.
2. Varlığın mizan/kayıtlı net defter değeri = 260.000 TL.
3. Aradaki fark (260.000 – 240.000 = 20.000 TL) dönem kâr-zarar tablosunda “Değer Düşüklüğü Zararı” olarak gider yazılır.

Cevap: A) 184.000 TL
Açıklama: Bir işletme, başka bir işletmenin yüzde 20 ile yüzde 50’si arasında bir hissesine sahipse, bu yatırım bilançoda “İştirakler” olarak sınıflandırılır ve muhasebeleştirilmesinde “Özkaynak Yöntemi” (Equity Method) uygulanır. Bu yönteme göre yatırımcı işletme, iştirak ettiği şirketin elde ettiği kârdan kendi payına düşen kısmı yatırımın değerini artırarak (gelir yazarak), dağıtılan kâr paylarını (temettüleri) ise yatırımın değerini azaltarak (çünkü şirketin özkaynağı dışarı çıkmıştır) muhasebeleştirir. İşlemler sırasıyla şöyledir:
1. Başlangıç bakiyesi = 160.000 TL.
2. Gül İşletmesi 40.000 TL kâr payı dağıtmıştır. Menekşe İşletmesinin payı yüzde 30 olduğuna göre; 40.000 x yüzde 30 = 12.000 TL nakit tahsil edilecek ve iştirak bedelinden düşülecektir (160.000 – 12.000 = 148.000 TL).
3. Gül İşletmesi yıl sonunda 120.000 TL kâr elde etmiştir. Menekşe İşletmesi bu kârdan kendi hissesine düşen yüzde 30’luk payı hesaplayarak yatırımın değerine ekleyecektir; 120.000 x yüzde 30 = 36.000 TL artış.
Sonuç olarak İştirakler Hesabının 31 Aralık 2024 bakiyesi: 148.000 + 36.000 = 184.000 TL olacaktır.

Cevap: C) 150.000 TL × yüzde 10 faiz ile 1 TL’lik anüitenin 15 dönem bugünkü değeri
Açıklama: Finansal matematikte, gelecek dönemler boyunca birbirine eşit tutarda ve eşit zaman aralıklarıyla gerçekleşecek nakit akışları dizisine “Anüite” (Taksit/Rant) denir. Anıl Bey, gelecekte her yılın sonunda eşit 150.000 TL’lik paralar alabilmek için “bugün (sıfır noktasında)” cebinden ne kadar peşin sermaye çıkması gerektiğini bilmek istemektedir. Bunun hesabı, finans tablolarında yer alan “Normal Anüitenin Bugünkü Değeri” (Present Value of an Ordinary Annuity) formülü ile bulunur. Periyodik ödeme olan 150.000 TL, yüzde 10 faiz oranı ve 15 döneme karşılık gelen anüite bugünkü değer faktör katsayısıyla çarpılarak hesaba ulaşılır.

Cevap: B) 200.000 TL
Açıklama: TFRS 15 ve kavramsal çerçeve gereğince; işletmeler vade (kredi) içeren satış işlemlerinde, işlemin içerisinde gizli olan finansman (faiz) bileşenini asıl mal satış hasılatından ayırmak zorundadır. Satış işlemi anında (1 Kasım 2024’te) gelir tablosuna kaydedilecek olan “Esas Faaliyet Hasılatı”, malın işlem anındaki geçerli “peşin satış fiyatıdır”. Kalan tutar (400.000 – 200.000 = 200.000 TL) ise malın satışından doğan bir gelir değil, vadeli satış yapıldığı için ortaya çıkan “Faiz Geliri”dir (Ertelenmiş vade farkı) ve ilgili aylar geçtikçe gelir tablosuna finansman geliri olarak yansıtılır. Dolayısıyla Day 1 (İlk gün) hasılatı doğrudan peşin fiyat olan 200.000 TL’dir.

Cevap: B) Sermaye artışı yolu ile elde edilen nakit
Açıklama: Nakit Akış Tablosu üç ana faaliyet bölümünden oluşur: İşletme (Esas), Yatırım ve Finansman faaliyetleri. Müşterilerden tahsilat yapmak veya genel giderleri ödemek günlük operasyonel “İşletme” faaliyetidir. Bina, makine, demirbaş gibi duran varlık almak veya satmak işletmenin “Yatırım” faaliyetlerini gösterir. İşletmenin kendi özkaynak yapısını veya dış borçlanma yapısını değiştiren işlemler; bankalardan yeni nakdi kredi çekmek, tahvil ihraç etmek, temettü ödemek veya yeni hisse senedi çıkararak “Sermaye artışı yoluyla” ortaklardan nakit toplamak eylemleri tamamen “Finansman Faaliyetleri” bölümünde sınıflandırılır.

Cevap: C) 3.000 TL
Açıklama: İşletme, yaşlandırma veya yüzde yöntemine göre dönem sonunda bilançosunda taşıması gereken (raporlanacak nihai) şüpheli alacak karşılığını “Toplam Alacaklar x Belirlenen Oran” formülüyle hedefler. Eylül işletmesinin hedeflediği ve bilançoda raporlamak istediği nihai bakiye: 100.000 TL x yüzde 3 = 3.000 TL’dir.
Geçmiş dönemlerden devreden veya önceki kayıtlardan gelen 2.000 TL’lik mevcut bir bakiye mizan üzerinde mevcuttur. İşletme 31 Aralık’ta yapacağı ayarlama (envanter) kaydında, bu bakiyeyi 3.000 TL’ye tamamlamak için ek olarak 1.000 TL daha (3.000 – 2.000) şüpheli alacak gideri yazacaktır. Ancak soru dönem giderini değil, işlemin sonucunda bilançoda Raporlanacak Bakiyeyi sorduğu için cevap doğrudan hedeflenen tutar olan 3.000 TL’dir.

Cevap: D) 800.000 TL
Açıklama: Garanti yükümlülükleri, dönemsellik kavramı gereği, ürünün satıldığı dönemde tahmini olarak gider yazılarak “Garanti Karşılığı” (Kısa veya Uzun Vadeli Yabancı Kaynak) olarak bilançoya yansıtılır. Yıl içerisinde gerçekleşen gerçek garanti onarım ve parça değişim maliyetleri ise doğrudan bu karşılık hesabından düşülür.
Sürecin hesaplaması:
1. 1 Ocak 2024 Devreden Başlangıç Bakiyesi = 300.000 TL.
2. 2024 yılında satılan ürünler için ayrılan yeni garanti karşılığı = 750.000 TL (Yükümlülüğü artırır). Toplam karşılık fonu: 300.000 750.000 = 1.050.000 TL olur.
3. 2024 yılı içinde gerçekleşen fiili garanti harcamaları yükümlülüğü azaltır. Bu tutar = 250.000 TL’dir.
4. 31 Aralık Dönem Sonu Bakiyesi = 1.050.000 – 250.000 = 800.000 TL olarak bilançoda raporlanacaktır.

Cevap: E) 784.249 TL
Açıklama: TFRS/UFRS standartlarına göre iskonto veya primli ihraç edilen tahvillerin faiz gideri “Etkin Faiz Yöntemi” (Effective Interest Rate Method) kullanılarak hesaplanır. Bu yönteme göre dönemin faiz gideri; tahvilin o dönem başındaki net defter değeri (Carrying Amount) ile piyasa (etkin) faiz oranının çarpılması suretiyle bulunur. Nominal değer (10.000.000 TL) sadece yatırımcıya fiziksel olarak ödenecek nakit faizi (kupon faizini) hesaplamak içindir, gelir tablosundaki gerçek “Faiz Giderini” yansıtmaz.
Faiz Gideri = Dönem Başı Net Defter Değeri x Piyasa Faiz Oranı
Faiz Gideri = 9.803.118 TL x yüzde 8 = 784.249,44 TL’dir. Küsurat yuvarlandığında 784.249 TL sonucu elde edilir

Cevap: D) “Hisse Senedi İhraç Primi Hesabı” 60.000 TL alacaklanacaktır.
Açıklama: Hisse senetlerinin ihraç edilmesi durumunda, yasal olarak “Sermaye” hesabı daima hisse senetlerinin üzerinde yazan nominal (itibari) değer üzerinden alacaklandırılarak kaydedilir. Eğer hisse senetleri nominal değerinin üzerinde bir fiyata (primli) satılırsa, aradaki fark özkaynakları artıran bir unsur olarak “Hisse Senedi İhraç Primleri” (Emisyon Primi) hesabına alacak kaydedilir. Yapılacak kayıtta Bankalar (veya Kasa) 260.000 TL borçlu, Sermaye Hesabı 200.000 TL alacaklı ve Hisse Senedi İhraç Primleri Hesabı 60.000 TL alacaklı olacağından D seçeneğindeki ifade doğrudur.

Cevap: E) 140.000 TL
Açıklama: Nakit Akış Tablosunun işletme faaliyetleri bölümü hazırlanırken direkt (doğrudan) yönteme göre “Müşterilerden Nakit Tahsilatlar” bulunurken tahakkuk esaslı Satış Hasılatı rakamı nakit esasına dönüştürülür. Formül şöyledir:
Müşterilerden Tahsilat = Satış Hasılatı + Ticari Alacaklardaki Azalış (veya – Ticari Alacaklardaki Artış).
Eğer ticari alacak bakiyesi yıl içinde 15.000 TL azalmışsa, bu durum sadece bu yıla ait 125.000 TL’lik satışın bedelinin nakit alındığını değil, aynı zamanda geçmiş yıldan kalan 15.000 TL’lik alacağın da bu yıl müşterilerden tahsil edildiğini, dolayısıyla kasaya giren nakdin satışlardan daha fazla olduğunu gösterir.
Tahsilat = 125.000 TL + 15.000 TL = 140.000 TL.