Görsel Algı 2025-2026 Final Soruları

Görme Anatomisi ve Optik İlkeler

Göz, dışarıdan gelen fiziksel ışık enerjisini (fotonları) sinir sisteminin taşıyabileceği **elektrokimyasal** sinyallere dönüştürür. Retina tabakasının merkezinde yer alan ve yüksek çözünürlüklü, net, renkli görmeyi sağlayan koni hücrelerinin yoğunlaştığı çukurluğa **Fovea** denir. Göze giren ışık miktarı **irisin** kasılıp gevşemesiyle (göz bebeğini daraltıp genişleterek) dengelenir. Retinadaki görsel uyarımların beyindeki görsel kortekse uzamsal düzeni korunarak haritalanması sürecine ise **Retinotopi** adı verilir. İnsan gözünün ışığa duyarlılık spektrumu yaklaşık **400-780 nanometre** arasındadır.

Renk Sistemleri ve Nitelikler

Rengi ölçülebilir kılmak için “Renk Ağacı” (Color Tree) sistemini tasarlayan kişi **Albert H. Munsell**’dir; renkleri renk özü (hue), açıklık-koyuluk (value) ve doygunluk (chroma) boyutlarında sınıflandırmıştır. Rengin cinsini ifade eden boyut **Hue**, saflığını/yoğunluğunu belirten **Saturasyon**, açıklık/koyuluk derecesi **Valör** olarak adlandırılır. Rengin uygulandığı yüzeyin/malzemenin ışığı yansıtma biçimi ise **Lustre** (yüzey parıltısı) olarak nitelendirilir ve yüzeye bağlı bir niteliktir. Komşu renklerin birbirini etkileyerek renk algısını değiştirdiği asimilasyon illüzyonuna ise **Munker İllüzyonu** denir.

Derinlik Algısı ve Perspektif

Perspektif, görme optiğinin ve derinlik algısının düzlemde anlatılabilme çabasıdır. Konik perspektifte en temel ve sade tür tek kaçış noktalı perspektiftir; üç kaçış noktalı perspektifler en basit değil oldukça karmaşık/dinamik açıları ifade eder. Uzak nesnelerin renk saturasyonunun düşmesi, kontrastın azalması ve detayların kaybolmasıyla yaratılan derinlik yanılsaması **Atmosferik Perspektif** olarak tanımlanır. Tek kaçış noktalı perspektifte ise tüm paralel çizgiler ufuk çizgisindeki tek bir kaçış noktasında birleşir.

İllüzyonlar, Düşünce ve Bilişsel Süreçler

Fiziksel gerçeklik ile öznel algımız arasındaki kopukluk **görsel yanılsamayı (illüzyon)** açıklar. İllüzyonların çözümlenmesinde, nesnelerin etrafındakilerle kıyaslanmasını sağlayan **referans** çerçevesi anahtar kavramdır. Referans algı kalıbı ile mevcut görüntünün anlamlandırılmaya çalışılması çatışmaya yol açarak illüzyona sebebiyet verir. Ayrıca görsel deneyim eksikliği (örn: sonradan görenler) illüzyonları fark edememeye yol açabilir. Düşünce sistematiğinde; tek bir doğru yerine çok sayıda yenilikçi çözüm üretme **diverjant (ıraksak) düşünme** olarak adlandırılır; geleneksellik bunun zıttıdır. Gestalt ilkelerinden **Ortak Kader** yasası, aynı yönde hareket eden nesnelerin bir bütün olarak gruplanmasını açıklar.

1. Perspektif kavramı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Perspektif görmenin optik ilişkisinin bir anlatımıdır.
B) Işık-gölge faktörü olmadan da oran ve düzen anlayışıyla perspektif etkisi elde edilebilir.
C) Perspektif, derinlik algısının düzlemde anlatılabilme çabasıdır.
D) Perspektifte göz seviyesini işaret eden yatay çizgi, ufuk çizgisi olarak nitelenir.
E) Konik perspektifin en basit biçimi üç kaçış noktalı perspektiftir.

Cevap: E) Konik perspektifin en basit biçimi üç kaçış noktalı perspektiftir.

2. Kapsamlı çalışmalarıyla rengi tüm yönleriyle ele alan ve meşhur renk ağacını tasarlayan kişi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Friedrich Wilhelm von Bezold
B) Charles Blanc
C) Thomas Young
D) Charles Lacouture
E) Albert H. Munsell

Cevap: E) Albert H. Munsell

3. Aşağıdakilerden hangisi pek çok görsel illüzyonun açıklanmasında anahtar bir kavram olarak kullanılır?

A) Motivasyon
B) Referans
C) Kaygı
D) Eğilim
E) Bellek

Cevap: B) Referans

4. Göze giren ışığın miktarının dengelenmesi sürecinde aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

A) Konjuktivanın gözyaşı ile sık sık temizlenmesi
B) Göz kaslarının gözü sağa sola ve yukarı aşağı yönlendirmesi
C) İrisin kasılıp gevşemesi
D) Her iki gözün eş zamanlı davranmasının sağlanması
E) Işığın kırılarak retinaya düşürülmesi

Cevap: C) İrisin kasılıp gevşemesi

5. Aşağıdakilerden hangisi diverjant (ıraksak) düşünmenin cevaplarında bulunan özelliklerden biri değildir?

A) Orjinallik
B) Uyumlu esneklik
C) İşleme
D) Akıcılık
E) Geleneksellik

Cevap: E) Geleneksellik

6. Görsel uyarımların gözün retina tabakasındaki düzenlenişi ile beyindeki görsel korteksin yüzeyindeki düzenlenişi arasında mutlak bir eşleşme gerçekleşmeden görsel algılama gerçekleşmez.
İki bölge arasında gerçekleşen yazışma veya haritalama sonucu ortaya çıkan bu eşleşmeye ne ad verilir?

A) Santral ven
B) Retinotopi
C) Dorsal uyum
D) Ventral uyum
E) Temporal uyum

Cevap: B) Retinotopi

7. “Geçmiş yaşantılara bağlı olarak benzer objeler grup olarak algılanır. Yüzlerce çeşit otomobil tek bir otomobil kavramı altında, binlerce çeşit ağaç tek bir ağaç kavramı altında gruplanarak algılanabilirler.”
Yukarıda insanın algılamasındaki gruplama davranışını belirleyen faktörlerden hangisinde açıklanmıştır?

A) Aynılık ve benzerlik
B) Uygun devamlılık
C) Tecrübe veya alışkanlık
D) Ortak kader
E) Yakınlık ve yaklaşıklık

Cevap: C) Tecrübe veya alışkanlık

8. Aşağıdakilerden hangisi Gardner’ın “Proje Zero” kapsamındaki araştırmalarının sonucunda ortaya koyduğu zeka türlerinden biri değildir?

A) Duyusal zeka
B) Kişilerarası zeka
C) Bedensel-kinestetik zeka
D) Uzamsal-görsel zeka
E) Dilsel zeka

Cevap: A) Duyusal zeka

9. Hareket eden bir kediye baktığımızda vücudunun parçalarını bir arada görürsünüz, çünkü parçaların tümü aynı yönde gitmektedir.
Yukarıdaki ifade insanın algılamasındaki gruplama davranışını belirleyen faktörlerden hangisini vurgulamaktadır?

A) Bir anda kurulan uygunluk
B) Uygun figür
C) Benzerlik
D) Tecrübe veya alışkanlık
E) Ortak kader

Cevap: E) Ortak kader

10. Aşağıdakilerden hangisi kognitif psikologların insanın algılamasındaki gruplama davranışını belirleme konusunda tanımladığı faktörlerden biri değildir?

A) Bireysel tercihler
B) Ortak kader
C) Yakınlık ve yaklaşıklık
D) Uygun devamlılık
E) Tecrübe veya alışkanlık

Cevap: A) Bireysel tercihler

11. Aşağıdakilerden hangisi algılama sürecindeki görsel etki kategorilerine örnek olarak gösterilemez?

A) Çizim
B) Şiddet
C) Uyum
D) Yön
E) Devinim

Cevap: A) Çizim

12. Aşağıdakilerden hangisi rengin, bulunduğu yüzeye bağlı niteliklerinden biridir?

A) Lustre
B) Luminosite
C) Hue
D) Işıklılık
E) Valör

Cevap: A) Lustre

13. Yaratıcılık kavramı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaratıcılığı, farklı tip ve bölümlere ayıracak şekilde değerlendiren kuramlar bulunmaktadır.
B) Yaratıcılık geleneği savunur ve geçmiş düşüncelerin uzantısıdır.
C) Yaratıcılığı ortaya çıkaracak çözümler, hiç duyulmamış denencelere (hipotezlere) dayalıdır.
D) Yaratıcılık, bir objeye değişik ve farklı görüş açılarından yaklaşabilmeye olanak sağlayan algısal bir açıklıktan doğar.
E) Ulaşılan sonucu tek doğru gibi görme eğilimi, yaratıcılığın geliştirilmesi açısından oldukça sakıncalı bir tutumdur.

Cevap: B) Yaratıcılık geleneği savunur ve geçmiş düşüncelerin uzantısıdır.

14. Retina tabakasında yer alan, daha ince ve renkli görmede etkili olan koni hücrelerin yoğunlaştığı bölgenin adı nedir?

A) Arka oda
B) Kornea
C) Sklera
D) Fovea
E) Ön oda

Cevap: D) Fovea

15. İhtiyaçlar insan-çevre arasındaki etkileşimi nasıl etkilemektedir?

A) İhtiyaçlar insan-çevre etkileşimi üzerinde belirleyici değildir.
B) Temel ihtiyaçlardan entelektüel ihtiyaçlara gidildikçe çevrenin etkisi azalır.
C) İhtiyaçlar azaldıkça insan-çevre etkileşimi azalır.
D) İnsanın ihtiyaçlarını belirlemede sosyal çevre, fiziksel çevreden daha önemlidir.
E) İhtiyaçlar çoğaldıkça insan-çevre etkileşimi çoğalır

Cevap: B) Temel ihtiyaçlardan entelektüel ihtiyaçlara gidildikçe çevrenin etkisi azalır.

16. Nesnenin form özelliklerinin algı üzerindeki etkisine dair aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Hareket ve mekânsal düzenlemeler algıyı etkilerler.
B) Nesne üzerinde biçim ve boyut ile ilgili yapılan düzenlemeler algılamaya etki ederler.
C) Farklı yönlerden gelen ışık form algısı üzerinde bir değişkenlik oluşturmaz.
D) Dalga boyu ve saturasyonu yüksek renkler daha ön plana çıkarak algıyı etkilerler.
E) Keskinlik ve bulanıklık özelliği algılamada yakın-uzak ilişkisi kurmada etkilidir.

Cevap: C) Farklı yönlerden gelen ışık form algısı üzerinde bir değişkenlik oluşturmaz.

17. Asimilasyon etkisi olarak da bilinen, komşu renklerin birbirlerini etkilediğini ve renk algısını değiştirdiğini gösteren illüzyona ne ad verilir?

A) Hermann Grid illüzyonu
B) Gökkuşağı illüzyonu
C) Munker illüzyonu
D) Fraser-Wilcox illüzyonu
E) Kafe duvarı illüzyonu

Cevap: C) Munker illüzyonu

18. Parlaklık dereceleri, doku dereceleri, renk saturasyonu ve sıcak-soğuk renk manipülasyonu gibi tekniklerle yaratılan derinlik yanılsamasına….. denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) stereoskopik görme
B) paralaks görme
C) anaglif görme
D) atmosferik perspektif
E) örtüşme etkisi

Cevap: D) atmosferik perspektif

19. I. Şiddetli bir renge maruz kaldığında o rengi algılayan koni hücrelerinin dışında kalan hücreler bir nötrleştirme faaliyetine girerler ve bir zıt renk algısı yaratırlar. Bu tür yanılsamalar fizyolojik yanılsamalara örnek verilebilir.
II. Yaşamsal pratiklere dayalı olan görsel deneyimler bireyin algısal verileri anlamlandırma süreçlerini etkiler.
III. Biçimin geometrisine dair nitelikleri değiştirerek bozan görsel algıillüzyonları fizyolojik yanılsamalar kategorisinde değerlendirilebilir.
Fizyolojik kaynaklı yanılsamalara ilişkin yukarıda verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) II ve III
B) Yalnız II
C) I ve III
D) I ve II
E) Yalnız III

Cevap: D) I ve II

20. Algılama sürecindeki görsel etki kategorilerinden biri olan hareket kavramı ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Parça ve bütün arasındaki ilişkinin görsel algımız üzerinde yarattığı gerilim hareket etkisi oluşturabilir.
B) Fizik alanında hareket kavramı nesnelerin bir mekân içerisinde yer değiştirmesi şeklinde ele alınmaktadır.
C) Hareket kavramı nokta ve çizgi arasındaki temel farklılıklardandır.
D) Kendisi hareketli olmayan nesneler hareket etkisi oluşturamaz.
E) Hareket kavramının sanat alanındaki içeriği zaman ve mekân faktörleri ile değerlendirilebilir.

Cevap: D) Kendisi hareketli olmayan nesneler hareket etkisi oluşturamaz.