Ata Aöf Makina ve Teçhizat 2024 Final Soruları

Cevap: E) ENPY > GEREKLİ ENPY
Açıklama: Kavitasyon, pompanın emiş hattındaki basıncın, akışkanın o sıcaklıktaki buharlaşma basıncının altına düşmesi sonucu pompa içinde yıkıcı gaz kabarcıklarının oluşması durumudur. Kavitasyonu engellemek için, tesisatın pompaya sağlayabildiği “Mevcut ENPY” (Mevcut Net Pozitif Emme Yüksekliği / NPSH-a) değerinin, pompa üreticisinin güvenli çalışma için şart koştuğu “Gerekli ENPY” (NPSH-r) değerinden kesinlikle daha büyük olması zorunludur.

Cevap: B) Ferrit
Açıklama: Demir-Karbon denge diyagramında saf demire en yakın olan, Hacim Merkezli Kübik (HMK) kafes yapısına sahip faza “Ferrit” (Alfa demiri) denir. Karbon çözme kapasitesi son derece düşüktür (maksimum 723°C’de sadece yüzde 0,025). Bu düşük karbon oranı ve kristal yapısı nedeniyle demir-karbon alaşımlarının en sünek, kopma uzaması en yüksek ve en yumuşak (düşük dayanımlı) fazıdır.

Cevap: B) Kondenser
Açıklama: Termik santrallerin veya kapalı buhar çevrimlerinin en önemli aşamalarından biri, buhar türbininde iş yaparak genişleyen ve enerjisini büyük oranda kaybeden “çürük buharın” tekrar sisteme kazandırılmasıdır. Buharın içinden soğutma suyu geçirilerek ısısının alındığı ve tamamen yoğunlaşarak tekrar sıvı (su) fazına dönüştürül제의 dev ısı değiştiricilerine “Kondenser” (Yoğuşturucu) adı verilir.

Cevap: E) Kazan besi pompası
Açıklama: Basınçlı buhar kazanlarının çalışma prensibi gereği, kazanın içi her zaman yüksek buhar basıncı altındadır. Sisteme eksilen suyun ilave edilebilmesi için, pompanın ürettiği basıncın kazanın içindeki yüksek çalışma basıncını yenmesi gerekir. Bu nedenle akışkana muazzam bir “basınç enerjisi” kazandırarak suyu zorla kapalı ve basınçlı kazanın içine basmak için özel tasarlanmış çok kademeli santrifüj pompalar olan “Kazan Besi Pompaları” kullanılır.

Cevap: A) I ve II
Açıklama: Brülör, sıvı veya gaz yakıtı hava ile stokiometrik (ideal) oranlarda karıştırıp ateşleyerek tam ve verimli yanmayı sağlayan temel donanımdır (I. öncül doğru). Verimli bir yanma için brülöre giren taze yanma havasının sıcaklığı standart olarak 5 °C ile 40 °C arasında kabul edilir (II. öncül doğru). Ancak III. öncülde bahsedilen “yardımcı eleman (armatür)” tanımı; emniyet ventili, su seviye göstergesi, presostat gibi güvenlik ve kontrol parçaları için kullanılır. Brülör ise bir yardımcı eleman değil, ısı üretim sisteminin kalbini oluşturan “ana” cihazdır.

Cevap: B) Toz metalürjisi
Açıklama: Klasik talaşlı imalat veya döküm yöntemleriyle üretilmesi zor olan, yüksek ergime sıcaklığına sahip veya kontrollü gözenekliliğe ihtiyaç duyan parçaların (kendinden yağlamalı yataklar vb.) üretiminde kullanılan bu işleme “Toz Metalürjisi” (Powder Metallurgy) denir. Süreç temel olarak tozların preslenmesi (şekillendirme) ve ardından toz partiküllerinin ergime noktasına gelmeden ısıtılarak birbirine kaynamasının sağlandığı sinterleme aşamalarından oluşur.

Cevap: D) Greyder
Açıklama: Greyder (Grader), genellikle ön ve arka tekerlek dingilleri arasında yer alan uzun ve ayarlanabilir bir kazıyıcı bıçağa (blade) sahip olan iş makinesidir. Derin hafriyat kazılarından ziyade; yol inşaatlarında malzemeyi yarmak, yüzeye eşit şekilde sermek, zemini istenilen eğimde düzeltmek (tesviye etmek), şev kesmek ve kış aylarında yollarda kar kürüme işlemlerini yapmak için tasarlanmış özel bir makinedir.

Cevap: A) Gizli enerji
Açıklama: Termodinamik biliminde, bir maddenin hal (faz) değiştirmesi sırasında (örneğin katıdan sıvıya, sıvıdan gaza geçerken) sıcaklığı sabit kalmasına rağmen moleküler bağların kırılması veya yeniden düzenlenmesi için aldığı veya verdiği enerjiye “Gizli Enerji” (Gizli Isı / Latent Heat) denir. Maddenin sadece sıcaklık değişimine neden olan ve termometre ile ölçülebilen enerji ise duyulur enerjidir.

Cevap: D) Dönme yönü değiştirilir.
Açıklama: Mekanik güç iletiminin temel kurallarından birine göre; dişleri dışarıdan birbirini kavrayarak çalışan (dıştan dişli) iki dişli çarktan oluşan bir sistemde, birinci dişli (döndüren) hangi yöne dönüyorsa (örneğin saat yönüne), onunla iç içe geçmiş olan ikinci dişli (dönen) zorunlu olarak zıt yöne (saat yönünün tersine) döner. Dolayısıyla sadece iki dişliden oluşan basit bir dişli çiftinde dönme yönü her zaman değiştirilir (tersine çevrilir).

Cevap: D) Tasarımın özelliğine bağlıdır.
Açıklama: Makine elemanlarında çevrim oranı (iletim veya tahvil oranı); döndüren (tahrik eden) eleman ile dönen (tahrik edilen) elemanın birbirlerine göre hız veya devir oranını ifade eder. Bu oran, dişli çarkların diş sayısına, kasnakların veya zincir dişlilerin çaplarına göre hesaplanır. Dolayısıyla, çevrim oranı mekanizmayı oluşturan parçaların fiziksel boyutlarına, yani tamamen “tasarımın özelliğine” bağlı olarak şekillenir.

Cevap: C) Dış broşlama-İç broşlama
Açıklama: Broşlama (Tığ çekme), üzerinde ardışık olarak büyüyen kesici dişler bulunan bir takımın (broşun) parça üzerinden itilmesi veya çekilmesiyle yapılan bir talaşlı imalat yöntemidir. Endüstride bu işlem, şekillendirilen yüzeyin konumuna göre iki ana gruba ayrılır: Kama kanalı, yiv veya özel profil deliklerin açılmasında kullanılan “İç Broşlama” ve iş parçasının dış yüzeyini şekillendirmek için kullanılan “Dış Broşlama”.

Cevap: A) Tokluk
Açıklama: Malzeme biliminde “Tokluk” (Toughness), bir malzemenin darbe veya kuvvet altında kırılıncaya ya da kopuncaya kadar yutabileceği veya sönümleyebileceği toplam deformasyon enerjisinin ölçüsüdür. Stres-strain (gerilme-şekil değiştirme) eğrisinin altında kalan toplam alan hesaplanarak bulunur. Süneklik malzemenin plastik şekil değiştirme yeteneğiyken, tokluk malzemenin enerji yutma kapasitesidir.

Cevap: C) Isı değiştiricisi
Açıklama: Birbiriyle doğrudan fiziksel temasa girmeyen, aralarında ısı iletimini sağlayan katı bir plaka veya boru cidarı bulunan; sıcak akışkanın ısısını alarak soğuk akışkana aktaran termodinamik donanımlara genel olarak “Isı Değiştiricisi” veya “Eşanjör” (Heat Exchanger) adı verilir. Evlerimizdeki kombiler, radyatörler veya araçlardaki soğutma petekleri birer ısı değiştiricisidir.

Cevap: D) Hidrolik yön kontrol valfi
Açıklama: Hidrolik ve pnömatik devrelerde, akışkanın (yağın) gideceği hattı belirleyerek silindirlerin (iş elemanlarının) ileri veya geri yönde hareket etmesini, durmasını veya akışın farklı kollara yönlendirilmesini sağlayan elemanlara “Yön Kontrol Valfleri” (Directional Control Valves) adı verilir.

Cevap: E) Hidrolik türbin
Açıklama: Hidroelektrik Santrallerin (HES) temel çalışma prensibi suyun potansiyel (yükseklik) ve kinetik enerjisinin kullanılmasına dayanır. Suyun yüksek bir debi ve basınçla cebri borulardan geçerek çarptığı çark kanatçıklarını döndürmesi ve böylece akışkandaki hidrolik enerjinin jeneratörü çevirecek olan mekanik dönme enerjisine dönüştürülmesini sağlayan bu devasa güç makinelerine “Hidrolik Türbin” (Pelton, Francis, Kaplan türbinleri gibi) adı verilir.

Cevap: C) Ticari ve endüstriyel anlamda kullanımı yoktur.
Açıklama: Taş kömürü, yüksek karbon içeriği (ortalama yüzde 80-90) ve yüksek kalorifik değeri sayesinde çok kıymetli bir fosil yakıttır. Bu özelliklerinden dolayı özellikle demir-çelik sanayisinde (kok kömürüne dönüştürülerek yüksek fırınlarda) ve termik santrallerde elektrik üretiminde yoğun olarak kullanılır. Bu sebeple “ticari ve endüstriyel anlamda kullanımı yoktur” ifadesi tamamen gerçek dışı ve yanlıştır.

Cevap: B) Orta sıcaklık (100-300°C) uygulamaları
Açıklama: Güneş enerjisi termal systemsleri çalışma sıcaklıklarına göre kategorize edilir. Ev tipi su ısıtmada kullanılan systemsler düşük sıcaklık (<100°C) grubundadır. Endüstriyel prosesler ve buhar üretimi için odaklayıcı (parabolik vb.) kollektörlerle elde edilen ısı genellikle 100°C ile 300°C aralığındadır ve literatürde bu standart aralık "Orta Sıcaklık Uygulamaları" olarak tanımlanır.

Cevap: C) I, II ve III
Açıklama: Verilen üç öncül de mühendislik açısından doğrudur. Tel halatlar, kordonların ve tellerin sarım biçimlerine (sağ veya sol sarımlı, çapraz veya düz) göre isimlendirilir ve sınıflandırılır. Türkiye’de tel halatların genel standartları ve gösterimleri TS 1918 (ve ilgili güncel normlar) ile belirlenmiştir. Ayrıca halatların temel kullanım amacı yükleri dikey veya eksenel olarak asmak/kaldırmak olduğu için, mukavemet ve kopma yükü hesapları her zaman eksenel “çekme gerilmesi” üzerinden yapılır.

Cevap: E) Hidrolik yağın basınçlandırıldığı yerdir.
Açıklama: Hidrolik sistemlerde kullanılan depolar (tanklar); akışkanı muhafaza eder (depolar), sistemden dönen ısınmış yağı yüzey alanıyla soğutur, içindeki dalgakıranlarla yağı dinlendirip köpüğünü alır ve yabancı partiküllerin dibe çökmesini sağlayarak kısmi filtreleme görevi görür. Ancak depo, pasif bir donanımdır ve yağın basınçlandırılması (hidrolik enerji kazanması) işlemini yapamaz. Yağı basınçlandırarak sisteme pompalayan eleman “Hidrolik Pompa”dır.

Cevap: A) Maksimum-minimum termometreleri
Açıklama: Belirli bir gözlem süresi içerisinde (örneğin 24 saatlik bir periyotta) ortamın ulaştığı en yüksek (maksimum) ve en düşük (minimum) sıcaklık değerlerini kaydedebilen ve her iki değeri aynı anda okumamıza olanak sağlayan özel tasarımlı ölçüm cihazlarına “Maksimum-minimum termometreleri” (Six termometresi olarak da bilinir) adı verilir.