Havacılık Güvenliği 2025-2026 Final Soruları

Cevap: D) Güvenlik
Açıklama : Giriş kontrol genel ilkelerinde vurgulanan temel husus güvenliktir. Giriş kontrolünün amacı; güvenlik tahditli alanlara yalnızca yetkili kişi, araç ve eşyanın girmesini sağlamak ve yetkisiz erişimi engellemektir. Kimlik kartı sistemleri, biyometrik doğrulama, araç tanıtım kartları ve refakat kuralları bu ilkenin uygulama araçlarıdır. Hız, maliyet ve memnuniyet operasyonel olarak gözetilse de hiçbiri güvenlikten taviz verilmesini meşrulaştıramaz; ilkelerin merkezinde her zaman güvenlik yer alır.

Cevap: A) Yalnızca şüpheli durumlarda
Açıklama : El tipi metal dedektörü (ETMD) yalnızca şüpheli durumlarda kullanılır. Yolcular öncelikle kapı tipi metal dedektöründen geçirilir; cihazın alarm vermesi veya başka bir şüphe oluşması halinde alarmın kaynağını noktasal olarak belirlemek için ETMD ile ikincil tarama yapılır. ETMD, vücudun hangi bölgesinde metal bulunduğunu hassas biçimde tespit ederek gereksiz elle aramayı azaltır. Her yolcunun rutin taramasında birincil cihaz olarak kullanılmaz; bagaj taraması ise X-ray cihazlarıyla gerçekleştirilir.

Cevap: E) Metal içeren her türlü nesneyi
Açıklama : Kapı tipi metal tarama dedektörü, üzerinden geçen kişinin taşıdığı metal içeren her türlü nesneyi tespit etmek için kullanılır. Cihaz, oluşturduğu elektromanyetik alandaki bozulmaları algılayarak silah, bıçak ve diğer metal cisimlerin varlığını alarm ile bildirir; alarm durumunda el tipi dedektörle ikincil tarama yapılır. Sıvılar, jeller ve organik materyaller metal dedektörle tespit edilemez; bunlar için X-ray cihazları ve patlayıcı iz tespit sistemleri kullanılır. Bu nedenle güvenlik kontrol noktaları, farklı tehdit türlerini kapsayan birden çok teknolojinin birlikte çalıştığı katmanlı bir yapı olarak kurulur.

Cevap: C) Yolcu ve mürettebat güvenliğini sağlamak
Açıklama : Sivil havacılık güvenliğinin temel amacı yolcu ve mürettebat güvenliğini sağlamaktır. Güvenlik (security); sivil havacılığı uçak kaçırma, sabotaj ve terör gibi kasıtlı ve yasa dışı eylemlere karşı korumayı hedefler. Bu amaç doğrultusunda yolcu ve bagaj taramaları, giriş kontrolleri, istihbarat paylaşımı ve uluslararası standartlar (ICAO Ek-17) uygulanır. Teknolojik ilerleme ve uluslararası iş birliği bu amaca hizmet eden araçlardır; amacın kendisi her koşulda insanların ve uçuşun yasa dışı eylemlerden korunmasıdır.

Cevap: D) I ve II
Açıklama : Transit yolcular; yolcu ve kabin bagajı uçaktan inmediğinde veya yurt içi uçuştan geldiklerinde güvenlik kontrolünden muaf tutulabilir. Uçaktan hiç inmeyen yolcunun güvenlik bütünlüğü bozulmamıştır; yurt içi uçuştan gelen yolcu ise zaten kalkış noktasında güvenlik kontrolünden geçmiştir. Buna karşılık güvenlik kontrolünden geçmemiş yolcularla aynı salona alınan transit yolcuların steril durumu bozulmuş sayılır ve yeniden güvenlik kontrolüne tabi tutulmaları gerekir. Bu nedenle muafiyet yalnızca I ve II numaralı durumlar için geçerlidir.

Cevap: B) Yalnız II
Açıklama : Patlayıcı tespit köpeklerinin kullanılmasındaki amaç, şüpheli nesne ve araçlara yönelik müdahaledir; bu nedenle doğru cevap yalnız II numaralı ifadedir. Eğitimli köpekler; üstün koku alma yetenekleriyle bagaj, kargo, araç ve alan taramalarında patlayıcı maddeleri hızlı ve hassas biçimde tespit eder. Hareket kabiliyetinin sınırlı olması ve fazla zaman harcaması ise amaç değil, köpek kullanımının kısıtları arasında değerlendirilebilecek ifadelerdir; köpekler belirli sürelerle çalışabilir ve dinlenme gerektirir. Köpek timleri, teknolojik tarama cihazlarını tamamlayan esnek ve mobil bir güvenlik katmanı oluşturur.

Cevap: A) Steril alan
Açıklama : Güvenlik kontrolünden geçmiş yolcuların bulunduğu, kontrol noktası ile uçak arasında kalan ve yetkisiz girişlere kapalı alan steril alan olarak adlandırılır. Steril alanın bütünlüğü havacılık güvenliğinin temelidir; bu alana giren her kişi ve eşyanın güvenlik taramasından geçmiş olması zorunludur. Kontrolsüz bir kişinin steril alana karışması durumunda alanın sterilliği bozulmuş sayılır ve alandaki yolcuların yeniden taranması gerekebilir. Kara tarafı (landside) ise güvenlik kontrolü öncesindeki, halka açık terminal bölümlerini ifade eder ve steril alanın karşıtıdır.

Cevap: D) I ve II
Açıklama : Acil durum eylem planının uygulanmasını gerektiren durumlar; havaalanı içindeki bina-tesis, donanım, araç ve uçak yangınları ile uluslararası öneme haiz bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkmasıdır. Her iki durum da çok birimli koordinasyon, kaynak seferberliği ve önceden tanımlanmış müdahale prosedürleri gerektiren geniş çaplı olaylardır. Alkollü yolcuyla yaşanan sorunlar ise güvenlik personelinin rutin müdahale prosedürleriyle çözülen münferit olaylardır ve acil durum eylem planının devreye alınmasını gerektirmez. Bu nedenle doğru cevap I ve II ifadelerini içeren seçenektir.

Cevap: B) Avrupa’daki sivil havacılık güvenliğini artırmak
Açıklama : ECAC (Avrupa Sivil Havacılık Konferansı), Avrupa’daki sivil havacılık güvenliğini artırmak amacıyla kurulmuş hükümetler arası bir kuruluştur. ECAC; üye devletler arasında güvenlik politikalarının uyumlaştırılmasını sağlar, ortak standartlar ve tavsiye edilen uygulamalar yayımlar. Doc 30 olarak bilinen güvenlik dokümanı, Avrupa havacılık güvenliği uygulamalarının temel referanslarındandır ve üye ülkelerin ulusal programlarına yansıtılır. Türkiye de ECAC üyesidir ve ulusal güvenlik düzenlemelerinde ECAC standartlarını gözetir.

Cevap: C) Güvenlik tedbirlerinin entegrasyonu
Açıklama : Havalimanı planlama gerekliliklerinde öncelikli özellik güvenlik tedbirlerinin entegrasyonudur. Güvenlik, havalimanı tasarımına sonradan eklenen bir unsur değil; terminal yerleşiminden kontrol noktalarının konumuna, çevre güvenliğinden araç yaklaşım yollarına kadar planlamanın her aşamasına baştan entegre edilmesi gereken temel gerekliliktir. Planlama aşamasında ihmal edilen güvenlik unsurlarının sonradan eklenmesi hem çok maliyetlidir hem de operasyonel aksaklıklara yol açar. Ticari alanlar, kapasite ve yolcu konforu önemli olmakla birlikte güvenliğin önüne geçemez.

Cevap: B) Olası siber saldırı vektörleri
Açıklama : Sivil havacılıkta tehdit değerlendirme sürecinde öncelikle olası siber saldırı vektörleri dikkate alınır. Havacılığın dijitalleşmesiyle birlikte rezervasyon sistemleri, uçuş planlama altyapıları, bagaj sistemleri ve hava trafik yönetimi ağları siber saldırıların potansiyel hedefi haline gelmiştir. Saldırı vektörlerinin (sızma yolları, zafiyet noktaları, hedef sistemler) önceden belirlenmesi, savunma tedbirlerinin doğru önceliklendirilmesini sağlar. Hava durumu emniyet alanının konusudur; sosyal medya etkileşimleri ve finansal kayıplar ise tehdit değerlendirmesinin öncelikli girdisi değildir.

Cevap: D) Üretim faaliyetlerinin kalite planlarına uygun şekilde giriş. ara ve final kontrollerini gerçekleştirmek
Açıklama : Üretim faaliyetlerinin kalite planlarına uygun giriş, ara ve final kontrollerinin yapılması endüstriyel kalite kontrol kavramıdır ve Milli Sivil Havacılık Güvenliği Kalite Kontrol Programı’nın amaçları arasında yer almaz. Bu program; Milli Sivil Havacılık Güvenliği Programının (MSHGP) uygulama yeterliliğini denetlemeyi, alınan önlemlere rağmen oluşabilecek aksaklıkları tespit etmeyi amaçlar. Ayrıca programda yapılması gereken iyileştirmelerin esas ve usullerini belirlemek ile MSHGP’nin etkinliğini artırmak da hedefler arasındadır. Sorudaki tuzak, kalite kontrol ifadesinin üretim sektöründeki anlamıyla karıştırılmasına dayanır.

Cevap: E) Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
Açıklama : Milli Sivil Havacılık Güvenliği Kalite Kontrol Programı’nda belirtilen görev ve hizmetlerin yürütülmesinden Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) sorumludur. SHGM, sivil havacılık güvenliğinin ulusal otoritesi olarak; denetimler, testler, anketler ve gözetim faaliyetleriyle güvenlik önlemlerinin etkinliğini ölçer ve raporlar. Havalimanı işletmecileri, hava yolları ve yer hizmeti kuruluşlarının güvenlik programları da SHGM onayına ve denetimine tabidir. DHMİ havalimanı işletmecisi olarak uygulayıcı taraftadır; programın yürütülme sorumluluğu ise düzenleyici otorite olan SHGM’dedir.

Cevap: A) Güvenlik özelliklerinin baştan itibaren sistemlere entegre edilmesi
Açıklama : Tasarım itibariyle güvenlik (security by design), güvenlik özelliklerinin sistemlere baştan itibaren, tasarım aşamasında entegre edilmesi yaklaşımıdır. Bu yaklaşımda güvenlik sonradan eklenen bir katman değil, sistemin mimarisine işlenmiş temel bir nitelik olarak ele alınır; böylece açıkların ortaya çıkma olasılığı en baştan azaltılır. Havacılıkta rezervasyon sistemlerinden uçuş yönetim sistemlerine kadar dijitalleşen her alan bu ilkeyle geliştirilmelidir. Sistemleri yalnızca son aşamada güvenli hale getirmek veya güvenliği sadece güncellemelere bırakmak, bu yaklaşımın tam karşıtı olan reaktif yöntemlerdir.

Cevap: E) Tokyo Sözleşmesi
Açıklama : Uçaklarda işlenen suçlar ve diğer bazı eylemlere ilişkin 1963 yılında imzalanan sözleşme Tokyo Sözleşmesi’dir. Tokyo Sözleşmesi; uçak içinde işlenen suçlarda yargı yetkisini, uçak komutanının yetkilerini ve uçağın kontrolünün yasa dışı ele geçirilmesi durumunda devletlerin yükümlülüklerini düzenleyen ilk uluslararası belgedir. Onu 1970 Lahey Sözleşmesi (uçak kaçırmanın suç sayılması) ve 1971 Montreal Sözleşmesi (sivil havacılığa karşı yasa dışı eylemler) izlemiştir. Bu üç sözleşme, havacılık güvenliği hukukunun temel üçlüsü olarak sınavlarda kronolojisiyle birlikte sorulur.

Cevap: B) 2002
Açıklama : Avrupa Birliği, havacılık güvenliği konusunda ortak kuralları 2002 yılında kabul etmiştir. 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından AB, üye ülkeler arasında parçalı olan güvenlik uygulamalarını tek çatı altında toplamak amacıyla 2320/2002 sayılı tüzüğü çıkarmıştır. Bu tüzükle sivil havacılık güvenliğinde ortak temel standartlar belirlenmiş; yolcu, bagaj ve kargo taramasından personel güvenliğine kadar asgari gereklilikler birlik genelinde zorunlu hale getirilmiştir. Düzenleme daha sonra 300/2008 sayılı tüzükle güncellenerek bugünkü çerçevesine kavuşmuştur.

Cevap: C) Özelliği ve derecesi önceden tahmin edilemeyen. olası bir terör ve sabotaj faaliyetinin genel bir uyarısı
Açıklama : Sarı güvenlik alarm durumu; özelliği ve derecesi önceden tahmin edilemeyen, olası bir terör ve sabotaj faaliyetine yönelik genel bir uyarıyı ifade eder. Bu alarm seviyesinde somut bir hedef veya zamanlama bilgisi yoktur; genel tehdit olasılığına karşı teyakkuz düzeyi yükseltilir ve önleyici tedbirler sıkılaştırılır. Alarm durumları tehdidin somutluk derecesine göre kademelendirilir; bilgiler netleştikçe daha üst alarm seviyelerine geçilir. Hava durumu veya uçak arızası ise güvenlik (security) değil emniyet (safety) alanının konusu olduğundan ilgili seçenekler tanımla ilgisizdir.

Cevap: A) Danışma
Açıklama : Danışma birimi, havalimanındaki hassas noktalardan biri değildir; yolculara bilgi vermek amacıyla kamuya açık alanda konumlanan bir hizmet noktasıdır. Hassas noktalar; zarar görmeleri halinde havalimanı operasyonunu durdurabilecek veya can güvenliğini tehdit edebilecek kritik tesislerdir. Kontrol kuleleri hava trafiğinin yönetildiği merkez, güç trafoları enerji sürekliliğinin kaynağı, telsiz seyrüsefer yardımcıları uçuş emniyetinin altyapısı, yakıt tesisleri ise hem operasyonel hem patlayıcılık açısından kritik alanlardır. Bu noktalar özel koruma, erişim kontrolü ve izleme tedbirlerine tabidir.

Cevap: A) Saç tokası
Açıklama : Saç tokası, MSHGP EK-17’ye göre yasaklı maddelerden değildir; günlük kişisel eşya niteliğinde olup kesici, delici veya tehlike yaratıcı özellik taşımaz. Buna karşılık çatal bıçak takımları kesici-delici alet kapsamında, kasatura ve balta türleri ise doğrudan silah ve kesici alet kategorisinde kabin için yasaklıdır. Sprey boyalar da basınçlı kap ve püskürtülebilir madde niteliğiyle yasaklılar arasında yer alır. Yasaklı madde listeleri; eşyanın saldırı aracı olarak kullanılma ve uçuş emniyetini tehdit etme potansiyeline göre belirlenir.

Cevap: B) Emniyet (safety) – Güvenlik (security)
Açıklama : Kazaların ve teknik arızaların önlenmesini konu alan kavram emniyet (safety), uçak kaçırma ve sabotaj gibi kasıtlı yasa dışı eylemlere karşı korunmayı konu alan kavram ise güvenlik (security) olduğundan doğru sıralama emniyet – güvenlik şeklindedir. Emniyet; bakım standartları, uçuş prosedürleri, yorgunluk yönetimi ve kaza önleme sistemleriyle istem dışı riskleri hedefler. Güvenlik ise tarama, giriş kontrolü ve istihbarat gibi araçlarla kötü niyetli insan eylemlerini hedefler. Türkçede iki kavramın günlük dilde karıştırılması nedeniyle bu ayrım havacılık sınavlarının en klasik sorularındandır.

Cevap: E) Bomba tehdit değerlendirmesi yapılması
Açıklama : Bomba ihbarı durumunda izlenecek prosedür, bomba tehdit değerlendirmesi yapılmasıyla başlar. İhbarın ciddiyeti; ihbarın içeriği, veriliş biçimi, hedef ve zamanlama bilgilerinin tutarlılığı gibi kriterlerle değerlendirilir ve alınacak tedbirlerin kapsamı bu değerlendirmeye göre belirlenir. Her ihbarda doğrudan tahliye veya havalimanının kapatılması yoluna gidilmesi, hem büyük operasyonel kayıplara yol açar hem de asılsız ihbarlarla sistemin felç edilmesine zemin hazırlar. Değerlendirme sonucuna göre kademeli müdahale planı devreye alınır ve gerekiyorsa tahliye dahil ileri tedbirler uygulanır.

Cevap: C) X-ray cihazı
Açıklama : Bagaj içeriğinin açılmadan, ekran üzerinde görüntülenerek incelenmesini sağlayan cihaz X-ray cihazıdır. X-ray; bagajdan geçirilen ışınların maddelerin yoğunluğuna göre farklı soğurulması ilkesiyle çalışır ve operatör ekranında nesneleri organik-inorganik ayrımıyla renklendirilmiş olarak gösterir. Operatörler; silah, kesici alet ve patlayıcı düzeneği şüphesi taşıyan görüntüleri tanımak üzere özel eğitim alır ve şüpheli bagajlar elle aramaya yönlendirilir. Metal dedektörleri yalnızca kişi üzerindeki metalleri algılar; bagaj görüntüleme yetenekleri yoktur.

Cevap: C) Hem ulusal hem de uluslararası düzenlemeler
Açıklama : Yolcu aranmasının yasal dayanağını hem ulusal hem de uluslararası düzenlemeler birlikte oluşturur. Uluslararası düzlemde Şikago Sözleşmesi ve güvenliğe ilişkin Ek-17 standartları çerçeveyi çizer; ulusal düzlemde ise sivil havacılık mevzuatı ve Milli Sivil Havacılık Güvenliği Programı arama yetki ve usullerini belirler. Aramanın hukuka uygunluğu bu iki katmanın birlikte işlemesine bağlıdır; yalnızca şirket iç politikaları veya yalnızca yerel kurallar tek başına yeterli dayanak oluşturmaz. Bu nedenle iki düzeyi birlikte kapsayan seçenek doğrudur.

Cevap: D) Ek-17 (Güvenlik)
Açıklama : Sivil havacılığın yasa dışı müdahale eylemlerine karşı korunmasına ilişkin standart ve tavsiye edilen uygulamalar ICAO’nun Ek-17 (Annex 17 – Güvenlik) dokümanında yer alır. Ek-17; üye devletlerin ulusal sivil havacılık güvenliği programları oluşturmasını, yolcu ve bagaj taramalarını, giriş kontrollerini ve güvenlik eğitimlerini standartlaştırır. Türkiye’nin Milli Sivil Havacılık Güvenliği Programı da Ek-17 esas alınarak hazırlanmıştır. Ek-13 kaza soruşturmasını, Ek-14 havaalanı standartlarını, Ek-18 ise tehlikeli maddelerin taşınmasını düzenlediğinden güvenlik konusunun doğrudan kaynağı değildir.

Cevap: E) Havalimanı giriş kartı
Açıklama : Havalimanlarında güvenlik tahditli alanlara girişte kullanılan ve kişinin yetkili olduğu bölgeleri gösteren belge havalimanı giriş kartıdır. Kart; sahibinin kimliğini, çalıştığı kuruluşu ve erişim yetkisinin kapsadığı bölgeleri (renk veya bölge kodlarıyla) gösterir ve tahditli alanlarda sürekli görünür şekilde taşınması zorunludur. Kartlar güvenlik tahkikatı sonrasında düzenlenir, belirli sürelerle yenilenir ve kaybı derhal bildirilerek iptal edilir. Biniş kartı yalnızca yolcunun uçuşa kabulünü gösterir; pasaport kimlik belgesidir ve tek başına tahditli alan erişim yetkisi sağlamaz.