Sosyal Hizmet Tarihi 2025-2026 Final Soruları

Cevap: B) Üretimi arttırmak
Açıklama : Köylüye toprak verilmesi, tohum ve hayvan temini, bataklıkların kurutulması ve sulama kanallarının inşası gibi uygulamaların temel amacı üretimi arttırmaktır. Bu tedbirler; tarım üretimini güçlendirmek, tarımsal verimliliği yükseltmek ve köy ekonomisini canlandırmak amacıyla alınmıştır. Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinde uygulanan bu tarımsal iyileştirme politikaları; aynı zamanda köylünün yoksulluğunu azaltma ve gıda güvenliğini sağlama gibi sosyal amaçlar da taşımaktaydı. İşsizlik azaltma veya göç sağlama bu uygulamaların birincil hedefi değildir.

Cevap: A) Birlik
Açıklama : Açıklanan ilke Kızılay’ın birlik ilkesidir. Birlik ilkesi; bir ülkede yalnızca tek bir ulusal kızılay ya da kızılhaç kuruluşunun bulunabileceğini, bu kuruluşun herkese açık olduğunu ve insancıl faaliyetlerini tüm ülke topraklarında sürdürdüğünü ifade eder. Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay hareketinin temel ilkelerinden biri olan birlik; ulusal kuruluşların etkinliğini ve koordinasyonunu güvence altına alır. Tarafsızlık dini, siyasi ve etnik ayrım gözetmemeyi; bağımsızlık ise devletin etkisinden bağımsız hareket etmeyi ifade eder.

Cevap: B) Rıbat
Açıklama : Rıbat; İslam medeniyetinde askerî istihbarat ve posta teşkilatıyla ilişkili kurumu ifade eder. Başlangıçta sınır kalesi ve savunma tesisi olarak inşa edilen ribatlar zamanla bilgi aktarımı, haberleşme ve insan trafiğinin denetlenmesi işlevlerini de üstlenmiştir. Divan idari kayıt ve mali düzeni, mezalim şikayet mahkemelerini, şurta emniyet ve düzeni, kadı ise yargı makamını temsil eder. Bu nedenle askeri istihbarat ve posta işleviyle özdeşleşen kurum ribattır.

Cevap: B) Niş
Açıklama : Köylü halkı tefecilerin yüksek faizli borçlarından korumak amacıyla kurulan ilk Memleket Sandığı Niş’te kurulmuştur. 1863 yılında Mithat Paşa’nın valiliği döneminde hayata geçirilen bu uygulama; Türkiye’deki kooperatifçilik ve tarımsal kredi tarihinin öncü örneği olarak değerlendirilmekte ve bugünkü Ziraat Bankası’nın tarihsel kökenini oluşturmaktadır. Memleket Sandığı daha sonra Rumeli’nin diğer şehirlerine de yayılmıştır.

Cevap: D) Yaşlı Bakımevi
Açıklama : Yaşlı Bakımevi, Kızılay’a bağlı oluşturulan kuruluşlar arasında yer almaz. Kızılay’ın tarihsel süreçte bünyesinde oluşturduğu kuruluşlar arasında Hanımlar Merkezi (kadın kolları), Hemşire Okulu (sağlık personeli yetiştirme), Türkiye Hilal-i Ahmer Mecmuası (yayın organı) ve Kızılay Gençlik Derneği sayılabilir. Yaşlı bakımı hizmetleri ise Kızılay’ın geleneksel misyon alanlarından biri olmayıp Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve ilgili vakıflar gibi farklı kurumlarca yürütülmektedir.

Cevap: A) Sağlık merkeziydi.
Açıklama : Beytülhikme’nin sağlık merkezi olduğu bilgisi yanlıştır. Abbasiler döneminde Bağdat’ta kurulan Beytülhikme (Bilgelik Evi); büyük bir kütüphane, bilim akademisi ve çeviri merkezi niteliği taşıyan ilim kurumuydu. Matematik, astronomi, tıp ve felsefe gibi farklı alanlarda araştırmalar yürütülmüş; Yunanca, Farsça ve Süryanice eserler Arapçaya çevrilmiştir. Doğrudan sağlık hizmeti ise bimaristan/darüşşifa gibi ayrı kurumlar tarafından sağlanmıştır.

Cevap: E) Ahlak Prensipleri kitapçığı
Açıklama : 1943 yılında Maarif Vekâleti tarafından kabul edilen ve Yeşilay aracılığıyla tüm yurda dağıtılan materyal Ahlak Prensipleri kitapçığıdır. Bu kitapçık; alkol ve uyuşturucu maddelerin birey ve toplum sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini ahlaki değerler çerçevesinde ele alarak gençlerin bilinçlendirilmesini amaçlamıştır. Yeşilay’ın erken Cumhuriyet dönemindeki bağımlılıkla mücadele faaliyetleri bu tür yayın ve dağıtım çalışmalarıyla önemli bir kamusal eğitim işlevi üstlenmiştir.

Cevap: C) 1891
Açıklama : Hamidiye Ticaret Mektebi bünyesinde görme engelli öğrencilere yönelik körler sınıfı 1891 yılında açılmıştır. Bu girişim; Osmanlı döneminde engelli bireylerin eğitimine ve topluma kazandırılmasına yönelik kurumsal adımların öncü örneklerinden biridir. Dönemin eğitim anlayışına göre engellilerin özel ihtiyaçlarına cevap veren düzenlemeler henüz son derece sınırlıyken bu uygulama önemli bir adım olarak tarihe geçmiştir.

Cevap: C) İhracat
Açıklama : İaşecilik (provizyonizm) ilkesi gereği Osmanlı Devleti; yurt içi erzak bolluğunu ve fiyat istikrarını korumak amacıyla temel tüketim mallarının ihracatını yasaklamıştır. Bu politikada amaç; üretilen malların öncelikle iç piyasada yeterli arzı sağlamasıdır. İthalat ise serbestçe bırakılmış ve hatta teşvik edilmiştir. İaşecilik yaklaşımında kâr değil erzak bolluğu hedeflendiğinden ihracat yasakları dönemin en belirleyici ticaret kısıtlamalarından birini oluşturmuştur.

Cevap: A) Vakıf. kişisel kaygı ve teşebbüslerle meydana gelmiş bir müessesedir.
Açıklama : Vakfın yalnızca kişisel kaygı ve teşebbüslerle meydana geldiği söylenemez. İslam hukukunda vakıf; bireysel çıkar güdüsü değil Allah rızası ve toplumsal fayda amacıyla kurulan bir müessesedir. Vâkıf kurduğu vakıftan kişisel çıkar sağlayamaz; kuruluş şartlarına ve İslam ilkelerine uygun hareket etmek zorundadır. Vakfın kişisel kaygıdan bağımsız olarak kamusal fayda amacı taşıması onun özünü oluşturur. Diğer ifadeler doğrudur: vakfın sınırları vardır; toplum refahı açısından önemlidir; sosyal hizmetin temel aracıdır ve İslam ilkelerine uygun işletilmek zorundadır.

Cevap: C) Vakıf
Açıklama : Osmanlı şehirlerinde modern belediye hizmetleri olarak nitelendirilebilecek işlevleri vakıf kurumları yerine getiriyordu. Su tesisleri, yol yapımı, köprü inşası, temizlik, aydınlatma, imarethane ve sağlık hizmetleri vakıf gelirleriyle finanse edilen ve vakıf yöneticileri tarafından işletilen kamu hizmetleriydi. Devlet merkezileşmesi olmaksızın bu hizmetlerin sivil toplum niteliğindeki vakıf yapıları aracılığıyla sunulması Osmanlı kent yönetiminin özgün bir özelliğidir.

Cevap: B) İmaret
Açıklama : İmaret; Osmanlı döneminde din, dil ve ırk farkı gözetmeksizin yolculara, fakirlere ve ihtiyaç sahiplerine ücretsiz yemek ve barınma hizmeti sunan vakıf kuruluşudur. Genellikle cami, medrese, kervansaray ve darüşşifadan oluşan külliyenin bir parçası olan imaretler, Osmanlı sosyal dayanışma anlayışının en somut ifadelerinden biridir. Bimarhane ve tımarhane akıl hastalarının tedavi edildiği kurumlar; darüşşifa ve şifahane ise genel sağlık hizmeti veren kurumlardır.

Cevap: A) Atiyye
Açıklama : İhtiyaç sahiplerine padişah tarafından bağlanan yardımlar atiyye olarak adlandırılırdı. Atiyye; padişahın takdir yetkisiyle kişilere ya da gruplara sunulan nakdi bağış veya maaş niteliğindeki ödemelerdir ve Osmanlı sosyal yardım geleneğinin bir parçasını oluşturur. Sadaka dini temelli bireysel yardımları, yevmiye günlük işçi ücretini, maluliye engellilik maaşını ifade ederken ikram daha genel bir ödül kavramıdır. Atiyye doğrudan padişah otoritesinden kaynaklanan ve kişiselleştirilmiş bir yardım biçimidir.

Cevap: C) Gerekli mahallere köprü. yol ve kaldırım inşa etmek
Açıklama : Gerekli mahallere köprü, yol ve kaldırım inşa etmek 1930 yılı 1580 sayılı Belediye Kanunu’nun maddeleri arasında yer almaz; bu hizmetler il özel idaresi veya devletin karayolları teşkilatına bırakılmış büyük ölçekli altyapı yatırımlarıdır. 1930 Belediye Kanunu kapsamındaki görevler arasında başıboş hayvanları tutmak, ekmek ve et gibi temel gıdalara fiyat koymak, ölü muayenesi ve defin ruhsatı vermek ile belediye fırınları kurmak ve işletmek sayılmaktadır.

Cevap: D) Dış hazine
Açıklama : Osmanlı Devleti’nde inamat (hediyeler), tasaddukat (sadakalar), adât (geleneksel ödemeler) ve teşrifat (tören ve töreyle ilgili ödemeler) gibi sosyal nitelikli hizmetler dış hazine tarafından yürütülürdü. Dış hazine; bu tür sosyal ve törensel ödemeleri finanse eden ayrı bir mali birimdir. İç hazine ise padişahın özel servetini barındırırdı. Vakıflar benzer sosyal hizmetleri vakıf gelirleriyle sunarken dış hazine devlet organizasyonu içindeki resmi sosyal yardım ve ödeme mekanizmasını temsil ederdi.

Cevap: D) Sağlık ekibi gönderilmesi
Açıklama : 1866 yılında Hac bölgesinde salgın hastalıklarla mücadele kapsamında sağlık ekibi gönderilmiştir. Bu önlem; Osmanlı Devleti’nin halk sağlığı alanında attığı kurumsal adımların bir parçasını oluşturmaktadır. Hac sezonu döneminde milyonlarca insanın bir araya gelmesiyle ortaya çıkan salgın riski; Osmanlı’yı sağlık personeli ve tıbbi müdahale kaynakları göndermeye yöneltmiştir. Karantina ise farklı dönemlerde ve farklı bölgelerde uygulanan başka bir halk sağlığı tedbiridir; ancak 1866 Hac bölgesi önlemi olarak sağlık ekibi gönderilmesi öne çıkmaktadır.

Cevap: D) Darüşşifalar
Açıklama : Darüşşifalar sağlık ve tedavi hizmetleri sunan kurumlardır; kültürel bilginin aktarılması ve toplumsal yaşamın yeniden üretilmesi işlevini üstlenen iletici-aktarıcı kamusal mekânlar arasında yer almaz. Tekkeler dini ve tasavvufi bilginin, camiler dini ve toplumsal bilginin aktarımına zemin hazırlayan, kahvehaneler sosyal etkileşim ve enformasyon paylaşımının gerçekleştiği, pazar ve çarşılar ise ticari ve kültürel bilgi alışverişinin yaşandığı kamusal mekânlardır. Darüşşifaların işlevi ise bu aktarım işlevinden belirgin biçimde ayrışmaktadır.

Cevap: E) Eğitim – öğretim müfredatını kontrol etmek
Açıklama : Eğitim-öğretim müfredatını kontrol etmek Osmanlı Divan Teşkilatı’nın görevleri arasında yer almaz. Divan-ı Hümayun; devlet meselelerini görüşüp karara bağlama, kanun ve yönetmelikleri düzenleme, bürokratik yazışmaları yürütme, memur atamaları yapma ve yabancı elçileri kabul etme gibi yüksek devlet işleriyle ilgilenirdi. Eğitim-öğretim meseleleri ise ağırlıklı olarak medreseler, müftüler ve ilmiye sınıfı tarafından yönetilirdi; bu alan doğrudan Divan’ın yetki sahasına girmezdi.

Cevap: E) Sokak hayvanları beslemek için yiyecek satmak
Açıklama : Mancacı, Osmanlı döneminde sokak hayvanlarını (özellikle kedi ve köpekleri) beslemek amacıyla hazırlanan yiyecekleri satan seyyar satıcılara verilen isimdir.

Cevap: E) Himaye-i Etfal Cemiyeti
Açıklama : Birinci Dünya Savaşı sırasında yetim ve kimsesiz çocukların korunması amacıyla Cumhuriyet öncesinde temelleri atılan kurum Himaye-i Etfal Cemiyeti’dir. 1917 yılında İstanbul’da kurulan bu dernek; savaş yetimlerine, öksüzlere ve kimsesiz çocuklara yönelik koruma ve bakım hizmetleri sunmuş; Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu adını alarak çalışmalarını sürdürmüştür. Darülaceze 1895’te kurulan bir yoksul evi, Darüşşafaka ise 1863 tarihli bir eğitim kurumudur.

Cevap: C) Kervansaray
Açıklama : Kervansaray; Osmanlı ve Selçuklu dönemlerinde ticaret yollarında konumlanan ve yolculara, tüccarlara ve hac kafilelerine konaklama, yemek, su ve güvenlik hizmeti sunan yapılardır. Devlet ya da hayırseverler tarafından vakıf aracılığıyla kurulur ve işletilirdi. Kervansaraylar; hem ticaretin hem de kültür ve bilginin yayılmasında kritik bir rol üstlenmiştir. İmaret yoksullara yemek; bimarhane ve darüşşifa sağlık hizmeti; medrese ise eğitim-öğretim hizmeti sunmaktadır.

Cevap: B) Üyelerinin ve ailelerinin belirli sosyal güçlüklerinde dayanışma sağlamak
Açıklama : Osmanlı döneminde loncalar; üyelerinin hastalık, kaza, ölüm veya işsizlik gibi sosyal güçlük durumlarında dayanışma sağlayan ve yardım fonu (orta sandığı) işleten mesleki dayanışma örgütleriydi. Bu sandıklar; muhtaç üyelere ve ailelerine nakdi ya da ayni yardım yaparken aynı zamanda mesleki eğitimi de desteklerdi. Loncaların sosyal güvenlik benzeri bu işlevi; modern sosyal koruma sistemleri kurulmadan önce zanaatkâr ve esnaf sınıfına yönelik geleneksel güvence mekanizmasını oluşturuyordu.

Cevap: C) Küttâp (Sıbyan Mektebi)
Açıklama : Küttâp ya da sıbyan mektebi; Osmanlı ve İslam medeniyetinde çocuklara okuma-yazma ve temel dini bilgileri öğreten ilk kademe eğitim kurumudur. Günümüzdeki ilkokula karşılık gelen bu kurumlar; genellikle camiye bitişik ya da vakıf tarafından finanse edilen bağımsız binalar olarak düzenlenmiş ve her mahallede yaygın bir şekilde yer almıştır. Medrese ise yüksek öğretim düzeyinde dini ve entelektüel eğitim veren kurumu ifade eder. Darüşşifa sağlık, imaret sosyal yardım, tekke ise tasavvufi eğitim kurumudur.

Cevap: C) Himaye-i Etfal Cemiyeti
Açıklama : 1917 yılında kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti; Birinci Dünya Savaşı’nın yol açtığı büyük yetim ve kimsesiz çocuk krizine yanıt olarak oluşturulmuştur. Cumhuriyet’in ilanından sonra bu kuruluş Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu adını almış ve çocuk refahı alanındaki kurumsal çalışmalarını sürdürmüştür. Darülaceze yoksul ve kimsesizlere yönelik genel bir bakım evi, Darüşşafaka ise 1863’te kurulan eğitim kurumudur. Hilal-i Ahmer günümüzün Kızılay’ı olup yetim hizmetlerine odaklanmış değildir.

Cevap: C) Vakfiye
Açıklama : Vakfiye; vâkıfın vakfın kuruluş amacını, kapsadığı mülkleri, hizmet şartlarını ve gelirlerinin nasıl harcanacağını belirlediği hukuki belgedir. Kadı tarafından onaylanarak hukuki geçerlilik kazanan vakfiye; vakfın sonraki dönemlerde işleyişini bağlayan temel belgedir ve bu şartlardan sapılması hukuken geçersiz sayılırdı. Vakfiye aynı zamanda Osmanlı sosyal tarih araştırmaları için dönemin ekonomik, sosyal ve kentsel yapısını yansıtan birincil kaynaklar arasında değerlendirilmektedir. Ferman ve berat padişah emirleri; temessük borç belgesi; hüccet ise mahkeme tutanağıdır.