Sosyal Hizmet Mevzuatı 2025-2026 Final Soruları

Cevap: A) Mevzuata göre kadın sığınma evi açılmadığı zaman herhangi bir yaptırım olmadığı için
Açıklama : Nüfusu 100 bini geçen belediyelerin kadın konuk evi açması yasal bir yükümlülük olmasına rağmen uygulamada bu evlerin açılmamasının en önemli nedeni; mevzuatta bu hükme uyulmadığında herhangi bir yaptırımın öngörülmemiş olmasıdır. Yaptırımsız bir yükümlülük; belediyeleri zorlayıcı bir baskı oluşturmadığından çoğu belediye bu hizmeti hayata geçirmemektedir. Etkili bir denetim ve cezai yaptırım mekanizmasının bulunmaması, yasal zorunluluğun pratikte yerine getirilmemesine yol açan temel etkendir.

Cevap: A) Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü
Açıklama : SOYBİS (Sosyal Yardım Bilgi Sistemi); Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü tarafından işletilir. Bu sistem; sosyal yardım başvurularında muhtaçlık tespiti için kişilerin diğer kamu kurumlarındaki gelir, malvarlığı ve sosyal güvenlik bilgilerini elektronik ortamda sorgulayarak hızlı ve doğru değerlendirme yapılmasını sağlar. SOYBİS; sosyal yardımların hak edenlere ulaşmasını kolaylaştıran ve mükerrer yardımları önleyen merkezi bir veri tabanı niteliğindedir.

Cevap: A) Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı
Açıklama : Çalışma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanlığı’ndan önceki yapılanma Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’dır. 2011 yılında kurulan Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı; aile, kadın, çocuk, engelli, yaşlı ve sosyal yardım hizmetlerini tek çatı altında toplamıştır. Sonraki dönemde bakanlıkların yeniden düzenlenmesiyle bu yapı farklı isimler altında birleştirilmiş ve günümüzdeki Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na dönüşmüştür. Dolayısıyla kurumsal sürecin öncülü Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’dır.

Cevap: B) Kadını koruyup her durumda kadına maddi yardım yapılmasına
Açıklama : Aile mahkemeleri; eşleri uzlaştırma, meslek edindirme kurslarına yönlendirme, ailenin ekonomik varlığını koruyacak önlemler alma ve kişileri sağlık/sosyal hizmet kuruluşlarına yerleştirme gibi koruyucu ve düzenleyici kararlar verebilir. Ancak ‘her durumda kadına maddi yardım yapılması’ şeklinde koşulsuz ve mutlak bir maddi yardım kararı veremez; mahkeme kararları somut duruma, ihtiyaca ve hukuki ölçülere bağlıdır. Bu nedenle her koşulda maddi yardım öngören bir karar aile mahkemesinin yetkisi dışındadır.

Cevap: A) Kervansaray
Açıklama : Yol üzerinde ve konaklama noktalarında yolculara üç gün boyunca ücretsiz yeme, içme ve kalma hizmeti sunan kurum kervansaraydır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ticaret yolları üzerinde inşa edilen kervansaraylar; tüccarların, yolcuların ve hac kafilelerinin güvenli konaklamasını sağlamış, sosyal hizmet ve dayanışma geleneğinin önemli bir örneğini oluşturmuştur. Bu üç günlük ücretsiz hizmet; dönemin sosyal yardım anlayışının ve misafirperverlik kültürünün kurumsallaşmış bir biçimidir.

Cevap: E) Korunmaya muhtaç çocuk. engelli. yaşlı kimselere
Açıklama : Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu (SHÇEK); kurulduğunda korunmaya muhtaç çocuklar, engelliler ve yaşlılar başta olmak üzere geniş bir dezavantajlı kesime yönelik hizmet sunmuştur. SHÇEK; yalnızca çocuklarla sınırlı kalmayıp koruma, bakım ve rehabilitasyon gerektiren tüm muhtaç grupları kapsayan kapsamlı bir sosyal hizmet kuruluşu olarak yapılandırılmıştır. Bu kurum daha sonra Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı’na bağlı genel müdürlüklere devredilmiştir.

Cevap: C) Sevk. yönlendirme gibi durumlarda yardımcı olmak
Açıklama : Sosyal çalışmacının hastanedeki en önemli rolü; hastaların sevk, yönlendirme ve uygun kaynaklara erişim gibi psikososyal süreçlerde desteklenmesidir. Tıbbi sosyal hizmet kapsamında sosyal çalışmacı; hastanın ve ailesinin sosyal, ekonomik ve duygusal sorunlarını değerlendirir, taburculuk planlaması yapar ve gerekli kurum ve hizmetlere yönlendirir. Tedavi, ameliyat ve acil müdahale tıbbi personelin görevidir; sosyal çalışmacı ise hastanın hizmetlere ulaşmasını kolaylaştıran köprü işlevi görür.

Cevap: E) Her ilde ve merkez nüfusu yüz binin üzerindeki her ilçede
Açıklama : Aile mahkemeleri; her il merkezinde ve merkez nüfusu yüz binin üzerinde olan her ilçede kurulur. Bu düzenleme; aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların uzmanlaşmış mahkemelerce çözülmesini ve belirli bir nüfus yoğunluğuna sahip yerleşim birimlerinde bu hizmete erişimin sağlanmasını amaçlar. Nüfus ölçütü; mahkeme iş yükünün ve hizmet ihtiyacının yeterli düzeyde olduğu yerlerde aile mahkemesi kurulmasını güvence altına alır.

Cevap: C) Sivil toplum
Açıklama : Üçüncü sektör olarak nitelendirilen ve sosyal hizmet alanında giderek önem kazanan oluşum sivil toplumdur. Devlet (birinci sektör) ve özel sektör (ikinci sektör) dışında kalan; dernekler, vakıflar ve gönüllü kuruluşlardan oluşan sivil toplum, kâr amacı gütmeden toplumsal ihtiyaçlara yönelik hizmet üretir. Sivil toplum kuruluşları; devletin ulaşamadığı alanlarda esnek, hızlı ve katılımcı hizmetler sunarak sosyal refahın sağlanmasında tamamlayıcı bir rol üstlenir.

Cevap: D) Aile. akraba. mahalle. komşu vb. sağladığı refahtır.
Açıklama : Enformel refah; aile, akraba, komşu, mahalle ve arkadaş çevresi gibi resmî olmayan, doğal dayanışma ağları aracılığıyla sağlanan refah ve desteği ifade eder. Bu refah biçimi; herhangi bir kurumsal yapıya, sözleşmeye veya ücrete dayanmadan sevgi, yakınlık ve sosyal sorumluluk temelinde gerçekleşir. Devletin sağladığı refah formel/kamusal; sivil toplum ve özel sektörün katkıları ise farklı refah karması bileşenleridir. Enformel refah ise birincil ilişkilere dayanan destek kaynağıdır.

Cevap: E) Sadece boşanma aşamasında olan kadın kabul edilir.
Açıklama : Kadın sığınma evleri ile ilgili yanlış ifade; buralara yalnızca boşanma aşamasında olan kadınların kabul edildiği yönündedir. Kadın sığınma (konuk) evleri; şiddete maruz kalan, can güvenliği tehlikede olan veya korunmaya ihtiyaç duyan tüm kadınlara medeni durumlarına bakılmaksızın geçici barınma, maddi ve psikososyal destek sağlar. Kabul için boşanma süreci şartı yoktur; temel ölçüt kadının şiddet veya tehlike nedeniyle korunma ihtiyacıdır. Bu nedenle ‘sadece boşanma aşamasında olan kadın kabul edilir’ ifadesi yanlıştır.

Cevap: B) Engellinin yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini ve ihtiyaçlarını sağlamasını amaçlayan beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlerdir.
Açıklama : Habilitasyon; engelli bireyin yaşamını bağımsız bir şekilde sürdürebilmesini ve ihtiyaçlarını karşılayabilmesini amaçlayan, ona yeni beceriler kazandırmaya yönelik hizmetlerdir. Habilitasyon; doğuştan veya erken yaşta engeli bulunan ve daha önce hiç kazanılmamış işlevlerin geliştirilmesini hedefler. Bu yönüyle, kaybedilmiş işlevlerin yeniden kazandırılmasını amaçlayan rehabilitasyondan ayrılır. Habilitasyonun temel amacı bireyin kapasitesini en üst düzeye çıkararak topluma katılımını desteklemektir.

Cevap: D) Küreselleşme
Açıklama : Günümüzde yoksulluğu etkileyen en önemli gelişmelerden biri küreselleşmedir. Küreselleşme; sermayenin, üretimin ve emeğin serbest dolaşımıyla ekonomik fırsatları artırırken aynı zamanda gelir dağılımındaki eşitsizliği derinleştirebilmekte ve bölgeler arası farkları büyütebilmektedir. Bu süreç; bazı kesimleri refaha taşırken bazılarını işsizlik ve güvencesizlik nedeniyle yoksullaştırabilmektedir. Bu nedenle yoksulluğun günümüzdeki seyrini belirleyen en etkili olgulardan biri küreselleşmedir.

Cevap: C) Kanalizasyon gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaktır.
Açıklama : Çalışma hayatına ilişkin doğru ifade; kanalizasyon gibi yer altında veya su altında çalışılacak işlerde on sekiz yaşını doldurmamış erkeklerin ve her yaştaki kadınların çalıştırılmasının yasak olduğudur. Bu düzenleme; ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve kadınların korunmasını amaçlar. Diğer seçenekler; çalışma saatleri, yaş sınırları ve gece çalışma yasakları konusunda mevzuata aykırı veya yanlış rakamlar içerdiğinden hatalıdır. Bu nedenle doğru ifade yer altı/su altı çalışma yasağına ilişkin olandır.

Cevap: D) 2002
Açıklama : İkinci Dünya Yaşlılar Asamblesi ve Yaşlanma Programı (Madrid Uluslararası Eylem Planı) 2002 yılında düzenlenmiştir. Madrid’de toplanan bu asamble; yaşlanan dünya nüfusunun ihtiyaçlarına yönelik uluslararası politika çerçevesini belirlemiş; yaşlılar ve kalkınma, yaşlılıkta sağlık ve refah ile destekleyici ortamların sağlanması gibi öncelikli alanlar ortaya koymuştur. İlk Dünya Yaşlılar Asamblesi 1982’de Viyana’da gerçekleştirilmiş; 2002 Madrid Asamblesi ise bunu güncelleyen kapsamlı bir program sunmuştur.

Cevap: C) 5378 Belediye Birlikleri Kanunu
Açıklama : Kanun eşleştirmelerinden yanlış olan; 5378 sayılı kanunun ‘Belediye Birlikleri Kanunu’ olarak gösterilmesidir. 5378 sayılı Kanun aslında Engelliler Hakkında Kanun’dur. Diğer eşleştirmeler doğrudur: 5302 İl Özel İdaresi Kanunu, 5393 Belediye Kanunu, 442 Köy Kanunu ve 5216 Büyükşehir Belediyesi Kanunu. Belediye birliklerine ilişkin düzenlemeler ise farklı bir kanun numarasıyla yer alır. Bu nedenle 5378’in Belediye Birlikleri Kanunu olarak verilmesi hatalıdır.

Cevap: E) Kişisel yoksulluk
Açıklama : Yoksulluk türü olarak kabul edilmeyen kavram kişisel yoksulluktur. Literatürde tanımlanan yoksulluk türleri arasında mutlak yoksulluk (asgari yaşam koşullarını karşılayamama), göreli yoksulluk (toplumun genel refah düzeyine göre geri kalma), nesnel/öznel yoksulluk ve kentsel-kırsal yoksulluk gibi ayrımlar yer alır. ‘Kişisel yoksulluk’ ise yoksulluğu sınıflandırmada kullanılan yerleşik bir teknik kavram değildir; bu nedenle yoksulluk türleri arasında kabul edilmez.

Cevap: D) Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi
Açıklama : Uluslararası sosyal hizmet sağlayan kurumlar arasında yer almayan oluşum Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’dir. Güvenlik Konseyi; uluslararası barış ve güvenliğin korunması, yaptırım kararları ve askeri müdahaleler gibi konularla ilgilenen siyasi-güvenlik organıdır. Avrupa Birliği, ILO, WHO ve Birleşmiş Milletler ise sosyal politika, çalışma hakları, sağlık ve insani yardım alanlarında sosyal hizmet niteliğinde faaliyetler yürütür. Bu nedenle sosyal hizmet sağlayan kurumlar dışında kalan Güvenlik Konseyi’dir.

Cevap: B) Çocuğu zamanla evlatlık almakla ve onu evlatlık gibi yetiştirmekle görevlidir.
Açıklama : Koruyucu ailenin görevleri arasında yanlış olan; çocuğu zamanla evlatlık almak ve evlatlık gibi yetiştirmekle görevli olduğu ifadesidir. Koruyucu aile sistemi; çocuğun öz ailesine dönmesi esasına dayanan geçici veya süreli bir bakım modelidir ve evlat edinme zorunluluğu içermez. Koruyucu ailenin görevleri; çocuğun eğitimini desteklemek, fiziksel ve psikososyal gelişimini sağlamak, sosyal çalışmacılarla işbirliği yapmak ve çocuğun öz ailesiyle görüşmesini kolaylaştırmaktır. Evlat edinme ise ayrı ve farklı bir hukuki süreçtir.

Cevap: B) Yeşilay
Açıklama : Hilal-i Ahdar Cemiyeti; günümüzdeki Yeşilay’ın eski adıdır. ‘Hilal-i Ahdar’ ifadesi ‘Yeşil Ay’ anlamına gelir. 1920 yılında kurulan bu dernek; başlangıçta alkol ve uyuşturucu bağımlılığıyla mücadeleyi amaçlamış, zamanla tütün ve teknoloji bağımlılığı gibi alanları da kapsayan geniş bir koruyucu sağlık ve toplumsal bilinçlendirme kuruluşuna dönüşmüştür. Kızılay (Hilal-i Ahmer/Kırmızı Ay) ise yardım ve afet alanında faaliyet gösteren ayrı bir kuruluştur.

Cevap: B) Sosyal Hizmetler Kanunu
Açıklama : 2828 sayılı Kanun; Sosyal Hizmetler Kanunu’dur. 1983 yılında yürürlüğe giren bu kanun; korunmaya, bakıma ve yardıma muhtaç çocuk, engelli ve yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin esaslarını düzenler ve bu hizmetleri yürütecek kurumsal yapının çerçevesini çizer. Kanun; Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’nun kuruluşuna dayanak oluşturmuş ve Türkiye’de sosyal hizmet uygulamalarının temel yasal zeminini oluşturmuştur. Engelliler Hakkında Kanun ise 5378 sayılı ayrı bir düzenlemedir.

Cevap: C) Sosyal yardım muhtaçlık esasına, sosyal sigorta prim ödeme esasına dayanır
Açıklama : Sosyal yardım ile sosyal sigorta arasındaki temel fark; dayandıkları esastır. Sosyal yardım; muhtaçlık (ihtiyaç) esasına dayanır ve geliri yetersiz, yoksul bireylere prim ödeme şartı aranmaksızın devlet tarafından karşılıksız sağlanır. Sosyal sigorta ise prim ödeme esasına dayanır; çalışanların ve işverenlerin ödediği primlerle finanse edilir ve hastalık, yaşlılık, işsizlik gibi risklere karşı güvence sunar. Kısacası sosyal yardım ihtiyaç temelli ve karşılıksız, sosyal sigorta ise katkı temelli ve karşılıklıdır.

Cevap: B) Engellilerin yapılı çevreye, bilgiye ve hizmetlere bağımsız olarak ulaşabilmesi
Açıklama : Erişilebilirlik; engelli bireylerin binalara, açık alanlara, ulaşıma, bilgiye, iletişime ve hizmetlere başkalarının yardımına gerek kalmadan bağımsız ve güvenli biçimde ulaşabilmesini ifade eder. Erişilebilirlik yalnızca fiziksel düzenlemelerle (rampa, asansör) sınırlı değildir; bilgiye ve iletişime erişim, dijital erişilebilirlik ve hizmetlere ulaşım gibi boyutları da kapsar. Amaç; engelli bireylerin topluma tam ve eşit katılımını sağlayarak ayrımcılığı önlemektir.

Cevap: B) Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)
Açıklama : Türkiye’de sosyal güvenlik hizmetlerini tek çatı altında toplayan kurum Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)’dur. 2006 yılında SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı’nın birleştirilmesiyle kurulan SGK; emeklilik, sağlık, iş kazası, hastalık, analık ve işsizlik gibi sosyal sigorta kollarını tek bir yapı altında yönetir. Genel Sağlık Sigortası uygulamasıyla da sağlık hizmetlerine erişimi yaygınlaştırmıştır. SGK; sosyal güvenlikte norm ve standart birliğini sağlayan temel kurumdur.

Cevap: B) Bireyin ihtiyaçlarının değerlendirilip uygun hizmetlere planlı şekilde yönlendirilmesi ve izlenmesi
Açıklama : Vaka yönetimi (case management); bireyin ihtiyaçlarının kapsamlı biçimde değerlendirilmesi, bu ihtiyaçlara uygun hizmetlerin planlanması, ilgili kaynaklara yönlendirilmesi ve sürecin düzenli olarak izlenip değerlendirilmesini içeren bütüncül bir sosyal hizmet yöntemidir. Vaka yöneticisi; farklı kurum ve hizmetler arasında koordinasyon sağlayarak bireyin en uygun desteğe kesintisiz erişmesini hedefler. Bu yaklaşım özellikle karmaşık ve çoklu ihtiyacı olan bireylerde hizmet sürekliliği ve etkinliği açısından kritik öneme sahiptir.