Havacılık Güvenliği

Havacılık Güvenliğinin Tanımı ve Yasal Çerçevesi

Havacılık güvenliği (aviation security), sivil havacılık faaliyetlerini yasa dışı müdahalelere ve terörist tehditlere karşı korumaya yönelik alınan önlemler bütünüdür. Bu kapsamda kargo, bagaj ve yolcu giriş çıkışlarının kontrolü sağlanır. Yolcuların bireysel ihtiyaçlarını karşılamak ise güvenliğin değil, yolcu hizmetlerinin bir parçasıdır.

Güvenlik uygulamaları ulusal ve uluslararası mevzuatla düzenlenir. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) temel amaçları arasında sivil havacılığın küresel ölçekte güvenli gelişimini sağlamak ve uçuş emniyetini geliştirmek bulunur. Türkiye’de sivil havacılık güvenliğini etkileyen mevzuatlar arasında ise 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu yer alır. Hava taşıyıcıları personeline giriş kartı verilebilmesi için ise Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndan ön izin veya ruhsat alınması gerekir.

Havalimanı Güvenlik Taramaları ve Prosedürleri

Havalimanlarında güvenliği sağlamak için çeşitli tarama yöntemleri ve prosedürler uygulanır.

• Tarama Cihazları: Kapı tipi metal tarama dedektörü, metal içeren her türlü nesneyi tespit etmek için kullanılır. El tipi metal dedektörleri (ETMD) ise genellikle kapı tipi dedektörün alarm vermesi gibi şüpheli durumlarda ikincil tarama amacıyla kullanılır. Patlayıcı tespit köpekleri (PTK), sahip oldukları yüksek algılama hassasiyeti nedeniyle tercih edilir.
• Yolcu Kontrolleri: Transit yolcular, eğer uçaktan inmezlerse veya geldikleri yurt içi uçuş güvenli kabul ediliyorsa, genellikle güvenlik kontrolünden muaf tutulurlar. Rastgele arama uygulaması sırasında ise yolcunun mahremiyetinin korunması hakkı vardır.
• Yasaklı Maddeler: Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı (MSHGP) EK-17’ye göre kasatura, balta, sprey boyalar gibi maddeler yasaklıdır. Saç tokası bu yasaklı maddelerden değildir. Kabinde sıvı taşınmasına ilişkin kısıtlamalar ise 2006’da Londra Heathrow Havalimanı’nda yaşanan bir terör girişimi sonrasında getirilmiştir.

Uçak ve Operasyon Güvenliği

Güvenlik, sadece havalimanı ile sınırlı olmayıp uçağın kendisini ve operasyonlarını da kapsar. Uçak içi ikramların kontrolü, ikram ve satış malzemelerine yetkisiz müdahaleleri önlemek amacıyla yapılan bir nezaret işlemidir. Havalimanı planlama gerekliliklerinde öncelikli özelliklerden biri, güvenlik tedbirlerinin tasarıma entegrasyonudur.

Uygulanan güvenlik önlemlerinin etkinliğini değerlendirmek ise Kalite Kontrol Programı’nın (MSHGKKP) temel amacıdır. Güvenlik denetimleri kapsamında yapılan temel faaliyet, güvenlik prosedürlerinin uygunluğunu kontrol etmektir.

Acil Durum Yönetimi

Havalimanları için acil durum planları hazırlanır. Bu planların kapsadığı acil durum çeşitleri arasında havaalanı içinde veya yakınında meydana gelen uçak kazaları, doğal afetler, uluslararası öneme haiz bulaşıcı hastalıklar ve tesis yangınları bulunur. Uçuşları aksatmayan meteorolojik durumlar ise bir acil durum olarak kabul edilmez.

Tehdit unsurları ciddiyetine göre sınıflandırılır. Değerlendirme sonucu inandırıcı bulunmayan tehdit Yeşil Alarm, acil olarak koruyucu önlemleri gerektiren inandırıcı bir tehdit ise Kırmızı Alarm olarak tanımlanır.

Siber Güvenlik ve Modern Tehditler

Modern havacılıkta siber güvenlik büyük önem taşır. Kritik havacılık bilgi sistemlerinin siber tehditlerden korunmasının temel nedeni, havaalanı operasyonlarının sürekliliğini sağlamaktır.

• Tasarım İtibariyle Güvenlik (Security by Design): Güvenlik özelliklerinin bir sisteme sonradan eklenmesi yerine, en başından itibaren tasarım sürecine entegre edilmesi yaklaşımıdır.
• Ağ Ayrımı (Network Segmentation): Bir ağı daha küçük ve izole alt ağlara bölerek bir güvenlik ihlalinin diğer bölümlere yayılmasını engeller ve böylece potansiyel saldırı yüzeyini azaltır.
• Güvenlik Otomasyonu (SOAR): Bu sistemlerin “tehdit istihbaratı entegrasyonu” özelliği, dış kaynaklardan elde edilen güncel tehdit verilerinin güvenlik süreçlerine otomatik olarak entegre edilmesini sağlar.

1- Avrupa Birliği uçuş sırasında sıvı taşınmasına ilişkin yeni sınırlamaları aşağıdaki hangi havalimanında yaşanan terör olayından sonra getirmiştir?

A) Frankfurt Uluslararası
B) Madris Brajas
C) Münih Uluslararası
D) Amsterdam Schiphol
E) Londra Heathrow

Cevap : E) Londra Heathrow

Açıklama : Ağustos 2006’da Londra Heathrow Havalimanı’nda, uçaklara sıvı patlayıcı sokma girişiminin engellenmesinin ardından, Avrupa Birliği ve dünya genelinde uçuşlarda kabine alınabilecek sıvılara yönelik kısıtlamalar getirilmiştir.

2- Patlayıcı tespit köpekleri (PTK) hangi özelliği nedeniyle tercih edilir?

A) Yüksek algılama hassasiyeti
B) Düşük maliyetleri
C) Yüksek hızları
D) Uzun çalışma saatleri
E) Kolay eğitilebilir olmaları

Cevap : A) Yüksek algılama hassasiyeti

Açıklama : Patlayıcı tespit köpekleri (PTK), çok düşük konsantrasyonlardaki patlayıcı madde kokularını bile tespit edebilme yetenekleri, yani “yüksek algılama hassasiyetleri” nedeniyle tercih edilirler.

3- Siber güvenlik için uygulanan “tasarım itibariyle güvenlik” yaklaşımı nedir?

A) Güvenlik özelliklerinin baştan itibaren sistemlere entegre edilmesi
B) Güvenlik ekipmanlarının periyodik olarak değiştirilmesi
C) Yalnızca yazılım üzerinde güvenlik uygulamaları yapılması
D) Sistemlerin sadece son aşamada güvenli hale getirilmesi
E) Güvenliği artırmak için sürekli yazılım güncellemeleri yapılması

Cevap : A) Güvenlik özelliklerinin baştan itibaren sistemlere entegre edilmesi

Açıklama : “Tasarım itibariyle güvenlik” (Security by Design), güvenlik önlemlerinin bir sisteme veya yazılıma sonradan eklenmesi yerine, en başından itibaren tasarım sürecinin ayrılmaz bir parçası olarak planlanması ve entegre edilmesi yaklaşımıdır.

4- Ağ ayrımı, siber güvenlikte hangi amaca hizmet eder?

A) Yolcu hizmetlerini entegre etmek
B) Veri hızını artırmak
C) Eğlence sistemlerini geliştirmek
D) Sistemler arası bilgi akışını kolaylaştırmak
E) Potansiyel saldırı yüzeyini azaltmak

Cevap : E) Potansiyel saldırı yüzeyini azaltmak

Açıklama : Siber güvenlikte ağ ayrımı (network segmentation), bir ağı daha küçük ve izole alt ağlara bölerek, bir bölümde meydana gelebilecek bir güvenlik ihlalinin diğer bölümlere yayılmasını engeller. Bu sayede potansiyel saldırı yüzeyi azaltılmış olur.

5- Uçağa alınacak ikram ve satış malzemelerine nezaret işlemi, Acil Durum Eylem Planı ve kriz yönetimi kapsamında aşağıdaki faaliyetlerden hangisini içerir?

A) Yolcuların kimlik kontrolü
B) Bagaj aramaları
C) Hava trafik kontrolü
D) Uçak içi ikramların kontrolü
E) Pist güvenliği denetimleri

Cevap : D) Uçak içi ikramların kontrolü

Açıklama : İkram ve satış malzemelerine nezaret edilmesi, bu malzemelerin tedarik zinciri boyunca yetkisiz müdahalelere karşı korunmasını ve uçağa yüklenmeden önce kontrol edilmesini içerir. Bu, doğrudan “uçak içi ikramların kontrolü” faaliyetidir.

6- Kapı tipi metal tarama dedektörü neyi tespit etmek için kullanılır?

A) Elektronik cihazları
B) Sıvıları ve jelleri
C) Metal içeren her türlü nesneyi
D) Gıda ürünlerini
E) Organik materyalleri

Cevap : C) Metal içeren her türlü nesneyi

Açıklama : Kapı tipi metal tarama dedektörleri, elektromanyetik alanlar kullanarak kişilerin üzerinde bulunan ve güvenlik riski oluşturabilecek bıçak, silah gibi metal içeren her türlü nesneyi tespit etmek için tasarlanmıştır.

7- Hava taşıyıcıları personeline giriş kartı verilebilmesi için ….. ön izni veya ruhsatı bulunması gerekir.

Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

A) Milli Savunma Bakanlığı
B) İçişleri Bakanlığı
C) Hazine ve Maliye Bakanlığı
D) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
E) Ekonomi Bakanlığı

Cevap : D) Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı

Açıklama : Türkiye’de sivil havacılık faaliyetlerini düzenleyen ve denetleyen ana otorite Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’dır. Dolayısıyla, hava taşıyıcıları ve personeli ile ilgili ruhsat ve izinler bu bakanlığın onayı ile verilir.

8- I. Havaalanı içinde ve havaalanı merkezli 8 km çaplı alanda meydana gelen uçak kazaları
II. Doğal afetler
III. Uluslararası öneme haiz bulaşıcı hastalıkların meydana gelmesi
IV. Havaalanı içerisinde meydana gelen bina tesis, donanım, araç ve uçak yangınları
V. Havaalanında bir yolcunun zehirlenmesi
VI. Uçuşları aksatmayan meteorolojik durumlar

Acil durum çeşitleri hakkında yukarıdakilerden hangileri doğrudur?

A) III, IV ve V
B) I, IV ve V
C) II, III ve VI
D) I, II, III ve IV
E) II, III ve V

Cevap : D) I, II, III ve IV

Açıklama : Havalimanı acil durum planları; havaalanı yakınında meydana gelen uçak kazalarını , doğal afetleri , uluslararası öneme sahip bulaşıcı hastalıkları ve havalimanı tesislerinde meydana gelen yangınları kapsar. Uçuşu aksatmayan meteorolojik durumlar ise acil durum olarak kabul edilmez.

9- I. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu
II. 4458 sayılı Gümrük Kanunu
III. 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu
IV. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
V. 4857 sayılı İş Kanunu

Türkiye’de sivil havacılık güvenliğini etkileyen mevzuatlar yukarıdakilerden hangileridir?

A) I, IV ve V
B) I, II ve III
C) I ve V
D) I ve IV
E) II, IV ve V

Cevap : D) I ve IV

Açıklama :

10- I. Sivil havacılığın küresel ölçekte güvenli gelişimini sağlamak
II. Uçuş emniyetini geliştirmek
III. Güvenli, düzenli ve ekonomik hava taşımacılığı ihtiyaçlarını karşılamak
IV. Ekonomik serbestleşme ve özelleştirme
V. Eğitim, bilim, kültür, iletişim yoluyla küresel barışın tesisini sağlamak

ICAO’nun (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü)’nün amaç ve hedefleri yukarıdakilerden hangileridir?

A) I, II ve IV
B) I, II ve III
C) II, IV ve V
D) I, IV ve V
E) II, III ve V

Cevap : B) I, II ve III

Açıklama : ICAO’nun temel hedefleri; sivil havacılığın küresel ölçekte güvenli gelişimini sağlamak , uçuş emniyetini geliştirmek ve dünya halklarının güvenli, düzenli ve ekonomik hava taşımacılığı ihtiyaçlarını karşılamaktır.

11- Aşağıdakilerden hangisi MSHGP EK-17’ye göre yasaklı maddelerden değildir?

A) Kasatura
B) Saç tokası
C) Balta ve çeşitleri
D) Sprey boyalar
E) Çatal bıçak takımları

Cevap : B) Saç tokası

Açıklama : Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı (MSHGP) ve EK-17’ye göre, yolcuların uçağın kabininde yanlarında bulunduramayacakları yasaklı maddeler arasında kesici, delici, yanıcı ve patlayıcı maddeler bulunur. Kasatura, balta, sprey boya ve metal çatal-bıçak takımları bu listeye dahildir. Saç tokası ise genellikle bir tehdit olarak kabul edilmez.

12- Kritik havacılık bilgi sistemlerinin siber tehditlerden korunması neden önemlidir?

A) Havayolu şirketlerinin reklam faaliyetlerini desteklemek
B) Bilet satışlarını artırmak
C) Uçuş bilgilerini daha iyi görselleştirmek
D) Yolcu eğlencesini artırmak
E) Havaalanı operasyonlarının sürekliliğini sağlamak

Cevap : E) Havaalanı operasyonlarının sürekliliğini sağlamak

Açıklama : Havacılık bilgi sistemleri, havalimanı operasyonlarının temelini oluşturur. Bu sistemlerin siber tehditlerden korunması, operasyonların kesintiye uğramadan, güvenli ve düzenli bir şekilde devam etmesi için hayati öneme sahiptir.

13- I. Yolcu ve kabin bagajı uçaktan inmezse
II. Yolcular yurt içi uçuştan geliyorsa
III. Başka bir uçağın güvenlik kontrolünden geçmemiş yolcular ile aynı salona alınmışlarsa

Transit yolcular yukarıdaki hangi durum veya durumlarda güvenlik kontrolünden muaf tutulur?

A) Yalnız III
B) Yalnız I
C) I ve III
D) II ve III
E) I ve II

Cevap : E) I ve II

Açıklama : Transit yolcular, eğer geldikleri uçuştan hiç inmezlerse (ve bagajları da uçakta kalırsa) veya geldikleri yurt içi uçuş güvenli kabul edilen bir noktadan ise genellikle tekrar güvenlik kontrolünden geçmekten muaf tutulurlar.

14- El tipi metal dedektörü (ETMD) hangi durumda kullanılır?

A) Yalnızca şüpheli durumlarda
B) Gıda güvenliği kontrollerinde
C) Her yolcunun taramasında
D) Her türlü bagaj taramasında
E) VIP yolcuların özel taramasında

Cevap : A) Yalnızca şüpheli durumlarda

Açıklama : El tipi metal dedektörleri (ETMD), genellikle kapı tipi metal dedektörünün alarm vermesi durumunda alarmın kaynağını noktasal olarak tespit etmek veya şüphe uyandıran durum ve kişiler üzerinde ikincil bir tarama yapmak amacıyla kullanılır.

15- Aşağıdakilerden hangisi havacılık güvenliğinin tanımlarından biri değildir?

A) Yolcularım bireysel ihtiyaçlarını karşılamak
B) Kargo, bagaj, posta kontrolünü sağlamak
C) Havaalanları ve uçaklarda güvenlik önlemleri almak
D) Yolcu giriş çıkışlarının kontrolünü sağlamak
E) Terörist tehditleri ortadan kaldırmak

Cevap : A) Yolcularım bireysel ihtiyaçlarını karşılamak

Açıklama : Havacılık güvenliği (aviation security), sivil havacılık faaliyetlerini yasa dışı müdahalelere karşı korumaya yönelik alınan önlemler bütünüdür. Yolcuların bireysel ihtiyaçlarını karşılamak ise “yolcu hizmetleri” kapsamına girer, güvenliğin tanımına dahil değildir.

16- I. Yeşil Alarm: Değerlendirme sonucu inandırıcı bulunmayan tehdittir. Herhangi bir eylem gerektirmez.
II. Sarı alarm: İnandırıcı değildir. Bu durumlar için koruyucu güvenlik önlem alınmasını gerektirmez.
III. Kırmızı Alarm: Acil olarak koruyucu önlemleri gerektiren inandırıcı bir tehdittir.

Tehdit unsurları ile ilgili yukarıdakilerden hangisi veya hangileri doğrudur?

A) I ve II
B) I ve III
C) Yalnız II
D) II ve III
E) Yalnız III

Cevap : B) I ve III

Açıklama : Tehdit değerlendirmelerinde Yeşil Alarm, inandırıcı bulunmayan ve ek eylem gerektirmeyen tehditleri ifade eder. Kırmızı Alarm ise inandırıcılığı yüksek ve acil olarak koruyucu önlemlerin alınmasını gerektiren bir tehdidi belirtir.

17- Güvenlik denetimleri kapsamında hangi faaliyetler yer alır?

A) Havacılık fuarları düzenlemek
B) Yeni uçuş rotalarını test etmek
C) Güvenlik prosedürlerinin uygunluğunu kontrol etmek
D) Havaalanı lounge alanlarını tasarlamak
E) Yolcu memnuniyet anketleri yapmak

Cevap : C) Güvenlik prosedürlerinin uygunluğunu kontrol etmek

Açıklama : Güvenlik denetimlerinin temel amacı, havalimanında ve hava yolu şirketlerinde uygulanan güvenlik prosedürlerinin, ulusal ve uluslararası mevzuatlara uygun olup olmadığını ve etkin bir şekilde işleyip işlemediğini yerinde kontrol etmektir.

18- Havalimanı planlama gerekliliklerinde hangi özellik önceliklidir?

A) Ticari alanların genişletilmesi
B) Yolcu bekleme sürelerinin kısaltılması
C) Güvenlik tedbirlerinin entegrasyonu
D) Eğlence alanlarının çeşitlendirilmesi
E) Yolcu taşıma kapasitesinin artırılması

Cevap : C) Güvenlik tedbirlerinin entegrasyonu

Açıklama : Modern havalimanı planlamasında, yolcu akışını ve operasyonel verimliliği aksatmayacak şekilde güvenlik tedbirlerinin en başından itibaren tasarıma entegre edilmesi en yüksek önceliğe sahip özelliklerden biridir.

19- Kalite Kontrol Programının (MSHGKKP) amacı nedir?

A) Havaalanı personelini eğitmek
B) Güvenlik önlemlerinin etkinliğini değerlendirmek
C) Hava yolu şirketlerinin finansal raporlarını incelemek
D) Hizmet kalitesini artırmak
E) Yolcu geri bildirimlerini analiz etmek

Cevap : B) Güvenlik önlemlerinin etkinliğini değerlendirmek

Açıklama : Milli Sivil Havacılık Güvenlik Kalite Kontrol Programı’nın (MSHGKKP) temel amacı, uygulanan güvenlik önlemlerinin ve prosedürlerinin ne derece etkin ve yeterli olduğunu denetimler, testler ve incelemeler yoluyla sürekli olarak değerlendirmektir.

20- Rastgele arama uygulamasıyla ilgili olarak aşağıdaki durumların hangisine yolcunun hakkı vardır?

A) Yolculuk sırasında ekstra hizmet talep etmek
B) Kişisel eşyaların hiçbir şekilde aranmaması
C) Mahremiyetin korunması
D) Araştırma ve tarama cihazlarından muaf tutulmak
E) Araştırma ve tarama cihazlarının seçimi

Cevap : C) Mahremiyetin korunması

Açıklama : Güvenlik amacıyla yapılan rastgele aramalar yasal bir gereklilik olsa da, bu aramanın yolcunun onurunu kırmayacak ve özel hayatının gizliliğine (mahremiyetine) azami ölçüde saygı gösterilerek yapılması yolcunun temel bir hakkıdır.