Sosyal Hizmet Tarihi

İslam Medeniyeti ve Selçuklu Döneminde Sosyal Kurumlar

İslam medeniyetinin ilk hastanesi Emeviler döneminde kurulmuştur. Selçuklular Dönemi’nde ise sosyal ve ticari hayatı destekleyen Bimaristan (hastane), Kervansaray, Darüşşifa (şifahane) ve Medrese gibi kurumlar kurulmuştur. Ancak Hilal-i Ahmer, Selçuklu döneminde kurulmuş bir kurum değildir.

Osmanlı Devleti’nde Sosyal Hizmet ve Kurumlar

Osmanlı Devleti, sosyal hizmetleri çeşitli kurumlar ve uygulamalar aracılığıyla yürütmüştür.

• Yönetim ve Ekonomi: Devlet meselelerinin görüşüldüğü Divan-ı Hümayun’un görevleri arasında kanun hazırlamak, memur atamaları yapmak ve bürokratik yazışmaları yürütmek bulunurdu; eğitim-öğretim müfredatını kontrol etmek ise doğrudan Divan’ın görevi değildi. İaşecilik (provisionism) ilkesi gereği, iç piyasada mal bolluğunu sağlamak amacıyla ihracat yasaklanmıştır.
• Vakıf Sistemi ve Yardım Uygulamaları: Vakıf düşüncesinin temelini, sevabı sürekli olan hayır işleri anlamına gelen Sadaka-i Cariye oluşturmaktadır. Şehirlerde temizlik, altyapı gibi modern belediye hizmetleri olarak nitelendirilebilecek hizmetleri genellikle vakıflar yerine getirmekteydi. İhtiyaç sahiplerine padişah tarafından bağlanan yardımlara Atiyye denirdi. Eytam sandıklarının görevi ise yetimlere kalan miras paylarını korumak ve yönetmekti. Dış hazine tarafından ise inamat, tasaddukat, adât ve teşrifat gibi sosyal hizmetler yürütülürdü.
• Sağlık ve Engelli Hizmetleri: Osmanlı Devleti’nde sağlık hizmeti veren kuruluşlardan biri, akıl hastalarının da tedavi edildiği Bimarhane’dir. Ayrıca sağır, dilsiz ya da körler için bir mektep Malatya’da açılmıştır. Hamidiye Ticaret Mektebi içerisinde ise körler sınıfı 1891 yılında açılmıştır.
• Kamusal Mekânlar ve Esnaf: Osmanlılarda kültürel hayatın canlılığını sağlayan kamusal mekânlar arasında tekkeler, pazar ve çarşılar, camiler ve kahvehaneler yer alır. Darüşşifalar ise sağlık kurumlarıydı. O dönemde “Mancacı” denilen esnaf, sokak hayvanlarını beslemek için yiyecek satma işini yapmaktaydı.
• Belediye Hizmetleri ve Çevre Koruma: Osmanlı Devleti’nde belediye daireleri uygulaması İstanbul’da ilk olarak Beyoğlu bölgesinde uygulanmıştır. Sulama kanallarının inşası, haşerelerle mücadele, bataklıkların kurutulması ve toprağın ıslahı gibi faaliyetler çevreyi koruma amacına yönelikken, kahvehanelerin açılmasına izin verilmesi bu amaca yönelik bir faaliyet değildir.

Cumhuriyet Döneminde Önemli Sosyal Kurumlar

Cumhuriyet döneminde Osmanlı’dan devralınan veya yeni kurulan dernek ve kurumlar sosyal hizmetlerde önemli rol oynamıştır.

• Himaye-i Etfal Cemiyeti: Özellikle I. Dünya Savaşı sırasında yetim ve kimsesiz çocukların korunması amacıyla Cumhuriyet’in kurulmasından önce temelleri atılan bir kurumdur.
• Kızılay: Türkiye’de ‘Kızılay’ adı altında tek bir dernek kurulabilmesi ve faaliyetlerini bütün yurtta yürütmesi, örgütün birlik ilkesini belirtmektedir. Kızılay’ın Cumhuriyet Dönemi’ndeki faaliyet başlıkları arasında göç, doğal afetler ve gıda yardımı gibi konular yer alırken, aşı çalışmaları bu başlıklar arasında sayılmaz.
• Yeşilay: Yeşilay’ın 1920 yılındaki ilk nizamnamesine göre, mücadele edileceği belirtilen bağımlılık türü içki bağımlılığıdır.

1- Aşağıdakilerin hangisinde Osmanlı Devleti zamanında sağır, dilsiz ya da körler mektebi açılmıştır?

A) Gümüşhane
B) Niğde
C) Malatya
D) Sinop
E) Ordu

Cevap : C) Malatya

2- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlılarda kültürel hayatın canlılığını ve devamlığını sağlaması açısından iletici, aktarıcı bir fonksiyona sahip kamusal mekânlar arasında yer almaz?

A) Tekkeler
B) Pazar ve çarşılar
C) Camiler
D) Kahvehaneler
E) Darüşşifalar

Cevap : E) Darüşşifalar

3- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Divan Teşkilatı’nın görevleri arasında yer almaz?

A) Devlet meselelerini görüşüp karara bağlamak
B) Eğitim-öğretim müfredatını kontrol etmek
C) Bürokratik yazışmaları yapmak
D) Memur atamalarını yapmak
E) Kanunlar hazırlamak

Cevap : B) Eğitim-öğretim müfredatını kontrol etmek

4- Aşağıdakilerden hangisi “Mancacı” denilen esnafın işini tanımlamaktadır?

A) Sokak hayvanları beslemek için yiyecek satmak
B) İkinci el ayakkabı satmak
C) Eski mobilyaları restore etmek
D) Pazarlarda satılmayan sebzeleri toplamak
E) At arabalarını tamir etmek

Cevap : A) Sokak hayvanları beslemek için yiyecek satmak

5- Aşağıdakilerden hangisi vakıf düşüncesinin temelini oluşturmaktadır?

A) Sadaka-i Cariye
B) Fitre
C) Zekât
D) Medrese
E) Tekke

Cevap : A) Sadaka-i Cariye

6- Aşağıda verilen hangi kurum Selçuklular Dönemi’nde kurulmamıştır?

A) Bimaristan
B) Kervansaray
C) Hilal-i Ahmer
D) Darüşşifa
E) Medrese

Cevap : C) Hilal-i Ahmer

7- Özellikle I. Dünya Savaşı sırasında yetim ve kimsesiz çocukların korunması çerçevesinde, Cumhuriyet’in kurulmasından önce temelleri atılan kurum aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kızılay
B) Darüşşafaka
C) Yeşilay
D) Darülaceze
E) Himaye-i Etfal Cemiyeti

Cevap : E) Himaye-i Etfal Cemiyeti

8- Aşağıdakilerden hangisi Kızılay’ın Cumhuriyet Dönemi’ndeki faaliyet başlıkları arasında yer almaz?

A) Aşı çalışmaları
B) Göç
C) Doğal Afetler
D) Gıda yardımı
E) Yabancraskerlere yardım

Cevap : A) Aşı çalışmaları

9- Osmanlı Devleti’nde belediye daireleri uygulaması İstanbul’da ilk olarak hangi bölgede uygulanmıştır?

A) Kadıköy
B) Üsküdar
C) Beykoz
D) Yeniköy
E) Beyoğlu

Cevap : E) Beyoğlu

10- İaşecilik ilkesi gereği Osmanlı Devleti’nde aşağıdakilerden hangisi yasaklanmıştır?

A) İthalat
B) İhracat
C) Karaborsa
D) Tüketim
E) Döviz

Cevap : B) İhracat

11- Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nde sağlık hizmeti veren kuruluşlardan biridir?

A) Kervansaray
B) İmaret
C) Bimarhane
D) Medrese
E) Hamam

Cevap : C) Bimarhane

12- Osmanlı Devleti’nde inamat, tasaddukat, adât ve teşrifat gibi sosyal hizmetler hangi kurum tarafından yapılırdı?

A) Vakıf
B) Lonca
C) Maliye
D) Dış hazine
E) İstanbul gümrüğü

Cevap : D) Dış hazine

13- Aşağıdakilerden hangisi çevreyi koruma amacına yönelik değildir?

A) Kahvehanelerin açılmasına izin verilmesi
B) Sulama kanallarının inşa edilmesi
C) Haşerelerle mücadele edilmesi
D) Bataklıkların kurutulması
E) Toprağın ıslahının yapılması

Cevap : A) Kahvehanelerin açılmasına izin verilmesi

14- İhtiyaç sahiplerine padişah tarafından bağlanan yardımlara ne ad verilirdi?

A) Yevmiye
B) Sadaka
C) Atiyye
D) Maluliye
E) İkram

Cevap : C) Atiyye

15- Aşağıdakilerden hangisi eytam sandıklarının görevlerindendir?

A) Yetimlere iş olanağı sağlanması
B) Fakir yetimlere nafaka sağlanması
C) Yetimlerin tespit edilmesi
D) Yetimlerin devlet kurumlarında barındırılması
E) Yetimlere kalan miras paylarının korunması

Cevap : E) Yetimlere kalan miras paylarının korunması

16- İslam medeniyetinin ilk hastanesi hangi devlet döneminde kurulmuştur?

A) Selçuklular
B) Emeviler
C) Osmanlılar
D) Gazneliler
E) Abbasiler

Cevap : B) Emeviler

17- Yeşilay’ın 1920 yılındaki ilk nizamnamesine göre hangi bağımlılıkla mücadele edileceği belirtilmiştir?

A) Tütün bağımlılığı
B) İçki bağımlılığı
C) Yiyecek bağımlılığı
D) Teknoloji bağımlılığı
E) Madde bağımlılığı

Cevap : B) İçki bağımlılığı

18- Türkiye’de ‘Kızılay’ adı altında tek bir dernek kurulabilir. Bu dernek herkese açıktır. İnsancıl faaliyetlerini bütün yurdu kapsayacak şekilde yürütür.
Yukarıdaki ifade Kızılay’ın hangi ilkesini belirtmektedir?

A) Tarafsızlık
B) Özerklik
C) Beraberlik
D) Birlik
E) Bağımsızlık

Cevap : D) Birlik

19- Hamidiye Ticaret Mektebi içerisinde körler sınıfı kaç yılında açılmıştır?

A) 1889
B) 1895
C) 1904
D) 1891
E) 1897

Cevap : D) 1891

20- Şehirlerde temel olarak modern belediye hizmetleri olarak nitelendirilebilecek hizmetleri Osmanlı Devleti’nde hangi kurum yerine getirmekteydi?

A) Esnaf Loncası
B) Ordu
C) Divan-ı Hümayun
D) Vakıf
E) Medrese

Cevap : D) Vakıf