Gelişmekte Olan Ülkeler Siyaseti 2025-2026 Vize Soruları

Gelişmekte Olan Ülkeler Siyaseti 2025-2026 Vize Soruları

Konu Özeti

Kalkınma Kavramının Temelleri | Kurumsal Kalkınma ve Verimlilik | Tarihsel Dönüm Noktaları | Ekonomi Politik Yaklaşımlar

Gelişmekte Olan Ülkeler Siyaseti dersi; ülkelerin ekonomik büyüme, kurumsal kapasite, adil gelir dağılımı ve teknolojik altyapı aracılığıyla nasıl bir gelişme (kalkınma) süreci izlediklerini analiz eder. Kalkınma kavramı, salt ekonomik büyümeyi baz alan “modernist” yaklaşımlardan farklı olarak; kurumların işleyişi, insan kaynaklarının niteliği ve hukukun belirleyiciliği gibi daha geniş sosyo-politik dinamikleri kapsar. İkinci Dünya Savaşı sonrasında, Avrupa’nın yıkımı ve ABD’nin yeni küresel merkez konumuna yükselmesiyle birlikte “gelişme” kavramı uluslararası politikanın merkezine oturmuştur. 1945-1973 arası dönem ise Keynesyen politikaların etkisiyle “Kapitalizmin Altın Çağı” olarak anılır.

Kurumsal Kalkınma ve Hukukun Üstünlüğü

Gerçek bir kalkınma; sivil toplum, devlet ve özel şirketler dâhil olmak üzere “her tür kurumun daha etkin bir şekilde” sisteme entegre edilmesiyle (kurumsal kalkınma) mümkündür. Bir kurumun verimliliği, potansiyel (teorik) olarak üretebileceği çıktı ile mevcut pratikte ortaya koyduğu çıktı arasındaki orandır. Hukuk sistemi, “hukuku belirleme ve uygulamayı kontrol etme” gücü sayesinde bu kurumsal yapının en temel garantörüdür. Teknoloji firmalarının geleneksel firmalara göre çok kısa sürede muazzam marka değerlerine ulaşması, teknolojik altyapının kurumsal şahlanış için ne kadar elzem olduğunu kanıtlar. Coğrafi kalkınma okumaları ise Batı merkezli küresel genelleştirmelerden kaçınarak her bölgenin kendi iç dinamiklerine ve yerel şartlarına odaklanır.

Kalkınmayı Tetikleyen Krizler ve Politik Kıskaclar

Tarihsel süreçte Bretton Woods anlaşması, Petrol Krizleri, Soğuk Savaş’ın bitişi ve 2008 Küresel Ekonomik Krizi kalkınma literatürünü doğrudan şekillendiren dönüm noktalarıdır. Bir ülkede gelir farklılıkları tamamen sıfırlansa bile, artan “nüfus büyümesi” mecburen ekonomik kalkınmayı ve yeni kaynak yaratımını zorunlu kılar. Kalkınma politikaları genellikle iki uç arasında sıkışır: Bir yanda her şeyi piyasanın belirlediği “Serbest Piyasa Ekonomisi”, diğer yanda ise devletin müdahaleci olduğu “Devlet Endeksli Ekonomi”. OECD bu süreci basitçe “daha iyi hayatlar için daha iyi politikalar üretmek” olarak tanımlarken; Rodan ve Rosenstein gibi düşünürler az gelişmişlikten kurtulmak için devasa ve eşzamanlı yatırımları öngören “Büyük İtiş” (Big Push) yaklaşımını savunmuşlardır.

1. Aşağıdakilerden hangisi adaletli gelir dağılımının doğrudan göstergelerindendir?

A) Genel fiyat düzeyi ile tüketici güven endeksinin pozitif korelasyon içerisinde olması
B) Ülkede orta gelir düzeyine sahip olan insanların daha çok sayıda olması
C) Ülkede bulunan üretim tesislerinin ülkenin geneline yayılması
D) Aynı sektörün üretim alanında yer alanların eşit düzeyde gelir elde etmesi
E) Enflasyonun düşük olması

Cevap: B) Ülkede orta gelir düzeyine sahip olan insanların daha çok sayıda olması

2. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi kalkınma okumalarının kavramsal ve tarihsel okumalardan farkını göstermektedir?

A) Devletleri göz ardı etmesi
B) Küresel ekonomi-politiği dikkate almaması
C) Toplumları etkisiz olarak görmesi
D) Küresel genelleştirmelerden kaçınması
E) Ekonomi ve politikayı aynı çerçevede değerlendirmesi

Cevap: D) Küresel genelleştirmelerden kaçınması

3. Aşağıdakilerden hangisi modernist yaklaşımları neomarksist yaklaşımlardan ayıran özelliğini ortaya koymaktadır?

A) Ülkelerin göç sonrası sosyal uyumlarına odaklanılması
B) Ülkelerin seçimlerinde katılım oranının sürekli artırılmasına odaklanılması
C) Ülkelerin güvenliğini sağlayabilmek için sınır güvenliğine odaklanılması
D) Ülkelerin gelişmesini salt ekonomik büyüme ile anlamaya odaklanılması
E) Ülkelerin yer altı kaynaklarını kullanabilme kabiliyetine odaklanılması

Cevap: D) Ülkelerin gelişmesini salt ekonomik büyüme ile anlamaya odaklanılması

4. Aşağıdakilerden hangisi gelişme kavramına duyulan ihtiyacın sebebini ifade etmektedir?

A) Ülkeler arasındaki maddi ve ekonomik imkânlar arasındaki farklılaşmayı izlemek
B) Milletin moralini yüksek tutmak
C) Akademik merakı gidermek
D) Diğer ülkelere güç gösterisi yapmak
E) Diğer ülkelere karşı zayıflıklarını gizlemek

Cevap: A) Ülkeler arasındaki maddi ve ekonomik imkânlar arasındaki farklılaşmayı izlemek

5. Gelişmekte olan ülkelerin izlenmesini gelişme kavramından başka aşağıdakilerden hangisi sorunlu hale getirmektedir?

A) İndikatörlerin sayısının sürekli artması
B) Ülkelerin gelişmekte olma sıfatını kabul etmemesi
C) Gelişmekte olan ülke sayısının sürekli artması
D) Uluslararası arenadaki tartışmaların devamlılığı
E) İndikatörlerin ölçümlenebilirliği

Cevap: E) İndikatörlerin ölçümlenebilirliği

6. Aşağıdakilerden hangisi kapitalizmin altın çağı olarak nitelendirilebilecek tarih aralığıdır?

A) 1945-1973
B) 1985-2000
C) 2008-2020
D) 1990-2008
E) 1973-1990

Cevap: A) 1945-1973

7. Aşağıdakilerden hangisi teknolojik alt yapının kurumsal kalkınma için önemini en iyi ve net şekilde tanımlar?

A) Teknolojinin dünyayı değiştirme hızı
B) Teknolojinin hükümetler tarafından daha çok teşvik görmesi
C) Teknolojiye duyulan ihtiyacın giderek artması
D) Teknolojinin genç nesillerin daha çok ilgisini çekmesi
E) Teknoloji firmalarının geleneksel üretime dayalı firmalara göre marka değerlerini daha kısa sürede artırmaları

Cevap: E) Teknoloji firmalarının geleneksel üretime dayalı firmalara göre marka değerlerini daha kısa sürede artırmaları

8. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal verimliliğin en doğru tanımlamalarındandır?

A) Toplam girdinin toplam çıktıya oranı
B) Toplam çıktının toplam girdiye oranı
C) Potansiyel çıktıların potansiyel kaynaklara oranı
D) Potansiyel kaynakların mevcut çıktıya oranı
E) Mevcut pratik çıktının potansiyel teorik çıktıya oranı

Cevap: E) Mevcut pratik çıktının potansiyel teorik çıktıya oranı

9. Aşağıdaki düşünürlerden hangisi Birinci Dünya Savaşı sonrasında Avrupa’yı ekonomik yıkımdan çıkarmak için etkili birtakım politika önerileri yapmıştır?

A) Milton Friedman
B) Paul Krugman
C) Ben Bernanke
D) John Maynard Keynes
E) Anthony Giddens

Cevap: D) John Maynard Keynes

10. Aşağıdakilerden hangisi OECD’nin kalkınmaya yönelik tanımıdır?

A) Kalkınma, bir ülkedeki zenginlerin sayısının artmasıdır.
B) Kalkınma, daha iyi hayatlar için daha iyi politikalar üretmektir.
C) Kalkınma, bir ülkedeki refah seviyesinin yükselmesidir.
D) Kalkınma, ekonomik krizler ile başa çıkabilme kabiliyetini kazanmaktır.
E) Kalkınma, gelir dağılımı adaletini tesis etmektir.

Cevap: B) Kalkınma, daha iyi hayatlar için daha iyi politikalar üretmektir.

11. Aşağıdakilerden hangisi kalkınma kavramı üzerine geliştirilen kavramsal temellendirmelerin baz aldığı gelişmeleri bir arada vermektedir?

A) Mikro-ekonomik ve mikro-sosyolojik gelişmeler
B) Makro-sosyolojik ve mikro-ekonomik gelişmeler
C) Makro-sosyolojik ve mikro-sosyolojik gelişmeler
D) Makro-ekonomik ve mikro-sosyolojik gelişmeler
E) Makro-politik ve makro-sosyolojik gelişmeler

Cevap: A) Mikro-ekonomik ve mikro-sosyolojik gelişmeler

12. Aşağıdakilerden hangisi Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarından sonraki durumun Amerika Birleşik Devletleri için bir sonucudur?

A) Siyasi ve ekonomik çöküş
B) Asya ile iş birliği
C) Avrupa’nın zenginliklerinden faydalanmak
D) Avrupa’nın kaybettiği ekonomik ve siyasi merkez pozisyonunu kazanmak
E) Asya’nın kaybettiği ekonomik ve siyasi merkez olmak

Cevap: D) Avrupa’nın kaybettiği ekonomik ve siyasi merkez pozisyonunu kazanmak

13. Aşağıdakilerden hangisinde hukuk sisteminin kalkınma politikaları üzerindeki etkisinin belirleyici faktörleri bir arada verilmiştir?

A) Hukuku Sürdürme – Uygulamayı İptal
B) Hukuku Kontrol – Uygulamayı Belirleme
C) Hukuku Belirleme – Uygulamayı Kontrol
D) Hukukun Üstünlüğü – Uygulamanın Verimliliği
E) Hukuku Belirleme – Uygulamayı Takip

Cevap: C) Hukuku Belirleme – Uygulamayı Kontrol

14. Aşağıdaki ifadelerden hangisi Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarından sonra Avrupa’nın yaşadığı durumu özetler niteliktedir?

A) Yıkım
B) Büyük Çöküş
C) Büyük Şahlanış
D) Sömürgeciliğe Geri Dönüş
E) Yıkım Sonrası Yeniden Yapılanma

Cevap: E) Yıkım Sonrası Yeniden Yapılanma

15. Aşağıdakilerden hangisi gelir farklılıklarının olmadığı bir dünyada dahi ekonomik kalkınmayı mecburi kılan bir unsurdur?

A) Enflasyon
B) Nüfus büyümesi
C) Hükûmet politikaları
D) Kur destabilizasyonu
E) Yatırım verimsizlikleri

Cevap: B) Nüfus büyümesi

16. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi kalkınma tarihindeki dönüşüm noktalarından bir tanesi değildir?

A) Bretton Woods Konferansı
B) Küresel Ekonomik Kriz
C) Bosna Savaşı
D) Soğuk Savaş’ın Sona Ermesi
E) Petrol Arz Krizi

Cevap: C) Bosna Savaşı

17. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal kalkınma sürecini etkileyecek faktörlerden biri değildir?

A) Teknolojik altyapı
B) İnsan kaynaklarının niteliği
C) Bürokratik ilişki ağı
D) Kurumların verimliliği
E) Kurumların işleyiş hızı

Cevap: C) Bürokratik ilişki ağı

18. Aşağıdakilerden hangisi kurumsal kalkınmanın temel amacıdır?

A) Sivil toplum kuruluşlarının yönetimde yer alması
B) Hükûmetin daha etkin politikalar uygulaması
C) Kalkınma politikalarında her tür kurumun daha etkin bir şekilde yer alması
D) Bürokrasinin daha zayıf hale gelmesi
E) Şirketlerin daha üretken hale gelmesi

Cevap: C) Kalkınma politikalarında her tür kurumun daha etkin bir şekilde yer alması

19. Aşağıdakilerden hangisi Roden&Rosenstein’ın yaklaşımının adıdır?

A) Büyük İtiş Yaklaşımı
B) Sınırsız İş Gücü Yaklaşımı
C) Yoksulluk Kısır Döngüsü Yaklaşımı
D) Tarihsel Büyüme Aşamaları Yaklaşımı
E) Kalkınma ve Az Gelişmişlik

Cevap: A) Büyük İtiş Yaklaşımı

20. Aşağıdakilerden hangisinde kalkınma kavramının kıskacını oluşturan uçlar bir arada yer almaktadır?

A) Oligopol piyasa ekonomisi – Devlet Endeksli Ekonomi
B) Serbest Piyasa Ekonomisi – Devlet Endeksli Ekonomi
C) Monopol Piyasa ekonomisi – Oligopol Piyasa Ekonomisi
D) Serbest Piyasa Ekonomisi – Oligopol Piyasa Ekonomisi
E) Monopol Piyasa Ekonomisi – Karma Ekonomi

Cevap: B) Serbest Piyasa Ekonomisi – Devlet Endeksli Ekonomi

21. Gelişmekte olan ülkelerin uluslararası sistemdeki zayıf konumlarının kendi iç eksikliklerinden değil, gelişmiş “Merkez” ülkeler tarafından sürekli olarak sömürülmelerinden (eşitsiz değişim) kaynaklandığını savunan Latin Amerika kökenli kalkınma yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Modernizasyon Teorisi
B) Neoklasik Büyüme Modeli
C) Bağımlılık Teorisi (Dependency Theory)
D) İçsel Büyüme Teorisi
E) Büyük İtiş Teorisi

Cevap: C) Bağımlılık Teorisi (Dependency Theory)

22. W.W. Rostow’un “İktisadi Büyümenin Aşamaları” (The Stages of Economic Growth) adlı ünlü eserinde, bir ülkenin geleneksel durgun yapıdan kurtulup sürekli ve kendi kendini besleyen bir ekonomik büyüme sürecine girdiği en kritik aşamaya ne ad verilir?

A) Geleneksel Toplum (Traditional Society)
B) Hazırlık Aşaması (Preconditions for Take-off)
C) Kalkış Aşaması (Take-off)
D) Olgunluk Aşaması (Drive to Maturity)
E) Yüksek Kitle Tüketimi Aşaması (Age of High Mass Consumption)

Cevap: C) Kalkış Aşaması (Take-off)

23. Bir ülkenin kalkınma seviyesini ölçerken sadece Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYH) gibi ekonomik büyüklükleri değil; aynı zamanda “uzun ve sağlıklı bir yaşam (beklenen ömür)”, “bilgiye erişim (eğitim süresi)” ve “insana yakışır bir yaşam standardı (kişi başı gelir)” gibi insani unsurları da baz alan ve Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan endeks aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gini Katsayısı
B) Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)
C) İnsani Gelişme Endeksi (HDI – Human Development Index)
D) Küresel Rekabetçilik Endeksi
E) Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP)

Cevap: C) İnsani Gelişme Endeksi (HDI – Human Development Index)

24. Gelişmekte olan ülkelerde gelir dağılımı eşitsizliğinin zaman içerisindeki seyrini açıklayan ve “ekonomik büyümenin ilk aşamalarında gelir eşitsizliğinin artacağını, ancak belirli bir gelişmişlik ve sanayileşme seviyesinden sonra gelir dağılımının düzelmeye (eşitlenmeye) başlayacağını” öngören, ters “U” şeklindeki eğriye ne ad verilir?

A) Phillips Eğrisi
B) Kuznets Eğrisi
C) Laffer Eğrisi
D) Lorenz Eğrisi
E) J Eğrisi

Cevap: B) Kuznets Eğrisi

25. “Washington Uzlaşması” (Washington Consensus) kavramı, 1980’ler ve 1990’lar boyunca özellikle Latin Amerika ve gelişmekte olan ülkelere IMF ile Dünya Bankası tarafından dayatılan hangi temel ekonomik politika setini ifade eder?

A) Devletin ağır sanayi yatırımlarını artırmasını öngören ithal ikameci devletçi politikalar
B) Korumacı gümrük duvarlarının yükseltilmesi ve ulusal paranın değer kazanması
C) Sıkı mali disiplin, özelleştirme, piyasaların deregülasyonu (kuralsızlaştırma) ve serbest ticaret gibi neoliberal politikalar
D) Kamu harcamalarının artırılarak sosyal refah devleti uygulamalarının genişletilmesi
E) İşçi sendikalarının yönetim kurullarında karar alıcı olarak yer almasını sağlayan kooperatif modeller

Cevap: C) Sıkı mali disiplin, özelleştirme, piyasaların deregülasyonu (kuralsızlaştırma) ve serbest ticaret gibi neoliberal politikalar