Bakım ve Sosyal Hizmet 2025-2026 Vize Soruları

Cevap: C) Yasalarla sınırlıdır.
Açıklama : Doğal hakların yasalarla sınırlı olduğu ifadesi, doğal haklar anlayışına aykırıdır. Doğal haklar teorisine göre bu haklar; devlet öncesinde var olan, devletin verdiği değil önceden var olan, vazgeçilmez, devredilemez ve doğuştan kazanılan haklardır. Yasalarla sınırlı olmak doğal hakların değil pozitif hukukun ürünü olan yasal hakların özelliğidir. Doğal haklar devletin yarattığı hukukun üstündedir ve devlete karşı ileri sürülebilecek mutlak talepler olarak değerlendirilir; bu nedenle yasaların dışına çıkarak geçerliliklerini korurlar.

Cevap: A) Anayasada yer almayan bir hak “insan hakkı” değildir.
Açıklama : Orend’in insan hakları yaklaşımına göre; insan haklarının geçerliliği için bir anayasada yazılı olması şartı aranmaz. Orend, insan haklarının anayasal düzenlemelerden bağımsız olarak evrensel ahlaki temellere dayandığını savunur; anayasada yer almayan bir hak, insan hakkı olmaktan çıkmaz. Bu nedenle A seçeneğindeki ifade Orend’in görüşüyle bağdaşmaz. Orend’e göre insan hakları; üstün ve öncelikli talepler, her insana borçlu olunan ve asgari muamele standartlarını içeren haklardır; insan hakları ile insanların yasal hakları ise kavramsal olarak birbirinden ayrılır.

Cevap: A) Bakım tedbiri
Açıklama : 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na göre bakım tedbiri; sorumlu kimsenin görevini yerine getirememesi durumunda çocuğun resmi veya özel bakım yurdu, koruyucu aile ya da kurumlara yerleştirilmesiyle uygulanan tedbir türüdür. Bu tedbir, çocuğun bakımını üstlenecek aile ya da kurumun çocuğun fiziksel ve duygusal gereksinimlerini güvence altına almasını hedefler. Barınma tedbiri çocuğun şiddet ortamından uzaklaştırılarak uygun barınak sağlanmasını, danışmanlık tedbiri ise aile ve çocuğa rehberlik edilmesini kapsamaktadır.

Cevap: B) Yaşlı
Açıklama : Bu hizmet kriterleri yaşlı bireylere yönelik huzurevi ve bakım hizmetleri için geçerlidir. Ruh sağlığının yerinde olması (genel psikiyatrik yönetim açısından), bulaşıcı hastalık bulunmaması ve yatağa bağımlılık ya da fiziksel-zihinsel gerileme nedeniyle özel koruma gerektirme koşullarının bir arada aranması; huzurevi kabul kriterlerinin tipik bileşenleridir. Bu kriterler çocuklar, engelliler veya kadınlara yönelik hizmetlerde bu bütünlükle yer almaz; yaşlılara özel bakım hizmetine erişim koşullarını belirleyen mevzuatın içeriğini yansıtmaktadır.

Cevap: B) Anayasa’nın 61. maddesinde; devlet engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına katılmalarını sağlayacak tedbirler almakla yükümlüdür.
Açıklama : Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 61. maddesinde; devletin engellilerin korunmalarını ve toplum hayatına katılmalarını sağlayacak tedbirleri almakla yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu madde aynı zamanda yaşlılar ve korunmaya muhtaç çocuklara yönelik devlet yükümlülüklerini de düzenlemektedir. Anayasa’nın 10. maddesi eşitlik ilkesini, 17. maddesi kişinin dokunulmazlığını, 42. maddesi eğitim hakkını düzenler; ancak bunlar engellilere özgü bakım ve katılım güvencesini içeren 61. maddenin kapsamını taşımaz.

Cevap: C) Küreselleşme. sömürgeciliğin yeniden dönüşüdür.
Açıklama : Küreselleşmenin sömürgeciliğin yeniden dönüşü olduğu görüşü Taylor’un küreselleşme anlayışıyla örtüşmez. Taylor; küreselleşmeyi amaç olarak tek elden yönetim, işçi sömürüsü veya çevre kirliliği aracı olarak değil; ticari faaliyetlerde sınırların genişlemesi ve ülkeler arası ekonomik etkileşimin derinleşmesi olarak tanımlar. Sömürgeciliğin yeniden dönüşü argümanı ise küreselleşme eleştirmenlerinin, özellikle bağımlılık teorisyenlerinin görüşüdür; bu yaklaşım Taylor’un olumlu küreselleşme yorumuyla bağdaşmaz.

Cevap: A) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Açıklama : Korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere yönelik sosyal hizmet çalışmalarını yürüten bakanlık Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır. Bu bakanlık önceki dönemlerde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı gibi farklı isimler taşımış; günümüzdeki adıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olarak faaliyet göstermektedir. Bakanlık bünyesinde çocuk, engelli, yaşlı ve aile hizmetlerine ilişkin genel müdürlükler yer alır. Sağlık Bakanlığı sağlık hizmetlerinden, İçişleri Bakanlığı kamu güvenliğinden sorumludur.

Cevap: E) ÇÖZGER
Açıklama : Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu’nun resmi kısaltması ÇÖZGER’dür. Bu rapor; özel gereksinimi bulunan çocuklara yönelik destek hizmetlerinin planlanması ve sunulmasında temel belgelerden birini oluşturur. Rapor; çocuğun tıbbi, psikolojik, sosyal ve eğitim boyutlarını değerlendirerek ihtiyaç odaklı hizmet planlamasının yapılmasına imkân tanır. Kısaltmanın doğru bilinmesi özellikle engelli çocuklara yönelik bakım ve sosyal hizmet süreçlerini yönetmek durumunda olan uygulayıcılar açısından önem taşır.

Cevap: E) Gönüllü Koruyucu Aile Modeli
Açıklama : Gönüllü Koruyucu Aile Modeli, Türk mevzuatında tanımlı koruyucu aile hizmet modelleri arasında yer almamaktadır. Türkiye’de uygulanan koruyucu aile modelleri; akraba veya yakın çevre koruyucu aile, süreli koruyucu aile, uzmanlaşmış koruyucu aile ve geçici koruyucu aile modelleridir. Her model farklı çocuk ihtiyaçlarını ve süreç yapılarını hedefler. Gönüllülük kavramı koruyucu aileciliğin genel ruhuna uysa da ayrı bir model adı olarak resmi düzenlemelerde yer almadığından listede bulunmayan modeldir.

Cevap: B) Danışmanlık tedbiri
Açıklama : 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında çocuğun bakımından sorumlu olanlara çocuk yetiştirme ve aile ilişkileri konusunda rehberlik edilmesi; çocuğa ise eğitim ve gelişim sorunlarının çözümünde destek sağlanması danışmanlık tedbiri olarak tanımlanmaktadır. Bu tedbir; koruyucu ve önleyici bir işlev üstlenerek aile sistemini güçlendirmeyi ve çocuğun sağlıklı gelişimine zemin hazırlamayı amaçlar. Bakım tedbiri çocuğun bir kuruma veya koruyucu aileye yerleştirilmesini, eğitim tedbiri ise çocuğun örgün eğitime erişimini kapsamaktadır.

Cevap: C) Evde Bakım Yardımı
Açıklama : Türkiye’de devlet tarafından sunulan evde yaşlı bakımını destekleyen temel hizmet Evde Bakım Yardımı’dır. Bu hizmet; bakıma muhtaç yaşlı, engelli ve hasta bireylerin kendi evlerinde yakınlarınca bakılması karşılığında bireye veya bakıcıya verilen nakdi ya da hizmet desteğini kapsar. Böylece bireyler kurumsal bakım yerine aile ortamında yaşamaya devam edebilir. EKPSS engelli istihdam sınavı, koruyucu aile çocuklara yönelik bir modeldir; ÇİÖGR çocuklara özel gereksinim raporu, gündüzlü hizmet bakımı ise çocuklar ve engelliler için gündüz saatlerinde sunulan hizmettir.

Cevap: A) 18 yaşını doldurmamış her birey çocuktur.
Açıklama : 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’na göre çocuk; daha erken yaşta ergin olsa dahi 18 yaşını doldurmamış kişidir. Kanunun bu tanımı BM Çocuk Hakları Sözleşmesi ile uyumludur ve çocuğun korunması, bakımı ve desteklenmesine ilişkin tüm uygulamalar bu yaş sınırını temel alır. Medeni yolla veya evlilikle ergin olmuş bireyler medeni hukuk açısından reşit sayılsa da Çocuk Koruma Kanunu onları da 18 yaşına kadar çocuk kapsamında değerlendirmektedir.

Cevap: D) Bakım alan ile bakım veren arasında güç ve güven ilişkisinin var olması
Açıklama : Bakımın ahlaki bir olgu ve eylem olmasının temel nedeni; bakım alan ile bakım veren arasında güç ve güven ilişkisinin var olmasıdır. Bakım alan kişi güçsüz, kırılgan ve bağımlı konumdayken bakım veren güç, bilgi ve yetenek sahibidir; bu asimetrik ilişki ahlaki bir yükümlülük ve sorumluluk doğurur. Güven ilişkisi ise bakım verenin bu gücü kötüye kullanmamasını ve bakım alanın çıkarını ön planda tutmasını gerektirir. Bakımın ahlaki boyutu yalnızca teknik yetkinlikten değil bu ilişkisel yapının etik sorumluluğundan kaynaklanır.

Cevap: C) Moskova Anlaşması
Açıklama : Moskova Anlaşması, çocuklara yönelik uluslararası bir düzenleme değildir. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989) çocukların haklarını evrensel düzeyde güvence altına alan temel belgedir. Pekin Kuralları (1985) suça sürüklenen çocuklara ilişkin BM asgari standart kuralları olup suç adaleti bağlamında çocuk haklarını ele alır. 1924 Cenevre Çocuk Hakları Bildirgesi modern çocuk hakları belgelerinin öncüsü kabul edilir. Riyad Kuralları (1990) ise çocuk suçluluğunun önlenmesine ilişkin BM ilkeleridir. Moskova Anlaşması çocuk haklarıyla ilgili bir uluslararası belge değildir.

Cevap: D) Seyahat
Açıklama : Seyahat, sosyal çalışmacının insan haklarının uygulanabilirliğini gerçekleştirmede işlev gören noyoo rollerinden biri değildir. Sosyal çalışmacının bu bağlamdaki rolleri arasında savunuculuk, çatışma çözümü, araştırma ve eğitim ile bireyleri kaynaklara ve hizmetlere yönlendirme yer alır. Seyahat bir mesleki işlev değil; coğrafi bir eylemdir. Sosyal çalışmacı hak temelli bir yaklaşımla bireylerin savunuculuğunu yaparak, toplumsal farkındalık yaratarak ve insanları kaynaklara bağlayarak insan haklarının yaşama geçirilmesine katkıda bulunur.

Cevap: B) 60
Açıklama : Türkiye’de resmi huzurevlerine kabul yaşı 60’tır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı huzurevleri, 60 yaşını doldurmuş ve sosyal yardıma muhtaç yaşlı bireylere yönelik hizmet vermektedir. Bu yaş sınırı çeşitli ülkelerdeki uygulamalardan farklılık gösterebileceğinden sınavlarda sık test edilen bir bilgidir. Huzurevine kabul koşulları arasında bulaşıcı hastalığının bulunmaması ve ruh sağlığının yerinde olması gibi sağlık kriterleri de aranmaktadır.

Cevap: B) Tedavi etme
Açıklama : Tedavi etme, devletin insan haklarıyla ilgili klasik ödevleri arasında yer almamaktadır. Devletin insan haklarına ilişkin üç temel ödevi tanıma, koruma ve temin etmedir; buna zaman zaman dokunmama (müdahale etmeme) yükümlülüğü de eklenmektedir. Tanıma; devletin hakları yasal düzlemde kabul etmesi, dokunmama; devletin hakları ihlal etmemesi, koruma; üçüncü tarafların ihlallerine engel olunması, temin etme ise bireylerin haklardan fiilen yararlanmasının sağlanmasıdır. Tedavi etmek tıbbi bir kavramdır ve devletin insan hakları yükümlülükleri çerçevesinde ayrı bir ödev olarak sayılmaz.

Cevap: C) Bireyin bedensel. psikolojik. sosyal ve ruhsal boyutlarının birlikte ele alınmasını
Açıklama : Sosyal hizmet mesleğinde bütüncül yaklaşım; bireyin yalnızca bedensel ya da ekonomik değil psikolojik, sosyal ve ruhsal boyutlarının da birlikte ve bütünlüklü biçimde ele alınmasını ifade eder. Engellilere yönelik bütüncül hizmet; tıbbi rehabilitasyon ile birlikte psikolojik destek, sosyal bütünleşme, istihdam, konut ve aile katılımını bir arada değerlendirir. Bu yaklaşım, biyopsikososyal model olarak da adlandırılır ve yalnızca hastalık veya engele odaklanan tıbbi modelden ayrışarak insanı bütün boyutlarıyla görür.

Cevap: A) Kısmi bağımlı engelli birey
Açıklama : Yönetmelikte yer alan tanım; günlük yaşam aktivitelerini başkasının yardımıyla gerçekleştirebilen, yani tamamen bağımlı olmayan ancak bağımsız da hareket edemeyen bireyi ifade etmekte olup bu kişi kısmi bağımlı engelli birey olarak adlandırılmaktadır. Tam bağımlı engelli birey ise günlük yaşam aktivitelerini hiçbir şekilde bağımsız gerçekleştiremeyen, sürekli bakıma muhtaç olan bireydir. Bu ayrım, bakım hizmetinin türü ve yoğunluğunun belirlenmesinde temel referans noktasını oluşturur.

Cevap: D) İnsan Bakım Modeli
Açıklama : Jean Watson; hemşirelik alanında İnsan Bakım Modeli’ni (Human Care Theory) geliştiren teorisyen ve hemşiredir. Watson’ın teorisi, bakımı saf bir teknik süreç olarak değil; bakım veren ile bakım alan arasındaki karşılıklı insani ilişkiyi merkeze alan transaksiyonel ve varoluşsal bir deneyim olarak konumlandırır. Bakım etkinliğini artırmak için sevgi, empatik anlayış ve farkındalığı ön plana çıkarması, teorisinin sosyal hizmet anlayışıyla da kesişen yanlarını oluşturur. Watson sosyal çalışmacı olmasa da hemşirelik bakımına bütüncül ve insan odaklı bir perspektif kazandırmıştır.

Cevap: C) Koruyucu Aile
Açıklama : Çocuk hizmetleri kapsamında aile yanında bakım hizmetleri; çocuğun biyolojik ailesi dışında bir aile ortamında büyüyebilmesini sağlamak amacıyla uygulanan koruyucu aile modelini kapsamaktadır. Koruyucu aile; kurumsal bakıma alternatif olarak çocuğun aile sıcaklığında ve bireysel ilgi görerek yetişmesine imkân tanır. Evde sağlık hizmetleri ve evde bakım hizmeti yaşlı ve engelli bireylere yönelik hizmetlerdir; gündüzlü hizmet bakımı okul dışı saatlerde çocuğa destek sağlayan farklı bir modeldir; sosyal yardım destekleri ise maddi yardım kapsamındadır.

Cevap: C) Bakım verenin fiziksel. duygusal ve sosyal açılardan yaşadığı yorgunluk ve tükenmişliği
Açıklama : Bakım verenin yükü (caregiver burden); bakım veren bireyin fiziksel yorgunluk, duygusal tükenme, sosyal izolasyon ve kişisel yaşamın kısıtlanması gibi çok boyutlu güçlükler yaşamasını ifade eden bir kavramdır. Özellikle ailede engelli, yaşlı veya kronik hastalıklı bireye bakan kişilerin karşılaştığı bu yük; depresyon, sağlık sorunları ve yaşam kalitesinin düşmesiyle ilişkilidir. Sosyal hizmet uygulamasında bakım verenin yükünün değerlendirilmesi ve azaltılması da müdahalenin önemli bir parçasını oluşturur; bu nedenle sadece bakım alan değil bakım veren de hizmet planlamasının odağına alınır.

Cevap: E) Çocuk Evi Sitesi
Açıklama : 0-12 yaş arası korunmaya ihtiyacı olan çocuklara bedensel, psikososyal ve duygusal gelişim desteği sunan yatılı sosyal hizmet kuruluşları Çocuk Evi Sitesi olarak adlandırılmaktadır. Bu yapılar çocukların kurum ortamında aile benzeri koşullarda yaşamasını sağlayacak şekilde tasarlanmış; küçük grup evlerinden oluşan ve sosyal hizmet uzmanlarının rehberliğiyle yönetilen kuruluşlardır. Gençlik merkezi gençlere yönelik, toplum merkezi ise geniş toplulukları hedefleyen farklı türde kuruluşlardır.

Cevap: D) Tam Bağımlı
Açıklama : Özel bakım merkezlerinden bakım hizmeti alabilmek için engelli sağlık kurulu raporunda tam bağımlı ibaresinin bulunması gerekmektedir. Tam bağımlı statüsündeki bireyler günlük yaşam aktivitelerini başkasının sürekli yardımı olmaksızın yerine getiremeyeceği tespit edilmiş kişilerdir. Kısmî bağımlı bireylerin bazı günlük işleri yardımla yapabildiği; bağımsız bireylerin ise bakım hizmetine ihtiyaç duymadığı kabul edilir. Bu nedenle özel bakım merkezi hizmetine erişim için mevzuatta aranan ibare tam bağımlıdır.

Cevap: E) EKPSS
Açıklama : EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı), engelli bireylerin diğer adaylarla eşit rekabet edemediği genel KPSS’ye alternatif olarak engellilere özel tasarlanmış merkezi bir sınavdır. Devlet Memurları Kanunu’nda yapılan değişiklikle engellilerin kamu istihdamına erişimi kolaylaştırılmış; bu sınav aracılığıyla engelli kotaları kapsamında merkezi atamaların yapılması sağlanmıştır. YKS ve TYT üniversite giriş sınavı, YDS yabancı dil sınavı, KPSS ise engelli olmayan adaylar için uygulanan genel kamu personel seçme sınavıdır.