Sosyal Güvenlik 2025-2026 Vize Soruları

Cevap: E) 3
Açıklama : ILO’nun 102 Sayılı Sosyal Güvenlik (Asgari Standartlar) Sözleşmesi’ne göre bir ülkede asgari düzeyde bir sosyal güvenlik sisteminin varlığından bahsedilebilmesi için en az 3 sigorta kolunun kurulmuş olması gerekmektedir. Sözleşme; iş kazaları, hastalık, analık, yaşlılık, malullük, ölüm, işsizlik, aile ödenekleri ve genel sağlık hizmeti olmak üzere dokuz sigorta kolunu tanımlamaktadır. Bir ülke bunların en az üçünü uygulamaya koyduğunda sözleşme standartlarını sağlamış sayılır. Bu asgari eşik, farklı gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin sözleşmeye taraf olabilmesini mümkün kılmak amacıyla belirlenmiştir.

Cevap: A) Hemşehriler arası yardımlaşma
Açıklama : Hemşehriler arası yardımlaşma, özellikle Türk toplumuna özgü geleneksel sosyal güvenlik müesseselerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Aynı şehir veya köyden göç eden bireylerin büyük şehirlerde dayanışma dernekleri ve hemşehri ağları kurmaları, konut bulmaktan iş imkanına kadar birbirlerine destek sağlamaları Türk geleneğine özgü bir toplumsal dayanışma biçimidir. Akrabalar arası yardımlaşma ve fitre gibi uygulamalar ise pek çok toplumda görülen daha evrensel geleneksel güvenlik biçimleridir. Bu nedenle Türk toplumuna özgüllüğü bakımından hemşehrilik dayanışması öne çıkmaktadır.

Cevap: E) Yeni bir sigorta kolunun kurulması
Açıklama : Sosyal sigortaların kapsamının dikey gelişmesi, kapsama alınan sigorta risklerinin (kollarının) sayısının artmasını ifade eder. Yeni bir sigorta kolunun kurulması, örneğin işsizlik sigortasının oluşturulması, bu tanımın tipik örneğidir. Yatay gelişme ise aynı sigorta kolları içinde kapsanan kişi sayısının artmasını ifade eder; kayıt dışı çalışanların kapsama alınması buna örnek gösterilebilir. Eş ve çocuklara sağlık hizmeti verilmesi kapsam derinliğinin artmasına, malullere rehabilitasyon verilmesi ise hizmet türünün genişlemesine ilişkindir. Dikey/yatay gelişme ayrımı sosyal sigorta teorisinin temel kavramlarındandır.

Cevap: D) Asgari ücret
Açıklama : Asgari ücret, sosyal güvenlikle ilişkili bir kavram değildir; gelir politikasının ve çalışma hukukunun konusudur. Asgari ücret işçinin işverenine karşı hukuki güvencesini oluşturur; ancak sosyal güvenlik sistemi içinde prim, yardım veya hizmet sağlayan bir mekanizma değildir. Sosyal güvenlikle ilgili ve ilişkili kavramlar arasında nakdi gelir transferleri (emekli aylığı, işsizlik ödeneği), primli rejimler (zorunlu sigorta), kamu sosyal güvenlik harcamaları ve sosyal yardımlar ile hizmetler yer alır. Asgari ücret dolaylı olarak sosyal güvenlik sistemini etkilese de (prim matrahını belirler gibi) doğrudan bir sosyal güvenlik aracı değildir.

Cevap: B) İşsizlik sigortaları

Cevap: C) Bireysel emeklilik fonlarının etkin yönetimini sağlamak
Açıklama : Bireysel emeklilik fonlarının etkin yönetiminin sağlanması, devletin tehlikeye karşı doğrudan aldığı bir tedbir değildir; bireysel emeklilik sistemi, bireylerin gönüllü olarak katıldığı ve özel sektör tarafından yönetilen bir tasarruf mekanizmasıdır. Devletin bu alandaki rolü düzenleyici ve teşvik edici niteliktedir. Oysa sosyal sigorta kurumları oluşturmak, yardımlaşma sandıklarını desteklemek, sosyal yardımlar yapmak ve yasal düzenlemeler çıkarmak doğrudan devletin tehlikeyle mücadele tedbirleri arasında sayılır. Bireysel emeklilik ek güvence sağlayabilmekle birlikte asıl sosyal güvenlik şemsiyesinin bir parçası değildir.

Cevap: D) Uluslararası ilişkilerden kaynaklanan tehlikeler
Açıklama : Sebep bakımından yapılan tehlike sınıflandırmasında tabii afetler, sosyo-ekonomik sebepler, fizyolojik sebepler ve insanların sebep olduğu tehlikeler yer alır; uluslararası ilişkilerden kaynaklanan tehlikeler bu sınıflandırmada ayrı bir kategori olarak yer almaz. Fizyolojik tehlikeler doğumdan ölüme biyolojik süreçleri (hastalık, yaşlılık, analık vb.) kapsar; sosyo-ekonomik tehlikeler işsizlik ve yoksulluk gibi toplumsal kökenli riskleri; tabii afetler ise deprem, sel gibi doğa kaynaklı olayları ifade eder. Uluslararası ilişkiler siyasi risk kategorisinde değerlendirilebilir ancak sosyal güvenlik tehlike sınıflandırmasının standart başlıkları arasında değildir.

Cevap: B) Yaşlı ve muhtaç kişilere devletin aylık bağlaması
Açıklama : Yaşlı ve muhtaç kişilere devletin aylık bağlaması, modern sosyal güvenlik devletine özgü kurumsal bir uygulamadır ve geleneksel sosyal güvenlik müessesesi olarak kabul edilmez. Geleneksel müesseseler; devlet öncesi veya devlet dışı dayanışma mekanizmalarını kapsar: aile ve akraba dayanışması, dini yardımlaşma (fitre, zekat), bireysel tasarruf, esnaf sandıkları bunların başlıcalarıdır. Devletin sosyal güvenlikte aktif rol üstlenmesi sanayi devrimiyle birlikte gelişen modern bir olgudur ve geleneksel kategoride yer almaz.

Cevap: B) Sağlık
Açıklama : Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisinde ikinci basamak güvenlik ihtiyacıdır ve sağlık bu basamakla doğrudan ilgilidir. Güvenlik ihtiyacı; fiziksel güvenlik, sağlık güvencesi, iş güvencesi ve finansal güvence gibi unsurları kapsar. Birinci basamak fizyolojik ihtiyaçları (uyku, yiyecek, su) içerir; uyku bu basamağa aittir. Arkadaşlık ve ait olma üçüncü basamakta, saygınlık ve kendine saygı dördüncü basamakta, yaratıcılık ve kendini gerçekleştirme ise beşinci basamakta yer alır. Sosyal güvenlik kavramının Maslow hiyerarşisiyle ilişkilendirilmesi, insan ihtiyaçlarının teorik arka planını kavramak açısından önem taşır.

Cevap: C) Deprem gibi doğal afetler sonucu kişinin ikamet ettiği evinin yıkılması
Açıklama : Deprem gibi doğal afetler sonucu kişinin evinin yıkılması, klasik sosyal güvenlik sistemlerinin güvence kapsamında değerlendirilmez; bu tür afet zararlarının karşılanması zorunlu deprem sigortası (DASK) gibi özel mekanizmalar veya devletin afet yardımları aracılığıyla gerçekleştirilir. Sosyal güvenlik sistemi; hastalık, yaşlılık, analık ve işsizlik gibi çalışma gücü kaybına veya gelir kesilmesine yol açan sosyal risklere karşı güvence sağlar. Konut yıkımı bu çerçevede doğrudan bir sosyal güvenlik riski değildir.

Cevap: A) Sosyal güvenlik. liberal devletin sosyal sorunları çözmek için kullandığı en etkili sosyal politika aracıdır.
Açıklama : Sosyal güvenliğin liberal devletin en etkili sosyal politika aracı olduğu ifadesi yanlıştır. Liberal devlet anlayışı bireysel özgürlüğü ve piyasa mekanizmasını esas alır; kapsamlı sosyal güvenlik sistemleri ise sosyal devlet (refah devleti) anlayışının ürünüdür. Sosyal güvenlik büyük ölçüde liberal devletin değil sosyal devletin politika aracıdır. Diğer ifadeler doğrudur: sosyal güvenlik tüm nüfusu ilgilendirir; doğumdan ölüme yaşam boyu devam eder; insanların gelirlerinin önemli bir bölümünü kapsar ve gelişmiş ülkeler milli gelirlerinin yüzde 25-30’unu bu alana ayırır.

Cevap: A) Kişilerin işsiz kaldıkları zaman işsizlik ödeneğini alabileceklerinin farkında olması
Açıklama : Sosyal güvenliğin soyut boyutu; kişinin gelecekte bir riske maruz kalırsa güvence altında olduğunu bilmesi ve bu güvenden psikolojik olarak yararlanmasıdır; yani henüz fiilen gerçekleşmeyen bir güvencenin bilincinde olmaktır. İşsiz kaldığında ödeneğe başvurabileceğini bilen kişi bu soyut güvenceden yararlanır. Diğer seçenekler somut güvenceyi ifade eder: bunlarda aylık bağlanmak, sağlık hizmeti almak, rehabilitasyon verilmek gibi fiilen gerçekleşen bir yardım veya hizmet söz konusudur. Soyut/somut boyut ayrımı sosyal güvenlik teorisinin kavramsal temellerinden biridir.

Cevap: B) Amerika Birleşik Devletleri
Açıklama : Sosyal güvenlik terimi resmi mevzuatta ilk kez 1935 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde çıkarılan The Social Security Act (Sosyal Güvenlik Yasası) ile kullanılmıştır. Büyük Bunalım döneminde hazırlanan bu yasa; yaşlılık sigortası, işsizlik yardımı ve yoksul kişilere yönelik destek programlarını içeriyordu. Almanya, Bismarck reformlarıyla modern sosyal sigortaların kurucusu sayılsa da sosyal güvenlik terimini ilk kullanan değildir. İngiltere ise Beveridge raporu (1942) ile sosyal güvenliği kapsamlı bir sistem olarak kurgulayan ülkedir; ancak bu da 1935’ten sonradır.

Cevap: E) Yaşlılık aylığı bağlanması için belirli yaşa gelme şartı aranması
Açıklama : Teknik boşluk, sosyal sigortanın mantığı ve amacıyla çelişen ancak teknik gerekçelerle uygulamaya konulan kısıtlamaları ifade eder. Yaşlılık aylığı için belirli bir yaşa ulaşma şartı aranması; aylık bağlanmasını bu şarta bağladığı için teorik olarak her yaşlıya güvence sunulması gerekirken uygulamada şartı sağlamayanları kapsamdışı bırakır. Tarım kesimi, küçük iş yerleri ve ev hizmetleri çalışanlarının kapsam dışında bırakılması ise yönetsel boşluk veya siyasi tercih kaynaklı boşluk olarak nitelendirilir. Aile ödenekleri sigortasının kurulmamış olması da kapsam boşluğudur; teknik boşluktan farklıdır.

Cevap: C) Gelecek dönemlerde daha yüksek bir gelir elde etmek için ertelenmiş tüketimin faiz ve değer fazlasından faydalanmak

Cevap: D) İşsizlik
Açıklama : İşsizlik; yol açtığı zararlar bakımından diğer tehlikelerden belirgin şekilde ayrılır. Meslek hastalığı, iş kazası, analık ve hastalık gibi tehlikeler bireyin çalışma gücünü geçici veya kalıcı olarak kısıtlayarak gelir kaybına yol açar; bu zararlar bireyin bedensel durumundan kaynaklanır. İşsizlik ise bireyin sağlığından değil işgücü piyasasındaki arz-talep dengesizliğinden, ekonomik krizlerden veya teknolojik değişimlerden kaynaklanır; çalışma gücü yerinde olan bireyin iş bulamaması söz konusudur. Bu farklı nitelik nedeniyle işsizlik sigortası diğer sigorta kollarından bağımsız bir mantıkla kurgulanmıştır.

Cevap: B) Çalışanların eş ve çocuklarına sağlık hizmeti verilmesi
Açıklama : Çalışanların eş ve çocuklarına sağlık hizmeti verilmesi sosyal refah hizmetleri değil; sağlık sigortasının kapsam genişlemesine (aile üyelerine sigorta hakkının uzatılması) ilişkin bir sosyal sigorta uygulamasıdır. Sosyal refah (welfare) hizmetleri, piyasa dışında kalan dezavantajlı gruplara doğrudan sosyal hizmet sunan uygulamaları kapsar. Engellilere bakım hizmeti, yaşlılara huzurevi açılması, dezavantajlı gruplara özel eğitim ve kimsesiz çocuklar için koruyucu aile uygulaması doğrudan sosyal hizmet niteliğinde olup refah hizmetleri kapsamında değerlendirilir.

Cevap: D) Aynı iş gücüne katılma oranına sahip olan iki ülkeden istihdam oranı yüksek olan ülkede
Açıklama : Aktif sigortalı sayısı; kayıtlı istihdam yani fiilen prim ödeyen çalışan sayısıyla doğrudan bağlantılıdır. İş gücüne katılma oranları eşit iken istihdam oranı yüksek olan ülkede, işgücüne dahil olup iş bulanların sayısı daha fazladır; dolayısıyla aktif sigortalı sayısı da daha yüksektir. İşsizlik oranı yüksek olan ülkede daha fazla kişi işsiz olduğundan sigortalı aktif çalışan azalır. Kayıt dışı çalışma oranı yüksek ülkede istihdam fazla görünse de kayıtlı sigortalılar daha azdır. Yaşlı nüfus oranının yüksekliği aktif sigortalıyı azaltır.

Cevap: E) Bireysel emeklilik ve sağlık sigortaları
Açıklama : Bireysel emeklilik ve sağlık sigortaları, sanayi toplumuyla birlikte ortaya çıkan geçiş dönemi müesseselerinden değildir; bunlar günümüzde geçerli modern bireysel tasarruf ve güvence araçlarıdır. Geçiş dönemi müesseseleri; modern sosyal sigorta sistemleri kurulmadan önce sanayi devriminin yarattığı yeni risklere karşı geliştirilen öncül mekanizmalardır. İşveren sorumluluğu (kusur ve şart aranması), sendika sandıkları, işletme içi yardımlaşma sandıkları ve özel kaza sigortaları bu dönemin geçiş araçlarıdır. Bismarck’ın 1880’lerdeki reform yasaları bu geçiş döneminin kurumsallaşmış bitiş noktasını oluşturur.

Cevap: C) Kamu işyerlerinde kadrolu memur olarak çalışanlar
Açıklama : Kamu işyerlerinde kadrolu memur olarak çalışanlar, sosyal sigortaların en kolay kapsama aldığı grubu oluşturur. Bu grubun iş güvencesi yüksektir; işveren devlettir ve primler kesinlikle tahsil edilir; denetim ve kayıt kolaylıkla sağlanır. Tarım çalışanları (özellikle mevsimlik), esnaf ve serbest çalışanların sigortaya dahil edilmesi ise dağınık yapı, düzensiz gelir, kayıt güçlüğü ve denetim zorluğu nedeniyle çok daha zordur. Bu nedenle dünya genelinde sosyal sigorta sistemleri tarihsel olarak önce kamu çalışanlarını ve fabrika işçilerini kapsama almış; diğer gruplara daha geç ulaşmıştır.

Cevap: B) Primli sosyal sigortalar
Açıklama : Primli sosyal sigortalar; işçi ve işverenin ödediği primler aracılığıyla finansmanını sağlayan ve çalışma ilişkisine dayalı güvence sunan sistemdir. Bu modelde prim ödeme koşulu hakların temel belirleyicisidir ve sistem kendi kendini finanse eder; devlet tamamlayıcı katkı sağlayabilir. Bismarck’ın 1883’te kurduğu hastalık sigortası bu modelin öncüsüdür; Türkiye’deki SGK büyük ölçüde primli rejim üzerine inşa edilmiştir. Sosyal yardım sistemi ise gelir testi uygulayan ve vergilerle finansmanı sağlanan; prime değil ihtiyaca dayalı bir yapıdır.

Cevap: B) Toplumsal ve ekonomik nedenlerle bireyin kontrol edemediği ve gelir kaybına veya gider artışına yol açan tehlikeler
Açıklama : Sosyal risk; bireyin büyük ölçüde kontrol edemediği, toplumsal ve ekonomik süreçlerden kaynaklanan ve gelir kaybına ya da gider artışına yol açan tehlikeleri ifade eder. Hastalık, işsizlik, yaşlılık, analık ve iş kazası gibi durumlar bu kapsamdadır. Sosyal risk kavramının temel özelliği, tehlikenin bireysel kusurdan bağımsız olması ve toplumsal ölçekte öngörülebilir biçimde gerçekleşmesidir; bu özelliği onu sigorta tekniğiyle karşılanabilir kılar. Finansal riskler, doğal afetler veya bireysel hatadan kaynaklanan gelir kayıpları bu tanımın dar kapsamı içinde değildir.

Cevap: D) Almanya
Açıklama : Almanya, Şansölye Bismarck önderliğinde 1883’te hastalık sigortası, 1884’te iş kazaları sigortası ve 1889’da yaşlılık-malullük sigortasını kurarak ilk modern sosyal sigorta sistemini oluşturmuş ve sosyal güvenlik devletinin öncüsü sayılmaktadır. Bu reformlar; sanayi devriminin yarattığı işçi sınıfını işçi hareketinden uzaklaştırma ve devlete bağlama amacı da taşısa da kurumsal sosyal güvenliğin dünya genelinde yayılmasının temel modeli olmuştur. ABD 1935’te, İngiltere 1942 Beveridge raporuyla daha geniş kapsamlı sistemlere geçmiştir.

Cevap: C) 5510 sayılı Kanun
Açıklama : Türkiye’de SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı 2006 yılında yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) çatısı altında birleştirilmiştir. Bu reform; parçalı yapıyı ve farklı kurallar nedeniyle oluşan eşitsizlikleri gidermek amacıyla yapılmış ve Türkiye sosyal güvenlik tarihinin en kapsamlı yeniden yapılanması olarak değerlendirilmektedir. 4447 işsizlik sigortasını, 2828 SHÇEK’i, 657 devlet memurlarını, 4857 ise iş hukukunu düzenleyen kanunlardır.

Cevap: C) Sosyal güvenliği doğumdan ölüme tüm vatandaşları kapsayan evrensel ve kapsamlı bir sistem olarak tanımlamıştır
Açıklama : Beveridge Raporu (1942), sosyal güvenliği doğumdan ölüme tüm vatandaşları kapsayan evrensel ve kapsamlı bir sistem olarak tanımlamış; yoksulluk, hastalık, cehalet, pislik ve tembelliği toplumun beş büyük kötülüğü olarak belirlemiş ve devletin bunlara karşı bütüncül bir güvence sağlaması gerektiğini savunmuştur. Bu rapor; İngiliz refah devletinin kuruluşuna zemin hazırlamış ve Almanya merkezli primli sigorta modelinden ayrışarak evrensel kapsam anlayışını öne çıkarmıştır. Beveridge modeli, günümüzde evrensel refah devleti anlayışının temel referansı olmayı sürdürmektedir.