Bakım ve Sosyal Hizmet 2025-2026 Final Soruları

Cevap: B) Bireyin kendi yaşamı üzerinde kontrol ve karar gücünü artırmak
Açıklama : Güçlendirme (empowerment) yaklaşımının temel amacı; bireyin kendi yaşamı üzerinde kontrol, karar ve seçim gücünü artırmaktır. Bu yaklaşım; bireyi pasif bir yardım alıcısı olarak değil, kendi sorunlarını çözebilen ve kaynaklarını kullanabilen aktif bir özne olarak görür. Sosyal çalışmacı; bireyin var olan güçlü yönlerini fark etmesine ve geliştirmesine destek olur. Amaç bağımlılık yaratmak değil, bireyin bağımsızlığını ve sosyal katılımını güçlendirmektir.

Cevap: E) Emek
Açıklama : İnsanın iyilik halini merkeze alan sosyal hizmette bakım kavramı; bakım alan ve bakım veren açısından farklı anlamlar taşır. Güvenmek, kişisel bakım ihtiyaçlarını giderebilmek, bakımı bağımsız karşılayabilmek ve mahremiyeti emanet etmek bakım alan birey açısından geçerli anlamlardır. Emek ise bakım verenin sürece kattığı çaba, zaman ve fiziksel-duygusal katkıyı ifade ettiğinden bakım veren için geçerli olan bakım anlamıdır. Bu nedenle ’emek’ bakım veren tarafına özgüdür.

Cevap: D) Güçlü bir devlet organizasyonu kurma
Açıklama : İnsan haklarının önemini gerekçelendiren ifadeler; insanın kendini gerçekleştirmesi, kişilik ve onuruna saygı, gelişim ortamı sağlanması ve ahlakilik gibi bireyi merkeze alan değerlere dayanır. ‘Güçlü bir devlet organizasyonu kurma’ ise devleti merkeze alan bir amaç olup insan haklarının bireysel değer temelli gerekçelendirmesi kadar güçlü bir ifade değildir. İnsan hakları öğretisi, devletin gücünü değil bireyin korunmasını esas alır; bu nedenle bu seçenek diğerlerinden ayrışır.

Cevap: D) Bağımsız Yaşam
Açıklama : Verilen ifade; yaşlıların temel ihtiyaçlara erişebilmesi, iş gücünden çekilme kararına katılabilmesi, güvenli ve uyarlanabilir ortamlarda yaşayabilmesi ve mümkün olduğunca uzun süre evde kalabilmesi gibi unsurları içerdiğinden bağımsız yaşam (bağımsızlık) ilkesini açıklar. BM 1982 Yaşlılık İlkeleri’nde bağımsızlık; yaşlının kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olması, temel gereksinimlerini karşılayabilmesi ve tercih ettiği ortamda yaşayabilmesini kapsar. Bakım, katılım, kendini gerçekleştirme ve itibar ise farklı boyutlara odaklanan diğer ilkelerdir.

Cevap: A) Darülaceze
Açıklama : Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile ilişkili, kurumda bakım hizmeti veren özel statülü kuruluş Darülaceze’dir. Darülaceze; kimsesiz, yaşlı, engelli ve korunmaya muhtaç bireylere barınma ve bakım hizmeti sunan, tarihsel kökleri Osmanlı dönemine uzanan özel statülü bir kuruluştur. Diğer seçenekler (Darul Erkam, Darul Eytam, Darul Hadi) bu kapsamda kurumsal bakım veren resmî kuruluşlar değildir; Köln Ataşeliği ise yurt dışı temsil birimidir.

Cevap: C) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Açıklama : Evde bakım yardımı; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından sunulmaktadır. Ağır engelli bireylere bakan ve gelir ölçütünü karşılayan ailelere aylık bağlanması bu bakanlığın sorumluluğundadır. Bakanlık; engelli, yaşlı ve bakıma muhtaç bireylere yönelik sosyal hizmet ve sosyal yardım politikalarını yürütür. Sağlık Bakanlığı evde sağlık hizmetlerini sunarken evde bakım yardımı (maddi destek ve sosyal hizmet) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın görev alanındadır.

Cevap: E) Somut
Açıklama : Manevi kelimesi; maddi olmayan, görülmeyen, ruhani ve soyut anlamlar taşır; duyularla doğrudan algılanamayan, ruh ve iç dünyaya ilişkin nitelikleri ifade eder. Somut ise elle tutulur, gözle görülür ve duyularla doğrudan algılanabilen maddi varlığı belirttiğinden manevi kelimesinin anlamıyla taban tabana zıttır. Bu nedenle ‘somut’ manevi kelimesinin anlamlarından biri olamaz ve sorunun doğru cevabını oluşturur.

Cevap: B) Huzurevi
Açıklama : Huzurevi; yaşlı bireylere yatılı (yatakhane, yemek, bakım ve sosyal hizmet) olarak kurum bakımı sunan kuruluştur. Kendi evinde bakımı sağlanamayan veya bakıma muhtaç yaşlıların sürekli olarak barındırıldığı bu kurumlar; sosyal, psikolojik ve sağlık desteği sağlar. Gündüzlü hizmet merkezleri yaşlının gündüz hizmet alıp akşam evine döndüğü kuruluşlardır. Toplum merkezi, aile danışma merkezi ve halk eğitim merkezi ise yatılı yaşlı bakımı sunmayan farklı sosyal hizmet birimleridir.

Cevap: A) Koruyucu Aile
Açıklama : Çocuk hizmetleri kapsamında aile yanında bakım hizmetlerinden biri koruyucu aile uygulamasıdır. Koruyucu aile; öz ailesi yanında bakımı sağlanamayan çocukların, devletin denetimi altında uygun bir aile ortamında geçici veya sürekli olarak yetiştirilmesini sağlayan bir hizmet modelidir. Bu model çocuğun kurum bakımı yerine aile sıcaklığında büyümesini hedefler. Evde bakım, evde sağlık ve gündüzlü hizmetler ise farklı hedef gruplara veya bakım türlerine yönelik hizmetlerdir.

Cevap: E) Belediye
Açıklama : Yaşlı Destek Programı (YADES)’nın yürütücüsü belediyelerdir. YADES; yerel yönetimlerin yaşlılara yönelik evde destek, sosyal ve psikolojik hizmetler sunmasını amaçlayan, belediyeler aracılığıyla yürütülen bir programdır. Program; yalnız yaşayan veya bakıma muhtaç yaşlıların yaşam kalitesini artırmayı, sosyal izolasyonu önlemeyi ve evde destek hizmetlerine erişimini kolaylaştırmayı hedefler. Belediyeler yerel düzeyde yaşlılara en yakın hizmet birimi olarak bu programın uygulayıcısıdır.

Cevap: B) Aile üyeleri, akraba veya komşularca genellikle ücretsiz verilen bakım
Açıklama : Enformel bakım; aile üyeleri, akrabalar, komşular veya gönüllüler tarafından genellikle ücret alınmadan ve resmî bir kuruma bağlı olmadan verilen bakımı ifade eder. Bu bakım türü; sevgi, dayanışma ve sorumluluk duygusuyla gerçekleştirilir ve toplumlarda bakımın büyük bölümünü oluşturur. Buna karşılık formel bakım; eğitimli profesyonellerce ücret karşılığı ve kurumsal çerçevede sunulur. Enformel bakım, bakım yükünün önemli bir kısmını üstlenmesine rağmen çoğu zaman görünmez emek olarak kalır.

Cevap: A) Sosyal adaletin yaygınlaşması
Açıklama : Küreselleşmenin temel özellikleri; ürünlerin ve fikirlerin serbest dolaşımı, uluslararası alanın bütünleşmesi ve gelir eşitsizliğinin (yoksul ile zengin arasındaki mesafenin) artması gibi olgulardır. Sosyal adaletin yaygınlaşması ise küreselleşmenin tipik bir özelliği olarak gösterilmez; aksine küreselleşme eleştirilerinde gelir dağılımındaki adaletsizliği ve eşitsizliği derinleştirdiği vurgulanır. Bu nedenle ‘sosyal adaletin yaygınlaşması’ küreselleşmenin temel özellikleri arasında yer almaz.

Cevap: B) formel
Açıklama : Belli bir ücret karşılığında profesyonel bakım uzmanı tarafından verilen bakım hizmetine formel bakım hizmeti denir. Formel bakım; eğitimli, ücretli ve kurumsal denetime tabi profesyoneller tarafından sunulan resmî bakım türüdür. Buna karşılık enformel bakım; aile üyeleri, akrabalar veya komşular tarafından genellikle ücretsiz ve gönüllü olarak verilen bakımı ifade eder. Gündüzlü, acil ve tıbbi bakım ise bakımın süresine veya niteliğine göre yapılan farklı sınıflandırmalardır.

Cevap: E) I-C, II-A, III-B
Açıklama : Doğru eşleşme I-C, II-A, III-B şeklindedir. Destek verilen çocuk (I); koruma altına alınmadan aile yanında (C) desteklenen çocuğu ifade eder. Ücretsiz bakılan çocuk (II); özel kreş ve gündüz bakımevlerinde (A) ücretsiz bakım hizmeti alan çocuğu belirtir. Bakımı sağlanan çocuk (III) ise koruyucu aile yanında (B) bakımı sürdürülen çocuğa karşılık gelir. Bu nedenle hizmet ile kurum-kuruluş eşleşmesi I-C, II-A, III-B olarak verilir.

Cevap: B) Bireyin alışık olduğu çevrede yaşam kalitesinin korunması
Açıklama : Bakımın aile içinde sağlanmasının desteklenmesinin temel gerekçelerinden biri; bireyin alışkın olduğu çevrede, sevdikleriyle birlikte kalarak yaşam kalitesinin ve psikolojik iyilik halinin korunmasıdır. Tanıdık bir ortamda bakım; bireyin aidiyet, güven ve süreklilik duygusunu güçlendirir. Bu politika aynı zamanda kurum bakımına alternatif sunar; ancak ailelerin bakım yükünü göz ardı etmez, aksine onları desteklemeyi hedefler. Sosyal hizmet ihtiyacını ortadan kaldırmaz, bakımı daha insani bir çerçevede sürdürür.

Cevap: B) Manevi bakıma sadece mal ve can kaybı esnasında ihtiyaç duyulabilir.
Açıklama : Manevi bakımın işlevleri kapsamında söylenemeyecek ifade; manevi bakıma yalnızca mal ve can kaybı esnasında ihtiyaç duyulabileceğidir. Manevi bakım yalnızca kayıp ve kriz anlarıyla sınırlı değildir; hastalık, yaşlılık, yalnızlık, bağımlılık ve gündelik yaşamın pek çok döneminde bireyin iyilik halini desteklemek için sürekli bir ihtiyaçtır. İmanın maneviyatı güçlendirmesi, topyekun iyilik haline destek olması ve sağlık hakkının doğal gereği olması ise manevi bakımın geçerli işlevlerindendir.

Cevap: C) ANKA Çocuk Destek Programı
Açıklama : Çocukların bireysel farklılıkları ve ihtiyaçları dikkate alınarak aileleri ve sosyal çevreleriyle uyum sağlamalarını hedefleyen program ANKA Çocuk Destek Programı’dır. ANKA; kuruluş bakımındaki çocukların psikososyal gelişimlerini desteklemeyi, travma ve ihmal gibi olumsuz yaşantıların etkilerini azaltmayı ve çocukların topluma uyumunu güçlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir destek modelidir. Program; bireyselleştirilmiş müdahale planlarıyla her çocuğun ihtiyacına göre yapılandırılmıştır.

Cevap: D) Engelli birey ile aynı cinsiyetten olması
Açıklama : Engelli bireye bakım hizmeti verilebilmesi ve aylık bağlanabilmesi için bakıcının engelli bireyle aynı adreste ikamet etmesi, akraba olması, en az sekiz saat birlikte olması ve bireyin günlük bakım ihtiyaçlarını karşılaması gibi koşullar aranır. Bakıcı ile engelli bireyin aynı cinsiyetten olması ise bir şart değildir; mevzuat bakım ilişkisinde cinsiyet eşitliği gibi bir kriter öngörmez. Bu nedenle ‘aynı cinsiyetten olma’ bakım aylığı bağlanması için gerekli koşullardan biri değildir.

Cevap: B) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Açıklama : 60 yaş ve üzerindeki muhtaç yaşlıları korumak, sosyal-psikolojik-fiziksel gereksinimlerini karşılamak ve sürekli bakım ile rehabilitasyona ihtiyaç duyanlara hizmet vermekle görevli bakanlık Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır. Huzurevleri, yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezleri bu bakanlığa bağlı olarak faaliyet gösterir. Bakanlık; yaşlılara yönelik kurumsal ve evde bakım hizmetlerini düzenler ve yürütür. Sağlık Bakanlığı tıbbi hizmetlerden sorumluyken yaşlı bakım ve sosyal hizmetler bu bakanlığın yetkisindedir.

Cevap: C) Konutunun ve eşyalarının düzenlenmesi yardımcı olmak
Açıklama : Yaşlı hizmet merkezinde çalışan sosyal çalışmacının evde bakım hizmetinden yararlanan yaşlılara yönelik sorumlulukları; bakım elemanlarını takip etmek, düzenli ziyaretler yapmak, yaşlının ihtiyaçlarını belirlemek ve gerektiğinde yeni bakım planı düzenletmektir. Konutun ve eşyaların fiziksel olarak düzenlenmesine yardımcı olmak ise sosyal çalışmacının mesleki rolü değildir; bu daha çok bakım elemanı veya ev yardımcısı gibi destek personelinin görevidir. Bu nedenle bu seçenek sosyal çalışmacının sorumluluğu dışındadır.

Cevap: B) Bakım Elemanı
Açıklama : Tanımda belirtilen; tıbbî hizmetler dışında kişisel bakım (saç yıkama, tırnak kesme, yemek yedirme, tuvalete götürme) ile basit zihinsel-fiziksel ve sosyal aktivitelere yardımcı olan ara meslek elemanı bakım elemanıdır. Bakım elemanı; bireyin günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığını desteklemek ve kişisel gereksinimlerine uygun bakımı sağlamakla görevlidir. Hemşire, sağlık teknikeri, fizyoterapist ve psikolog ise tıbbi veya uzmanlık gerektiren farklı sağlık meslek gruplarıdır; tanım bu meslekleri değil bakım elemanını işaret eder.

Cevap: B) Bakım veren yükü (caregiver burden)
Açıklama : Bakım veren yükü (caregiver burden); uzun süreli ve yoğun bakım sorumluluğunun bakım veren kişide yarattığı fiziksel, duygusal, sosyal ve ekonomik zorlanma ve tükenmişlik durumunu ifade eder. Özellikle demans, alzheimer veya ağır engelli bireylere bakan kişilerde stres, yorgunluk, sosyal izolasyon ve depresyon riski artar. Sosyal hizmet bu yükü hafifletmek için bakım verenlere danışmanlık, mola hizmetleri ve destek grupları gibi müdahaleler sunar. Bakım veren yükünün fark edilmesi sürdürülebilir bakım için kritiktir.

Cevap: C) Gündüzlü Hizmet Merkezi
Açıklama : Evde yaşamını sürdüren sağlıklı veya demans, alzheimer gibi hastalığı olan yaşlıların yaşam ortamlarını iyileştirmek, sosyal-psikolojik-sağlık ihtiyaçlarını karşılamak ve rehberlik sunmak amacıyla hizmet veren kuruluşlar gündüzlü hizmet (yaşam) merkezleridir. Bu merkezler yaşlının gündüz vakitlerini değerlendirip akşam evine dönmesi esasına dayanır ve kurumsal yatılı bakıma alternatif oluşturur. Huzurevi ise yatılı bakım kuruluşudur; bu nedenle tanıma uyan kavram gündüzlü hizmet merkezidir.

Cevap: D) Tıbbi Bilgi İhtiyacı – Kişisel Bakım İhtiyacı – Sosyal İhtiyaç
Açıklama : İhtiyaçların doğru sıralaması Tıbbi Bilgi İhtiyacı – Kişisel Bakım İhtiyacı – Sosyal İhtiyaç şeklindedir. I. madde testler, hastalığın etkileri ve bakım yeri hakkındaki bilgileri içerdiğinden tıbbi bilgi ihtiyacıdır. II. madde banyo, alışveriş, ulaşım, finansal danışmanlık ve eğitim gibi günlük yaşam aktivitelerini kapsadığından kişisel bakım ihtiyacıdır. III. madde ise hasta ve yakınına sosyal-psikolojik destek ve yaşam kalitesinin artırılmasını içerdiğinden sosyal ihtiyaçtır.

Cevap: A) TÜBİTAK
Açıklama : Diyanet İşleri Başkanlığı; manevi bakım kapsamına giren hizmetler için AFAD, TÜBİM, UMTK ve AMATEM gibi kurumlarla protokoller imzalayarak afet, bağımlılık ve sağlık alanlarında manevi destek hizmetleri yürütmüştür. TÜBİTAK ise bilim ve teknolojik araştırma faaliyetlerine odaklanan bir kuruluş olup manevi bakım hizmetleri kapsamında DİB ile protokol imzalamış bir kurum değildir. Bu nedenle TÜBİTAK diğerlerinden ayrışan seçenektir.