Bilişim Sistemleri Analiz Ve Tasarımı

Giriş

Bu makalede, bilişim sistemleri analiz ve tasarımının temel kavramları, kullanılan metodolojiler ve süreçler ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, sistem geliştirme yaşam döngüsü boyunca dikkat edilmesi gereken önemli bilgileri kapsamaktadır.

Proje Beyanları ve İçeriği

Proje beyanları projenin kapsamını, tahmini bütçesini, beklenen çıktılarını ve son kullanıcılarını içerirken, proje gereksinimleri daha detaylı analiz aşamasında belirlenir.

Veritabanı Anahtarları – Tekil Anahtar

Tek bir boş değere müsaade eden tamamen benzersiz değerler içeren anahtar türü tekil anahtardır.

Ağ Topolojileri – Hiyerarşik Topoloji

Ağaç yapısındaki temel ağ topolojisi hiyerarşik topolojidir.

Bilişim Sistemleri Türleri – Hareket İşleme Sistemi

Kütüphaneden kitap ödünç alma gibi günlük işlemleri kaydeden bilişim sistemi Hareket İşleme Sistemi’ne örnektir.

Bağlam Diyagramı Özellikleri

Bağlam diyagramı sistemi tek bir süreç olarak gösterir, sistem ile dış varlıklar arasındaki veri akışını gösterir ve her yazılım projesi için tek bir defa çizilir. Harici varlıklar arasındaki doğrudan akışa izin verilmez.

Veritabanı Normalizasyonu – 2NF

İlişkisel veritabanında aynı tabloda farklı varlıklara ait bilgilerin bulunması, tablonun iki farklı tablo olarak tasarlanmasını zorlayan normalizasyon formu 2NF’dir.

Karar Tabloları ve Kural Sayısı

İki koşulun sırasıyla 2 ve 3 farklı değer alabildiği bir durumda oluşturulacak karar tablosu en fazla 6 adet kural içerebilir.

Çevik Metotlar ve Özellikleri

Çevik metotlar dokümantasyonu düşürür, paydaşlar ile iletişimi artırır, müşteri katılımını yükseltir ve ürünün kabul görme ihtimalini artırır. Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olmaz, aksine değişime uyum sağlar.

Etik Gereksinimler ve Sistem Tasarımı

Sosyal ağ tasarımında terör, kadına şiddet ve ırkçılık gibi unsurlarla ilgili paylaşımların kısıtlanması etik bir gereksinimdir.

Yazılım Dillerinin Özellikleri

Bir yazılım dilinde genelleştirilebilirlik, okunabilirlik, çevrilebilirlik ve yalınlık gibi özelliklerin olması beklenirken, bağımsızlık (donanımdan bağımsızlık kastediliyorsa) bir özellik olabilir ancak temel bir gereklilik değildir.

Mimari Gereksinimler – Güvenilirlik

Bir sistemin periyodik bakımlar dışında sürekli çalışabilir halde olması güvenilirlik mimari gereksinimi ile açıklanabilir.

Proje Planlama ve Kontrol Riskleri

Sürenin ve bütçenin yanlış belirlenmesi, planlama faaliyetlerine yeteri kadar önem verilmemesi ve çıktı tahminlerinin gerçekçi olmaması proje planlama ve kontrol risklerindendir. Eksik veya yanlış gereksinimler ise daha çok analiz aşaması riskidir.

Yazılım Bakım Türleri – Düzeltici Bakım

Sürücü güncelleme faaliyeti düzeltici bakım türü içerisinde değerlendirilir.

Kullanılabilirlik İlkesi – Üç Tıklama Kuralı

Üç tıklama kuralı, bir sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmasını ifade eden bir kullanılabilirlik ilkesidir.

Çıktı Türleri – İnteraktif Çıktı

Gösterge paneli (dashboard) interaktif bir çıktı türüdür.

Etnografi (Gözlem) Süreci

Etnografi (gözlem) sürecinde gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.

Veri Akış Diyagramları – Ebeveyn Diyagramı

Ebeveyn diyagramı çizimlerinde harici varlıklar tekrar edilebilir, bağlam diyagramındaki akışlarla dengeli çizilir, temel fonksiyonlar süreç olarak verilir ve veri depolarına yer verilir.

İş Kırılım Yapısı (WBS)

Bir iş kırılımında en üst seviye Projedir.

Sistem Geliştirme Metodolojileri – Şelale Modeli

Eğer bir sistemde kullanıcı gereksinimleri net değilse Şelale Modeli kullanmak uygun olmaz.

Mantık Modellemede Kullanılan Görsel Araçlar

Mantık modellemede kullanılan görsel araçlardan biri karar ağaçlarıdır.

Sonuç

Bilişim sistemleri analiz ve tasarımı, iş süreçlerini destekleyen ve iyileştiren etkili sistemlerin geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir. Doğru metodolojilerin seçilmesi ve temel kavramların anlaşılması başarılı projeler için temel oluşturur.

1- Proje beyanlarında aşağıdaki soruların hangisinin cevabı yer almaz?

A) Projenin kapsamı nedir?
B) Tahmini bütçe nedir?
C) Projenin beklenen çıktıları nedir?
D) Son kullanıcılar kimlerdir?
E) Proje gereksinimleri nelerdir?

Cevap : E) Proje gereksinimleri nelerdir?

2- Tek bir boş değere müsaade eden tamamen benzersiz değerler içeren anahtar türü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yabancı
B) Süper
C) Birincil
D) Tekil
E) Aday

Cevap : D) Tekil

3- Ağaç yapısındaki temel ağ topolojisi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Veri Yolu
B) Yıldız
C) Örgü
D) Halka
E) Hiyerarşik

Cevap : E) Hiyerarşik

4- Kütüphaneden alınan bir kitabın, çıkarken öğrenci tarafından kendi üzerine alındığı bilişim sistemi aşağıdaki sistemlerden hangisine örnektir?

A) Bilgi Çalışanı Sistemi
B) Yönetim Bilişim Sistemi
C) Hareket İşleme Sistemi
D) Karar Destek Sistemi
E) Üst Yönetici Destek Sistemi

Cevap : C) Hareket İşleme Sistemi

5- Bağlam diyagramı ile alakalı aşağıdakilerden hangisi vanlıştır?

A) Bağlam diyagramında harici varlıklar arasındakı akışa izin verilir.
B) Sistem ile harici varlıklar arasındaki veri akışını gösterir.
C) Sadece 1 süreç içerir.
D) Her bir yazılım projesinden tek bir defa çizilir.
E) Kullanılan süreç, son ürün olan yazılım ile adlandırılır.

Cevap : A) Bağlam diyagramında harici varlıklar arasındakı akışa izin verilir.

6- İlişkisel Veri tabanıda bulunan bir tabloda 2,3 ve 4. sütunların işçi ve 5,6,7. sütunların ise iş bilgilerini içerdiği görülmektedir.

Bu tablonun iki farklı tablo olarak tasarlanmasının zorlayan normalizasyon formu aşağıdakilerden hangisidir?

A) 2NF
B) 4NF
C) ONF
D) INF
E) 3NF

Cevap : A) 2NF

7- Bir siparişi geç veya zamanında teslim edilebilir. Müşteri zamanında veya geç onay verebilir veya hiç onay vermez.

Bu koşulları karşılamak için oluşturulan karar tablosu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) En fazla 6 adet kural olabilir.
B) En az 5 kural vardır.
C) Sütun sayısı en az 7 olmalıdır.
D) En fazla 2 kural oluşturulabilir.
E) 5 sütundan oluşur.

Cevap : A) En fazla 6 adet kural olabilir.

8- Aşağıdakilerden hangisi çevik metotlar için yanlıştır?

A) Dokümantasyonu düşürür.
B) Paydaşlar ile iletişimi artırır.
C) Müşteri katılımını yükseltir.
D) Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olur.
E) Ürünün kabul görme ihtimalini artırır.

Cevap : D) Değişim yönetimi ile kapsam kaymasına neden olur.

9- Bir sosyal ağ tasarımı yapılıyor ise, terör, kadına şiddet ve ırkçılık gibi unsurlarla ilgili paylaşımların sistem tarafından kısıtlanması aşağıdaki gereksinimlerden hangisine ait bir örnektir?

A) Yasal
B) Etik
C) Çevresel
D) Güvenirlik
E) Kullanılabilirlik

Cevap : B) Etik

10- Bir yazılım dilinde aşağıdaki özelliklerden hangisinin olması beklenmez?

A) Genelleştirilebilirlik
B) Bağımsızlık
C) Okunabilirlik
D) Çevrilebilirlik
E) Yalınlık

Cevap : B) Bağımsızlık

11- Bir sistemin periyodik bakımlar dışında sürekli çalışabilir halde olması aşağıdaki hangi mimari gereksinimler ile açıklanabilir?

A) Kapasite
B) Esneklik
C) Güvenirlik
D) Erişim kontrolü
E) Hız

Cevap : C) Güvenirlik

12- Aşağıdakilerden hangisi proje planlama ve kontrol riski değildir?

A) Sürenin yanlış belirlenmesi
B) Bütçenin yanlış modellenmesi
C) Eksik veya yanlış gereksinimlerin oluşturulması
D) Planlama faaliyetlerine yeteri kadar önem verilmemesi
E) Çıktı tahminlerinin gerçekçi olmaması

Cevap : C) Eksik veya yanlış gereksinimlerin oluşturulması

13- Sürücü güncelleme faaliyeti aşağıdaki bakım türlerinden hangisi içerisinde değerlendirilir?

A) Düzeltici
B) İyileştirici
C) Uyarlayıcı
D) Denetleyici
E) Önleyici

Cevap : A) Düzeltici

14- Aşağıdakilerden hangisi üç tıklama kuralını en iyi anlatan tanımlamadır?

A) Sistem en fazla 3 fare tıklamasına müsaade etmelidir
B) Sistem 3. fare tıklamasında ana sayfaya dönmelidir
C) Sistem 3 tıklama ile arayüzleri kapatmaya müsaade etmelidir
D) Sistemi çok kısa süre içerisinde üç tıklama yapılmasına müsaade etmemelidir
E) Sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmalıdır

Cevap : E) Sistemde herhangi bir ekrana en fazla üç tıkla ulaşılmalıdır

15- Aşağıdaki çıktı türlerinden hangisi interaktiftir?

A) İnfografik
B) Sunumlar
C) Podcast
D) Gösterge paneli
E) Basılı materyal

Cevap : D) Gösterge paneli

16- Etnografi (gözlem) süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Gözlem yapılırken önemsiz faaliyetlere odaklanılması gerekir.
B) Gözlem özellikle iş anındaki bireyler ile etkileşimli olarak yapılmalıdır.
C) Gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.
D) Gözlem yapılacak kişilere gözlem yapıldığı hissettirilmelidir.
E) Gözlem yapılırken mümkün olduğu kadar not almaktan kaçınılmalıdır.

Cevap : C) Gözlem yapılırken ön plana çıkılmamalıdır.

17- Ebeveyn diyagramı çizimleri için aşağıdakilerden hangisi vanlıştır?

A) Harici varlıklar diyagram içerisinde tekrar edilebilir.
B) Bağlam diyagramındaki akışlar ile dengeli olarak çizilir.
C) Diyagramda temel fonksiyonlar süreç olarak verilir.
D) Süreçler birden fazla girdi alıp birden fazla çıktı üretebilir.
E) Veri depolarına diyagram içerisinde yer verilmez.

Cevap : E) Veri depolarına diyagram içerisinde yer verilmez.

18- Bir iş kırılımında en üst seviye aşağıdakilerden hangisidir?

A) Güncelleme
B) Aktivite
C) Aşama
D) Proje
E) İş Paketi

Cevap : D) Proje

19- Eğer bir sistemde kullanıcı gereksinimleri net değilse aşağıdaki hangi sistem geliştirme metodolojisini kullanmak uygun olmaz?

A) Aşamalı Geliştirme
B) Şelale Modeli
C) Evrimsel Prototipleme
D) Spiral Model
E) Çevik Modeller

Cevap : B) Şelale Modeli

20- Aşağıdakilerden hangisi mantık modellemede kullanılan görsel araçtır?

A) Karar tabloları
B) Karar ağaçları
C) Yapısal dil
D) Çok kriterli karar verme
E) Doğal dil işleme

Cevap : B) Karar ağaçları