Sivil Havacılık

Sivil Havacılığın Temelleri ve Uluslararası Düzenlemeler

Sivil havacılık, ulusal ve uluslararası anlaşmalarla düzenlenir. Birden fazla ülkenin sivil havacılık otoritelerinin imzaladığı çerçeve anlaşmalara çok taraflı havacılık anlaşmaları denir. Uluslararası sivil havacılığın anayasası olarak kabul edilen Şikago Sözleşmesi ise 1944 yılında imzalanmıştır.

Hava taşımacılığında, bir hava aracının ticari amaç haricinde (acil durum, yakıt ikmali vb.) yabancı bir ülkenin meydanlarına iniş yapabilmesi 2. trafik hakkı ile gerçekleşir. Vatandaşlığını kaybetmiş veya vatandaşlıktan çıkmış kişilere verilen pasaport türü ise Haymatlos Pasaportu’dur.

Hava Yolu İşletmeciliği ve Yönetimi

Hava yolu işletmeleri, farklı iş modellerine göre faaliyet gösterir. Havacılığın ilk yıllarında özel sermayenin yetersizliği nedeniyle devletlerin kendi ulusal şirketlerini kurmasıyla “bayrak taşıyıcı” hava yolları ortaya çıkmıştır. Bu geleneksel hava yolları, kendilerinden sonra ortaya çıkan özel girişimler ile benzer yapıda değildir.

Uçak üretimi, ileri teknoloji ve büyük sermaye gerektirdiği için bu alanda faaliyet gösteren firma sayısı oldukça azdır. Sivil havacılık sektöründe faaliyet gösteren bir işletmenin uçuş emniyeti, finansal yeterlilik ve teknik personel eğitimi gibi gereklilikleri sağlaması şarttır. Uçuş işletme, bakım ve uçuş eğitim gibi temel sorumluluklar bir yer hizmetleri şirketine devredilemez.

Havacılık yönetiminde, hizmet götürülecek alanların ve destinasyonların saptandığı aşama şebeke oluşturma (network planning) olarak adlandırılır. Türk Hava Yolları gibi büyük taşıyıcılar, tarifeli seferlerin yanı sıra tarifesiz (charter) seferler de yapar.

Yer Hizmetleri ve Havalimanı Operasyonları

Havalimanları, yarattıkları istihdam ile ekonomiye canlılık katan büyük işletmelerdir. Türkiye’de havalimanlarının işletilmesinden sorumlu devlet kurumu Devlet Hava Meydanları İşletmesi’dir (DHMİ). Bir havalimanı, kara tarafı ve hava tarafı olarak ikiye ayrılır. Otoparklar ile biletleme ve check-in işlemleri kara tarafında yapılırken; ramp faaliyetleri, uçağa merdiven yanaştırma, bagaj yükleme ve yakıt ikmali gibi işlemler hava tarafı faaliyetleridir.

Yolcunun terminale girişinden uçağa binişine ve uçaktan inip terminali terk edişine kadar olan hizmetlerin neredeyse tamamı yer hizmetleri şirketi’nin görev alanına girer. Bu hizmetlerden doğrudan yolcu ile ilgili olanlar yolcu trafik hizmetleridir. Hava araçlarına park pozisyonlarında yer gösterimi sağlama işine ise yer göstericilik (marshalling) denir. Bazı işletmeler bu hizmetleri kendi bünyesinde yapmak yerine dışarıdan temin eder; bu durum outsourcing (dış kaynak kullanımı) olarak bilinir.

Hava Kargo Taşımacılığı

Hava kargo taşımacılığının diğer taşıma türlerine göre en önemli avantajı, lojistik süreçlerde büyük bir hız ve zaman faydası sağlamasıdır. Kargo rezervasyon talebi alınırken yükün ağırlığı, ölçüleri ve uçağın kapı ölçüleri gibi unsurlara dikkat edilir; yükün bedeli bu aşamada birincil bir unsur değildir. Değeri kilogram başına 1000 ABD Doları ve üzerinde olan yüklere ise kıymetli kargo denir.

Transfer edilecek kargonun belirlenmesi ve belgelerinin düzenlenmesi yer hizmeti faaliyetlerindendir. Ancak kargonun, onu alacak olan hava yolu şirketinin uçağında depolanmasını sağlamak, gönderen tarafın sorumluluğunda değildir.

Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınmasına ilişkin tüm kurallar, IATA-DGR (Tehlikeli Maddeler Düzenlemeleri) dokümanında yer alır.

Uçuş Emniyeti ve Güvenliği

Uçuş emniyeti, bir uçuşun herhangi bir teknik sorun yaşanmadan sağlıklı bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak önlem ve politikalardır. Bir uçuş sırasında uçağın içinde görev yapan personele uçucu ekip denir. Kaptan pilot, uçuş mühendisi ve kabin memurları bu ekibin parçasıyken, hava trafik kontrolörü yerde görev yapar. Uçucu ekiplerin iletişim, karar verme ve problem çözme gibi becerilerini geliştirmeyi hedefleyen eğitim modeli Ekip Kaynakları Yönetimi (CRM) olarak adlandırılır.

Kabin ekiplerinin görevleri arasında yolcu karşılama, ikram servisi yapma ve normal/acil durum prosedürlerini uygulama yer alır. Özel güvenlik prosedürlerinin uygulanması ise doğrudan kabin ekibinin görevi değildir.

11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında havacılık güvenliği en önemli konu haline gelmiş ve yer hizmetleri içinde uçak özel güvenlik hizmetlerinin önemi artmıştır.

1- Uluslararası havacılık endüstrisinde yer alan ülkelerin sivil havacılık otoritelerinin bir araya gelerek tüm ulusları kapsayacak şekilde çerçeve niteliğinde imza koydukları anlaşmalardır.

Yukarıda bahsedilen anlaşmalar aşağıdakilerden hangisidir?

A) Çift taraflı havacılık anlaşmaları
B) Küresel havacılık anlaşmaları
C) İkili havacılık anlaşmaları
D) Çok taraflı havacılık anlaşmaları
E) Küresel havacılık otoriteleri

Cevap : D) Çok taraflı havacılık anlaşmaları

Açıklama : Birden fazla ülkenin sivil havacılık otoritelerinin bir araya gelerek imzaladığı ve tüm katılımcı ülkeleri kapsayan çerçeve anlaşmalar, “çok taraflı havacılık anlaşmaları” olarak adlandırılır.

2- Hava kargo rezervasyon talebi alınırken aşağıdakilerden hangisine dikkat edilmez?

A) Yükün ağırlığı
B) Hava aracının kapı ölçüleri
C) Yükünün özellikleri
D) Yükün bedeli
E) Yükün ölçüleri

Cevap : D) Yükün bedeli

Açıklama : Hava kargo rezervasyonu yapılırken yükün ağırlığı, ölçüleri, özellikleri ve uçağın kapı ölçüleri gibi fiziksel ve operasyonel detaylara dikkat edilir. Yükün bedeli ise taşıma sigortası ve özel elleçleme süreçleri için önemli olsa da, temel rezervasyon talebinde dikkat edilen bir unsur değildir.

3- Aşağıdakilerden hangisi doğrudan yolcu ile ilgili yer hizmetlerindendir?

A) Temizlik
B) Temsil
C) Uçak hat bakım
D) Yolcu trafik
E) Haberleşme

Cevap : D) Yolcu trafik

Açıklama : Yolcu trafik hizmetleri, yolcunun check-in işlemlerinden uçağa alınmasına kadar olan süreçleri kapsar ve doğrudan yolcu ile temas halinde yürütülür. Diğer seçenekler daha çok uçağa veya genel operasyona yönelik hizmetlerdir.

4- Aşağıdakilerin hangisi devlete ait hava yollarının özellikleri arasında yer almaz?

A) Aşırı düzeyde politize olmuşlardır.
B) Finansal olarak iyi yönetilirler.
C) Ulusal prosedürlerin oluşmasında öncü roller alırlar.
D) Filolarında farklı tiplerden uçaklar vardır.
E) Nakit akışları sorunludur.

Cevap : B) Finansal olarak iyi yönetilirler.

Açıklama : Devlete ait hava yolları genellikle aşırı politize olmaları , bürokratik yapıları ve nakit akışı sorunları yaşamaları ile bilinirler. Bu nedenlerle “finansal olarak iyi yönetilme” bu tür hava yollarının tipik bir özelliği değildir.

5- I. Sportif havacılık faaliyetleri
II. Hava taksiler
III. Gösteri uçuşları
IV. İlaçlama uçakları

Yukarıdaki ifadelerden hangisi veya hangileri ticari olmayan hava yolu faaliyetleri kapsamında değerlendirilir?

A) I ve III
B) Yalnız II
C) II ve IV
D) Yalnız I
E) I, III ve IV

Cevap : A) I ve III

Açıklama : Hava taksiler ve ilaçlama uçakları gelir elde etme amacı güden ticari faaliyetlerdir. Sportif havacılık ve gösteri uçuşları ise genellikle ticari bir amaç taşımayan faaliyetler olarak sınıflandırılır.

6- 11 Eylül saldırıları sonucunda yer hizmetlerinin en önemli alanı haline gelen faaliyet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Ramp
B) Gözetim ve yönetim
C) Yolcu trafik
D) Uçak özel güvenlik
E) Temsil

Cevap : D) Uçak özel güvenlik

Açıklama : 11 Eylül 2001 saldırılarından sonra, havacılıkta güvenlik kavramı en öncelikli konu haline gelmiş ve bu durum, yer hizmetleri kapsamında sunulan “uçak özel güvenlik” hizmetlerinin önemini olağanüstü düzeyde artırmıştır.

7- Sivil havacılık sektöründe faaliyet gösteren işletmelerle ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Uçuş işletme, bakım ve uçuş eğitim birimleri yer hizmetleri sorumluluğuna bırakılabilir.
B) İşletme tipi ile ilgili olarak genel şartlara uygun olması gerekir.
C) Teknik personel eğitim ve sertifikasyonlarını sürekli denetlemelidir.
D) Finansal yeterlilikleri ve organizasyonel yeterlilikleri sağlamalıdır.
E) Uçuş emniyeti ile ilgili gerekliliklerin yerine getirilmesi şarttır.

Cevap : A) Uçuş işletme, bakım ve uçuş eğitim birimleri yer hizmetleri sorumluluğuna bırakılabilir.

Açıklama : Bir sivil havacılık işletmesinin uçuş işletme, bakım ve uçuş eğitim gibi temel ve kritik operasyonel sorumlulukları kendi bünyesinde tutması ve denetlemesi esastır. Bu temel fonksiyonlar bir yer hizmetleri şirketine devredilemez.

8- Yolcu ve yolcu yakınlarının terminale gelişiyle başlayıp uçağa bininceye ve uçaktan inip terminal bölgesini terk edinceye kadar tabi oldukları hizmetlerin neredeyse tamamı ….. görev alanı kapsamına girer.

Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) dispeçer
B) yer hizmetleri şirketi
C) hava trafik kontrolörü
D) terminal planlamacısı
E) hava yolu taşıyıcısı

Cevap : B) yer hizmetleri şirketi

Açıklama : Metinde tanımı yapılan ve yolcunun terminale girişinden çıkışına kadar olan tüm süreçleri kapsayan hizmetler bütünü, “yer hizmetleri şirketi”nin görev alanına girer.

9- Kilogramı 1000 ABD doları ve üzerinde olan yüklere ne ad verilir?

A) Genel kargo
B) Kıymetli kargo
C) VIP kargo
D) Ağır kargo
E) Yabancı kargo

Cevap : B) Kıymetli kargo

Açıklama : Hava kargo taşımacılığında, değeri kilogram başına 1000 ABD Doları ve üzerinde olan yükler, özel taşıma ve güvenlik prosedürleri gerektiren “kıymetli kargo” olarak sınıflandırılır.

10- Operasyonel düzeydeki çalışanların tecrübe, birikim ve kurumsal hafızadan yararlanarak kendilerini yönetmelerini, ekip arkadaşlarıyla sağlıklı iletişim kurabilmelerini ve tehlikeli durumlarda güvenlikten taviz vermeyecek şekilde etkili ve hızlı kararlar almalarını hedefleyen bir eğitim ve geliştirme modelidir.

Yukarıda belirtilen ifade aşağıdakilerden hangi kavrama karşılık gelmektedir?

A) Ekip planlama
B) Hava yolu iş modelleri
C) Havacılık emniyet sistemleri
D) Uçucu ekip yönetimi
E) Ekip kaynakları yönetimi

Cevap : E) Ekip kaynakları yönetimi

Açıklama : Tanımda bahsedilen; ekip üyelerinin iletişim, durumsal farkındalık, problem çözme ve karar verme gibi becerilerini geliştirerek uçuş emniyetini en üst düzeye çıkarmayı hedefleyen eğitim modeli, “Ekip Kaynakları Yönetimi” (Crew Resource Management – CRM) olarak adlandırılır.

11- Uçuşun herhangi bir teknik sorun yaşanmadan, sağlıklı bir şekilde tamamlanmasını sağlayacak önlem, uygulama ve politikalardır.

Yukarıdaki tanım aşağıdaki kavramlardan hangisini ifade etmektedir?

A) Uçuş emniyeti
B) Uçuş planlama
C) Uçuş güvenliği
D) Uçuş bakım
E) Uçuş operasyon

Cevap : A) Uçuş emniyeti

Açıklama : Tanımda belirtilen ve teknik arızaları, kazaları ve olayları önlemeye odaklanan proaktif önlem ve politikalar bütünü, “uçuş emniyeti” (flight safety) kavramını ifade etmektedir.

12- Uçak üretimi ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Uçak üretimi ileri teknoloji gerektirir.
B) Uçak üretimi büyük yatırımlar ve sermaye birikimi gerektirmektedir.
C) Üretim için kullanılan malzemelerin hafif ve dayanıklı olması şarttır.
D) Uçak üretiminde uçuş emniyetinin sağlanması en önemli faktördür.
E) Uçak üretimi yapan çok sayıda üretici firma bulunmaktadır.

Cevap : E) Uçak üretimi yapan çok sayıda üretici firma bulunmaktadır.

Açıklama : Uçak üretimi, çok yüksek teknoloji , büyük sermaye birikimi ve sıkı sertifikasyon süreçleri gerektiren bir sektördür. Bu nedenlerle dünya genelinde büyük ticari uçak üretimi yapan firma sayısı oldukça azdır.

13- Aşağıdakilerden hangisi uçucu ekipler içinde yer almaz?

A) Hava trafik kontrolörü
B) Kaptan pilot
C) Uçuş mühendisi
D) Sorumlu kaptan pilot
E) Kabin memurları

Cevap : A) Hava trafik kontrolörü

Açıklama : Uçucu ekip, bir uçuş sırasında uçağın içinde görev yapan personelden oluşur. Kaptan pilot, uçuş mühendisi ve kabin memurları uçucu ekibin parçasıdır. Hava trafik kontrolörü ise hava trafik hizmet birimlerinde (yerde) görev yapar.

14- Hava yolu taşımacılık sektörünün ilk yıllarında özel sermaye birikiminin olmayışı, buna karşılık havacılık hizmetlerinin ülkelerin belli yörelerinde işler hale getirilmesi gerekliliği devletleri havacılık sektöründe girişimler yapmaya ve sektörü bu doğrultuda organize etmeye yöneltmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi yukardaki durumun bir sonucu olarak kurulmuştur?

A) Charter hizmet veren hava yolu şirketleri
B) Bölgesel hava yolları
C) Bayrak taşıyıcılar
D) Low-cost taşıyıcılar
E) Sanal hava yolu modeli işletmeleri

Cevap : C) Bayrak taşıyıcılar

Açıklama : Metinde anlatılan durum, yani havacılığın ilk yıllarında özel sermayenin yetersizliği nedeniyle devletlerin kendi ulusal hava yolu şirketlerini kurması, “bayrak taşıyıcı” (flag carrier) hava yollarının ortaya çıkmasına neden olmuştur.

15- Chicago (Şikago) Konvansiyonu hangi tarihte imzalanmıştır?

A) 1927
B) 1944
C) 1967
D) 1907
E) 1945

Cevap : B) 1944

Açıklama : Uluslararası sivil havacılığın anayasası olarak kabul edilen ve Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nü (ICAO) kuran Şikago Sözleşmesi, 1944 yılında imzalanmıştır.

16- Geleneksel hava yolları ile ilgili olarak aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Çoğunlukla bayrak taşıyıcılar olarak da görülmektedirler.
B) Sektörel hamleler ve düzenlemeler bu hava yollarından beklenmektedir.
C) Devlet girişimleri ile kurulmuşlardır.
D) Çok çeşitli/zengin donanım ve ekipman parkına sahiptirler.
E) Kendilerini izleyen özel girişimler ile benzer yapıdadırlar.

Cevap : E) Kendilerini izleyen özel girişimler ile benzer yapıdadırlar.

Açıklama : Geleneksel hava yolları genellikle karmaşık, geniş ağlı ve tam hizmet sunan bir yapıya sahiptir. Kendilerinden sonra ortaya çıkan özel girişimler (özellikle düşük maliyetli taşıyıcılar) ise daha basit ve maliyet odaklı, yani geleneksel hava yollarından oldukça farklı bir yapıdadır.

17- Aşağıdakilerden hangisi kabin ekiplerinin görevleri arasında yer almaz?

A) Yolcuların karşılanması
B) Normal durum prosedürlerinin uygulanması
C) Özel güvenlik prosedürlerinin uygulanması
D) Yolculara ikram servisinin yapılması
E) Acil durum prosedürlerinin uygulanması

Cevap : C) Özel güvenlik prosedürlerinin uygulanması

Açıklama : Kabin ekibinin temel görevleri; yolcu karşılama, ikram servisi, normal durum ve acil durum prosedürlerinin uygulanmasıdır. Uçağa yönelik özel güvenlik tehditlerine karşı prosedürlerin uygulanması ise öncelikli olarak yetkili güvenlik personelinin görevidir.

18- Aşağıdakilerin hangisi havacılık yönetiminin “hizmet götürülecek alanın ve destinasyonların saptandığı” aşamadır?

A) Yer hizmetleri
B) Tarife planlama
C) Şebeke oluşturma
D) Uçuş operasyon
E) Ekip planlama

Cevap : C) Şebeke oluşturma

Açıklama : Bir hava yolu şirketinin hangi şehirlere ve hangi rotalarda uçacağını, yani hizmet ağını belirlediği stratejik planlama aşaması “şebeke oluşturma” (network planning) olarak adlandırılır.

19- Hava kargo taşımacılığında lojistik faaliyetlerin hava yolu firmasına sağladığı en önemli avantaj aşağıdakilerden hangisidir?

A) Daha fazla yük taşıma şansı
B) Daha kârlı olması
C) Hız/zaman faydası sağlaması
D) Güvenli şekilde yük taşıma
E) Hijyenik ortamda taşıma

Cevap : C) Hız/zaman faydası sağlaması

Açıklama : Hava kargo taşımacılığının diğer taşıma türlerine göre en büyük ve en önemli avantajı, ürünlerin uzak mesafelere çok kısa sürede ulaştırılmasını sağlayarak lojistik süreçlerde büyük bir “hız ve zaman faydası” yaratmasıdır.

20- Aşağıdaki uçak tiplerinden hangisi “özel amaçlı uçaklar” kategorisinde yer almaktadır?

A) Askerî uçaklar
B) Ticari yolcu uçakları
C) Helikopterler
D) Özel uçaklar
E) İlaçlama uçakları

Cevap : E) İlaçlama uçakları

Açıklama : Ticari yolcu, askeri ve özel uçaklar genel kategorilerdir. İlaçlama uçakları ise tarım gibi tek bir özel görev için tasarlanıp donatıldıkları için “özel amaçlı uçaklar” kategorisinde yer alırlar.