Yaşlılarda Beslenme

Giriş

Bu makalede, yaşlı bireylerde sağlıklı beslenmenin temel ilkeleri ve dikkat edilmesi gereken önemli noktalar ele alınacaktır. 2024-2025 final sınavı soruları temel alınarak hazırlanan bu içerik, yaşlıların yaşam kalitesini artırmaya yönelik beslenme stratejilerini kapsamaktadır.

Kanserli Yaşlılarda Beslenme Prensipleri

Kanserli yaşlı bireylerin beslenmesi, enerji ve protein ihtiyaçlarının belirlenmesi, kas ve yağ dokusu analizlerinin yapılması ve yeterli-dengeli bir beslenme programının düzenlenmesi gibi temel prensiplere dayanmalıdır. Karbonhidrattan zengin beslenme genel bir ilke değildir.

Konstipasyon ve Beslenme İlişkisi

Yaşlılarda sıkça görülen konstipasyonu önlemek için posa ve lif açısından zengin besinler tüketilmelidir. Meyveler, sebzeler, tahıllar ve kuru baklagiller iyi birer kaynaktır. Kahve ise lif içermez.

Yaşlı Bireylerde İlaç Kullanımı ve Beslenme

Yaşlı bireylerin ilaçlarını önerilen dozda bol su ile alması, yan etki gözlemlemesi ve doktoruna bilgi vermesi önemlidir. İlaçların meyve sularıyla birlikte alınması genellikle önerilmez.

Osteoporoz ve Beslenme İlişkisi (Yaşlılar)

Yaşlılarda osteoporoz gelişimini önlemek için kalsiyum ve D vitamininden zengin beslenmek, kafein ve tuz tüketimini kısıtlamak önemlidir. Sodyumdan zengin beslenme önerilmez.

Kan Basıncı Yüksekliği ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri (Yaşlılar)

Kan basıncı yüksek olan yaşlı bireylerin beden kütle indeksini normal sınırlarda tutmaları, sodyum alımını azaltmaları, doymuş yağlardan kaçınmaları, sigara ve alkol kullanmamaları ve düzenli egzersiz yapmaları gereklidir.

İvmelenmiş Yaşlılık Sendromları

Werner sendromu, Hutchinson-Gliford sendromu ve Cockayne sendromu ivmelenmiş yaşlılık sendromları arasındadır. Akut koroner sendrom ise bir kalp hastalığıdır.

Obezitenin Değerlendirilmesi (Yaşlılar)

Obezitenin değerlendirilmesinde beden kütle indeksi, vücut ağırlığı ve abdominal yağlanma gibi parametreler kullanılır. Baş-boyun çevresi ölçümü standart bir parametre değildir.

Beslenme ve Bağışıklık Sistemi İlişkisi (Yaşlılar)

Proteinler bağışıklık sistemini güçlendirir. Protein eksikliği immün yanıtı artırmaz, aksine azaltır. Dengeli beslenme bağışıklık sistemi için önemlidir.

Kalp-Damar Sağlığı ve Beslenme (Yaşlılar)

Kalp-damar sağlığı için doymuş yağlar azaltılmalı, doymamış yağlar ve sebze ağırlıklı beslenme tercih edilmelidir.

Protein İhtiyacını Etkileyen Faktörler (Yaşlılar)

Bireylerin protein ihtiyaçlarını fiziksel aktivite, yaş, diyet ve ilaç kullanımı etkiler. Genetik doğrudan etkili bir faktör değildir.

Sekonder Korunma Programları (Yaşlılar)

Sekonder korunma programları, hastalık oluştuktan sonra uygulanan ve hastalığın ilerlemesini veya komplikasyonlarını önlemeyi amaçlayan programlardır.

Malnütrisyon ve Yaşlı Sağlığı

Malnütrisyon yaşam kalitesini düşürür, mortaliteyi ve morbiditeyi artırır, sağlık harcamalarını yükseltir ve prognozu kötüleştirir.

Diyabet ve Komplikasyonları (Yaşlılar)

Diyabet kalp-damar hastalıkları, inme ve diyabetik ayak ülseri gibi komplikasyonlara yol açabilir. Menenjit diyabetin doğrudan bir komplikasyonu değildir.

Diyabet Hakkında Yanlış Bilgiler

Tip 2 diyabet genellikle fazla kilolu kişilerde görülür, zayıf kişilerde görülmesi yaygın değildir.

Besin Ögelerinin Önemi (Yaşlılıkta Kemik Sağlığı)

Genç erişkinlik döneminde yeterli protein, vitamin, kalsiyum ve fosfor alımı yaşlılık döneminde özellikle kemik sağlığı için önemlidir.

Kan Basıncı Yüksekliği Risk Faktörleri

Kan basıncı yüksekliği için genetik yatkınlık, cinsiyet, obezite ve yaş risk faktörleridir. Psikolojik iyi oluş bir risk faktörü değildir.

Yaşlı Bireylerin Beslenme Sağlığını Etkileyen Risk Faktörleri

Yaşlı bireylerin beslenme sağlığını genetik faktörler, yaşam tarzı, kamusal faktörler ve biyolojik faktörler etkiler. Yeterli ve dengeli beslenme risk faktörü değildir.

Fiziksel Aktivitenin Yararları (Yaşlılar)

Fiziksel aktivite kas kuvvetini sürdürür, iştahı dengeler, kan basıncını düzenler ve osteoporozun önlenmesine yardımcı olur. Kan şekerini yükseltmez, düşürmeye yardımcı olur.

Bağışıklık Sistemi Hastalıklarında Beslenme Tedavisi

Bağışıklık sistemi hastalıklarında beslenme tedavisinin hedefleri arasında kas dokusunun korunması, yeterli besin alımı, sağlıklı beslenme alışkanlığı kazandırılması ve ideal beden kitle indeksinin sağlanması yer alır. Kas dokusunun azaltılması hedeflenmez.

Kalp-Damar Hastalıkları ve Yaşlılık

Kalp-damar hastalıkları tüm ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer almakta ve yaşlı nüfusta da görülme oranı yüksektir.

Sonuç

Yaşlılarda sağlıklı beslenme, yaşam kalitesini korumak ve çeşitli hastalık risklerini azaltmak için kritik öneme sahiptir. Dengeli ve yeterli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve bilinçli ilaç kullanımı yaşlı bireylerin sağlıklı bir yaşam sürmelerine katkı sağlar.

1- Kanserli bir hastada temel beslenme prensipleri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Bireyin enerji ve protein ihtiyacı belirlenmelidir.
B) Kas ve yağ doku analizleri yapılmalıdır.
C) Yeterli ve dengeli beslenme programı düzenlenmelidir.
D) Karbonhidrattan zengin beslenilmelidir.
E) Mevcut kronik hastalıkları sorgulanmalıdır.

Cevap : D) Karbonhidrattan zengin beslenilmelidir.

Açıklama : Kanser hastalarında beslenme, bireyin özel ihtiyaçlarına göre düzenlenir. Enerji ve protein ihtiyacı belirlenmeli, kas ve yağ dokusu korunmalıdır. Karbonhidrattan zengin bir diyet genel bir ilke değildir; aksine, dengeli bir makro besin dağılımı ve özellikle yeterli protein alımı hedeflenir.

2- Aşağıdaki besinlerden hangisi konstipasyonu önlemek için posa ve lif açısından yoksundur?

A) Kahve
B) Meyveler
C) Tahıllar
D) Kuru baklagiller
E) Sebzeler

Cevap : A) Kahve

Açıklama : Konstipasyonu (kabızlığı) önlemek için posa ve lif açısından zengin besinler tüketmek önemlidir. Meyveler, sebzeler, tahıllar ve kuru baklagiller zengin lif kaynaklarıdır. Kahve ise lif içermez.

3- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerin ilaç kullanımında dikkat edilmesi gereken ilkelerden biri değildir?

A) İlaçlar önerilen dozda alınmalıdır.
B) İlaç bol suyla içilmelidir.
C) Yan etki gözlendiğinde doktora bilgi verilmelidir.
D) İlaçlar güvenli yerde muhafaza edilmelidir.
E) İlaçlar meyve sularıyla birlikte alınmalıdır.

Cevap : E) İlaçlar meyve sularıyla birlikte alınmalıdır.

Açıklama : İlaçların bol su ile, önerilen dozda ve zamanda alınması, yan etkilerin takip edilmesi esastır. Meyve suları, bazı ilaçların emilimini ve etkinliğini değiştirebileceği için ilaçlarla birlikte alınmaları genellikle önerilmez.

4- Aşağıdakilerden hangisi yaşlılarda osteoporoz gelişimini önlemek için yapılacak beslenme uygulamalarından biri değildir?

A) Sodyumdan zengin beslenilmelidir.
B) Kafein tüketimi azaltılmalıdır.
C) Kalsiyumdan zengin beslenilmelidir.
D) Tuz tüketimi kısıtlanmalıdır.
E) D vitamini yeterli ölçüde alınmalıdır.

Cevap : A) Sodyumdan zengin beslenilmelidir.

Açıklama : Osteoporozu önlemek için kalsiyum ve D vitamininden zengin beslenmek, tuz ve kafein tüketimini ise kısıtlamak gerekir. Yüksek sodyum (tuz) tüketimi, idrarla kalsiyum atımını artırarak kemik sağlığını olumsuz etkiler.

5- Aşağıdakilerden hangisi kan basıncı yüksek olan yaşlı bireyler için gerekli yaşam tarzı değişikliklerinden biri değildir?

A) Beden kütle indeksi normal sınırlarda olmalıdır.
B) Yemeklerle sodyum alımı azaltılmalıdır.
C) Doymuş yağdan zengin beslenilmelidir.
D) Sigara ve alkol kullanılmamalıdır.
E) Düzenli egzersiz yapılmalıdır.

Cevap : C) Doymuş yağdan zengin beslenilmelidir.

Açıklama : Yüksek kan basıncını (hipertansiyon) kontrol altına almak için sodyum alımı azaltılmalı, ideal vücut ağırlığı korunmalı, düzenli egzersiz yapılmalı ve sigara-alkol kullanılmamalıdır. Doymuş yağdan zengin bir diyet ise kan basıncını ve kalp-damar hastalıkları riskini artırır.

6- Aşağıdakilerden hangisi ivmelenmiş yaşlılık sendromlarından biri değildir?

A) Werner sendromu
B) Hutchinson-Gliford sendromu
C) Down sendromu
D) Akut koroner sendrom
E) Cockayne sendromu

Cevap : D) Akut koroner sendrom

Açıklama : Werner, Hutchinson-Gilford ve Cockayne sendromları, genetik nedenlere bağlı olarak normalden çok daha hızlı yaşlanma belirtilerinin görüldüğü “ivmelenmiş yaşlılık sendromları”dır. Akut koroner sendrom ise bir yaşlılık sendromu değil, kalp krizini de içeren acil bir kalp-damar hastalığı durumudur.

7- Aşağıdakilerden hangisi obezitenin değerlendirilmesinde kullanılan parametrelerden biri değildir?

A) Abdominal yağlanma
B) Beden kütle indeksi
C) Baş-boyun çevresi ölçümü
D) Vücut ağırlığı
E) Boy

Cevap : C) Baş-boyun çevresi ölçümü

Açıklama : Obezitenin değerlendirilmesinde vücut ağırlığı, boy uzunluğu, beden kütle indeksi ve bel/kalça çevresi gibi abdominal yağlanmayı gösteren ölçümler kullanılır. Baş-boyun çevresi ölçümü ise bu değerlendirmede kullanılan standart bir parametre değildir.

8- Beslenme ve bağışıklık sistemi arasındaki ilişki ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Proteinler hastalıklara karşı direnç oluşturur.
B) Protein eksikliği immün yanıtı artırır.
C) Proteinler bağışıklık sistemini güçlendirir.
D) Proteinlerin eksikliğinde lenfoid dokularda atrofi olur.
E) Her besin ögesinden dengeli alınması immün yanıtı artırır.

Cevap : B) Protein eksikliği immün yanıtı artırır.

Açıklama : Proteinler, antikorların ve bağışıklık sistemi hücrelerinin yapısında yer aldığı için bağışıklık sistemini güçlendirir ve hastalıklara karşı direnç oluşturur. Protein eksikliği ise bağışıklık sistemini zayıflatır ve immün (bağışıklık) yanıtı artırmaz, aksine azaltır.

9- Aşağıdakilerden hangisi kalp-damar sağlığı açısından beslenmede dikkat edilmesi gerekenlerden biri değildir?

A) Doymuş yağlar azaltılmalıdır.
B) Doymuş yağlar tercih edilmelidir.
C) Az yağlı besinler tercih edilmelidir.
D) Sebze ağırlıklı beslenilmelidir.
E) Doymamış yağlar tercih edilmelidir.

Cevap : B) Doymuş yağlar tercih edilmelidir.

Açıklama : Kalp-damar sağlığını korumak için doymuş ve trans yağların tüketimi azaltılmalı, bunların yerine doymamış yağlar tercih edilmeli, sebze ve lifli gıdalara ağırlık verilmelidir. Doymuş yağların tercih edilmesi, kan kolesterol seviyelerini yükselterek kalp-damar hastalıkları riskini artırır.

10- Aşağıdakilerden hangisi bireylerin protein ihtiyaçlarını etkileyen faktörlerden biri değildir?

A) Fiziksel aktivite
B) Genetik
C) Yaş
D) Diyette protein alımı
E) İlaç kullanımı

Cevap : B) Genetik

Açıklama :

11- I. Kişi obez olduktan sonra uygulanan programdır.
II. Kişi obez olmadan önce koruma sağlamak için uygulanan programdır.
III. Kişide kronik hastalıklar oluştuktan sonra uygulanan programdır.
Sekonder korunma programı ile ilgili yukarıda verilenlerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

A) Yalnız I
B) I ve II
C) II ve III
D) Yalnız III
E) Yalnız II

Cevap : A) Yalnız I

Açıklama : Korunma programları üçe ayrılır: Birincil (hastalık oluşmadan), ikincil (hastalık oluştuktan sonra erken tanı ve tedavi) ve üçüncül (hastalığa bağlı komplikasyonları önleme). Buna göre, kişi obez olduktan sonra obeziteye bağlı diğer hastalıkları önlemek için uygulanan programlar “sekonder (ikincil) korunma” kapsamına girer.

12- Malnütrisyon ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Yaşam kalitesini artırır.
B) Mortaliteyi artırır.
C) Sağlık harcamalarını artırır.
D) Morbiditeyi artırır.
E) Prognozun kötüleşmesine neden olur.

Cevap : A) Yaşam kalitesini artırır.

Açıklama : Malnütrisyon (yetersiz beslenme), hastalık oranını (morbidite) ve ölüm oranını (mortalite) artıran, hastalıkların seyrini (prognoz) kötüleştiren ve sağlık harcamalarını yükselten ciddi bir durumdur. Yaşam kalitesini artırmaz, tam aksine önemli ölçüde düşürür.

13- Aşağıdakilerden hangisi diyabete bağlı gelişebilecek komplikasyonlardan biri değildir?

A) Inme
B) Periferik arter hastalıkları
C) Menenjit
D) Diyabetik ayak ülseri
E) Kalp-damar hastalıkları

Cevap : C) Menenjit

Açıklama : Diyabet; kalp-damar hastalıkları, inme, periferik arter hastalıkları ve diyabetik ayak ülseri gibi damar hasarına bağlı birçok ciddi komplikasyona yol açabilir. Menenjit ise genellikle enfeksiyona bağlı gelişen bir beyin zarı iltihabıdır ve diyabetin doğrudan bir komplikasyonu değildir.

14- Diyabet ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

A) Tip 2 diyabet 35-40 yaş üzeri bireylerde görülür.
B) Tip 1 diyabet insülin eksikliği sonucu oluşur.
C) Tip 2 diyabet zayıf ve normal kilolu kişilerde görülür.
D) Tip 2 diyabet insüline bağımlı olmayan diyabettir.
E) Tip 1 diyabet genellikle genç yaşta görülür.

Cevap : C) Tip 2 diyabet zayıf ve normal kilolu kişilerde görülür.

Açıklama : Tip 1 diyabet genç yaşta görülür ve insülin eksikliği sonucu oluşur. Tip 2 diyabet ise daha çok 35-40 yaş üzerinde görülür ve insüline bağımlı değildir. Ancak Tip 2 diyabetin en önemli risk faktörlerinden biri fazla kilolu veya obez olmaktır; zayıf kişilerde görülmesi nadirdir.

15- Protein, vitamin, kalsiyum, fosfor, çinko gibi besin ögelerinin genç erişkinlik döneminde vücuda alınması yaşlılık döneminde özellikle ….. sağlığı için önemlidir.
Yukardaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) göz
B) kemik
C) bağırsak
D) mide
E) kalp

Cevap : B) kemik

Açıklama : Kalsiyum, fosfor, D vitamini ve protein gibi besin ögeleri, kemik dokusunun temel yapı taşlarıdır. Gençlik döneminde bu ögelerin yeterli alımı, ileri yaşlarda ortaya çıkabilecek osteoporoz gibi kemik hastalıklarını önlemek için kritik öneme sahiptir.

16- Aşağıdakilerden hangisi kan basıncı yüksekliği için risk faktörlerinden biri değildir?

A) Genetik yatkınlık
B) Cinsiyet
C) Obezite
D) Yaş
E) Psikolojik iyi oluş

Cevap : E) Psikolojik iyi oluş

Açıklama : Yüksek kan basıncı (hipertansiyon) için yaş, genetik yatkınlık, cinsiyet ve obezite gibi birçok risk faktörü bulunmaktadır. Psikolojik iyi oluş ise bir risk faktörü değil, tam aksine sağlık üzerinde olumlu etkileri olan koruyucu bir durumdur.

17- Aşağıdakilerden hangisi yaşlı bireylerin beslenme sağlığını etkileyen risk faktörlerinden biri değildir?

A) Genetik faktörler
B) Yaşam tarzı ile ilişkili faktörler
C) Kamusal faktörler
D) Biyolojik faktörler
E) Yeterli ve dengeli beslenme

Cevap : E) Yeterli ve dengeli beslenme

Açıklama : Yaşlı bireylerin beslenme durumu; genetik, biyolojik ve yaşam tarzı gibi birçok faktörden etkilenir. Yeterli ve dengeli beslenme ise bir risk faktörü değil, tam aksine bu risklere karşı sağlığı koruyan olumlu bir durumdur.

18- Aşağıdakilerden hangisi fiziksel aktivitenin yararlarından biri değildir?

A) Kas kuvvetinin sürdürülmesi
B) İştahın dengelenmesi
C) Kan basıncının düzenlenmesi
D) Kan şekerinin yükseltilmesi
E) Osteoporozun önlenmesi

Cevap : D) Kan şekerinin yükseltilmesi

Açıklama : Fiziksel aktivite, kasların glukozu kullanmasını sağlayarak kan şekerinin düzenlenmesine ve düşürülmesine yardımcı olur. Kan şekerini yükseltmesi, fiziksel aktivitenin bir yararı değildir.

19- Aşağıdakilerden hangisi bağışıklık sistemi hastalıklarında beslenme tedavisinin hedeflerinden biri değildir?

A) Kas dokusunun korunmasının sağlanması
B) Makro ve mikro besin ögelerinin yeterli miktarda alınması
C) Sağlıklı beslenme alışkanlığının kazandırılması
D) Kas dokusunun azaltılmasının sağlanması
E) Beden kitle indeksinin 18-25 kg/m arasında tutulması

Cevap : D) Kas dokusunun azaltılmasının sağlanması

Açıklama : Bağışıklık sistemini ilgilendiren hastalıklarda beslenme tedavisinin amacı; kas dokusunu korumak, yeterli besin ögelerini sağlamak ve ideal vücut ağırlığını sürdürmektir. Kas dokusunun azaltılması, hastalığın seyrini kötüleştirecek istenmeyen bir durumdur ve bir tedavi hedefi olamaz.

20- …… hastalıkları, tüm ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer alan ve yaşlı nüfusta da görülme oranı yüksek olan hastalıklardandır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

A) Solunum sistemi
B) Sinir sistemi
C) Endokrin sistem
D) Ürogenital sistem
E) Kalp-damar

Cevap : E) Kalp-damar

Açıklama : Kalp ve damar hastalıkları, hem dünya genelinde hem de Türkiye’de tüm yaş grupları içinde en önde gelen ölüm nedenidir ve görülme sıklığı yaşla birlikte önemli ölçüde artmaktadır.