Sosyal Güvenlik Hukuku 2025-2026 Vize Soruları

Cevap: A) Hazine ve Maliye Bakanlığı
Açıklama: İş Kanunu’na göre, 50 ve daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerleri, çalışan sayısının %3’ü oranında engelli işçi çalıştırmakla yükümlüdür. Devlet, engelli istihdamını teşvik etmek amacıyla bu kontenjan kapsamında çalıştırılan engelli işçilerin sigorta primine ait işveren hissesinin tamamını teşvik olarak üstlenmiştir. İşverenin cebinden çıkması gereken bu prim hissesinin ödemesi doğrudan Hazine ve Maliye Bakanlığı (Hazine) tarafından SGK’ya aktarılarak karşılanır.

Cevap: B) İşverenler sisteme doğrudan katkı vermektedirler.
Açıklama: 1981 yılında Şili’de kurulan bireysel emeklilik modeli (Özel Sigorta Modeli), dünyadaki geleneksel devlet destekli (dağıtım/prim) sistemlerinden çok farklıdır. Bu sistemde çalışanlar ücretlerinin belli bir kısmını AFP (Administradoras de Fondos de Pensiones) adı verilen özel fon yönetim şirketlerine yatırmak zorundadır. Ancak geleneksel sistemlerin aksine Şili modelinde İşverenlerin işçi adına sisteme herhangi bir prim ödeme (doğrudan katkı verme) zorunluluğu yoktur; finansman tamamen işçinin kendi kesintileri (bireysel tasarrufları) üzerinden sağlanır.

Cevap: C) Kredi yurtlar kurumları
Açıklama: İlgili sosyal hizmetler mevzuatına göre; mülki idare amirleri (vali/kaymakam), kolluk kuvvetleri (polis/jandarma), köy muhtarları ve belediye zabıta memurları, görevleri sırasında karşılaştıkları korunmaya, bakıma ve yardıma muhtaç kişileri (çocuk, yaşlı, engelli) derhal ilgili Sosyal Hizmetler birimlerine bildirmekle yasal olarak yükümlüdürler. Ancak yükseköğrenim öğrencilerine barınma ve burs/kredi hizmeti sunan Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK), bu kapsamdaki zorunlu ihbarcı/bildirimci resmi kurumlar arasında yer almaz.

Cevap: B) Yönetim Kurulu en az haftada bir defa og asgari yedi üye ile toplanır.
Açıklama: Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) en yüksek karar, yetki ve sorumluluk organı Yönetim Kuruludur. 4 No’lu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ndeki kurumsal işleyiş hükümlerine göre, işlerin aksamadan ve hızlı bir şekilde karara bağlanabilmesi için SGK Yönetim Kurulu olağan olarak en az haftada bir defa toplanmak zorundadır ve bu toplantıların geçerli olabilmesi için (toplantı yeter sayısı) Kurulun asgari 7 üyesinin katılımı şarttır.

Cevap: C) Sağlık yardımı
Açıklama: Sosyal yardımlar, prim ödeme gücü olmayan muhtaç kişilere devlet veya yardım fonları tarafından yapılan karşılıksız transferlerdir. Aile yardımları konsepti içerisinde gıda, yakacak (kömür), öksüz/yetim aylığı ve eşi vefat etmiş kadınlara bağlanan düzenli nakdi/ayni yardımlar bulunur. Sağlık yardımı (sağlık hizmetlerine erişim hakkı) ise bir sosyal yardımdan ziyade, sosyal sigorta sisteminin (Genel Sağlık Sigortası’nın) sunduğu anayasal ve evrensel bir güvenlik hakkıdır.

Cevap: C) 4/1-c
Açıklama: 5510 sayılı Kanun (Madde 4), farklı kanunlara tabi olan SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı mensuplarını tek çatı altında farklı bentlerle birleştirmiştir. İşçi statüsünde çalışanlar 4/1-a, esnaf ve sanatkârlar 4/1-b kapsamındayken; devlet memurları, hakimler, savcılar ve subaylar gibi kamu idarelerinde kamu görevlisi statüsüyle (Emekli Sandığı kapsamında) çalışanlar 4/1-c bendi kapsamında sigortalı olarak tanımlanmıştır.

Cevap: C) 1986
Açıklama: Türkiye’de yoksullukla mücadele etmek, gelir dağılımındaki adaletsizliği gidermek ve muhtaç durumdaki vatandaşlara nakdi/ayni yardım yapmak amacıyla; halk arasında Fak-Fuk-Fon olarak da bilinen Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu (SYDTF), 3294 sayılı Kanun ile 1986 yılında kurulmuştur. Bu fon, il ve ilçelerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla devletin sosyal yardım ağının en büyük finansman kaynağıdır.

Cevap: E) Primsiz Ödemeler Genel Müdürlüğü
Açıklama: Yeni hükümet sisteminde SGK’nın ana hizmet birimleri yeniden düzenlenmiştir. Kurumun bünyesinde Sigorta Primleri, Emeklilik Hizmetleri, Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlükleri ile Aktüerya ve Fon Yönetimi Daire Başkanlığı gibi temel birimler yer alır. Ancak geçmişte var olan Primsiz Ödemeler Genel Müdürlüğü, sosyal yardımların Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü) bünyesinde toplanmasıyla SGK’nın ana hizmet birimleri arasından çıkarılmıştır.

Cevap: E) Raporda insanların yoksulluktan kurtarılma çareleri aranmıştır.
Açıklama: İkinci Dünya Savaşı sırasında (1942) İngiltere’de yayımlanan Beveridge Raporu, modern sosyal güvenlik (refah devleti) sistemlerinin anayasası kabul edilir. Sir William Beveridge, toplumun karşı karşıya olduğu Beş Büyük Dev (Yoksulluk, Hastalık, Cehalet, Sefalet/Kötü Barınma ve İşsizlik/Tembellik) ile mücadele edilmesi gerektiğini savunmuştur. Raporun temel felsefesi ve amacı, parça parça olan sigorta sistemlerini vergilerle desteklenen tek ve evrensel bir çatı altında toplayarak vatandaşı beşikten mezara kadar yoksulluktan kurtarmaktır.

Cevap: A) yüzde 25 ’i oranında
Açıklama: Sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini sağlamak ve kurumun finansman açığını kapatmak amacıyla, 5510 sayılı Kanun ile devlete de doğrudan katkı yükümlülüğü getirilmiştir. Buna göre Devlet; SGK’nın malullük, yaşlılık ve ölüm (uzun vadeli) ile genel sağlık sigortası kollarından ay itibarıyla fiilen tahsil ettiği toplam prim tutarının dörtte biri (%’ 25 i) oranında Hazine’den Kuruma Devlet Katkısı ödemekle yükümlüdür.

Cevap: E) Prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler
Açıklama: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre; kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanlardan (4/1-b, eski Bağ-Kur), gelir vergisinden muaf tutulan ve esnaf siciline kayıtlı olanların, aylık net faaliyet gelirlerinin prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 katından (yani aylık asgari ücretten) az olduğunu belgelemeleri halinde zorunlu sigortalılık kapsamı dışında kalma hakları bulunmaktadır. Bu düzenleme, çok düşük gelirli küçük esnafı korumak amacıyla getirilmiş bir muafiyettir.

Cevap: C) 4/I-b kapsamında sigortalı sayılmışlardır.
Açıklama: 5510 sayılı Kanun’un sigortalılık hallerini düzenleyen maddelerine göre, mesleki faaliyetlerini kendi nam ve hesaplarına bağımsız olarak yürütenler 4/1-b (eski Bağ-Kur) statüsünde sigortalı kabul edilirler. 6132 sayılı At Yarışları Kanunu’na tabi olan jokeyler ve antrenörler de (bir işverenin emir ve talimatı altında sabit bir maaşla çalışmadıkları, serbest meslek erbabı statüsünde faaliyet gösterdikleri için) 4/1-b bendi kapsamında bağımsız sigortalı sayılmışlardır.

Cevap: E) Ölüm
Açıklama: Sosyal güvenlik hukukunda riskler kaynağına göre üçe ayrılır: Mesleki riskler (iş kazası ve meslek hastalığı), Sosyo-ekonomik riskler (işsizlik, ailevi yükler) ve Fizyolojik riskler. İnsanın bedensel ve biyolojik yapısından, yaşam döngüsünden kaynaklanan ve çalışmayı imkansız kılan doğal süreçlere fizyolojik riskler denir. Hastalık, analık, malullük, yaşlılık ve Ölüm insanın biyolojik/fizyolojik doğasıyla doğrudan ilgili oldukları için fizyolojik riskler kategorisinde değerlendirilir.

Cevap: B) Genel Sağlık Sigortası (GSS)
Açıklama: Türkiye’de ikamet eden ve sosyal güvenlik şemsiyesi dışında kalan vatandaşların sağlık hizmetlerine erişimini garanti altına almak için 2012 yılında tam anlamıyla uygulanmaya başlanan sistem Genel Sağlık Sigortası (GSS) dır. Gelir testi sonucunda aile içindeki kişi başına düşen geliri asgari ücretin üçte birinden az olan muhtaç vatandaşların GSS primleri, sosyal devlet ilkesi gereği bizzat Devlet (Hazine) tarafından ödenmektedir.

Cevap: B) Yeni Zelanda
Açıklama: Sosyal güvenlikte primli rejim, işçi ve işverenden toplanan katkı paylarıyla (Bismarck Modeli) finanse edilirken; primsiz rejim, vatandaşların hiçbir prim ödemediği, tüm yardımların devlet bütçesinden karşılandığı sistemdir. Dünyada primsiz rejimi hiçbir karma yapıya yer vermeden, saf (pür) biçimde sadece devletin genel vergi gelirleriyle finanse eden ve tüm vatandaşlarına asgari geçim güvencesi sunan tek özgün ülke Yeni Zelanda’dır.

Cevap: C) Aktif olarak çalışan nesilden o dönemde toplanan primlerin, pasif durumda olan mevcut emeklilerin aylıklarının ödenmesinde kullanılması esasına dayanır.
Açıklama: Türkiye dâhil dünyadaki many devlet destekli sosyal güvenlik sisteminin temel finansman yöntemi Dağıtım (Pay-as-you-go) sistemidir. Bu sistem nesiller arası bir dayanışma felsefesine dayanır. Aktif olarak çalışan genç nüfustan toplanan sigorta primleri bir havuzda biriktirilmeksizin veya borsada değerlendirilmeksizin, o an emekli aylığı almakta olan pasif (yaşlı) nüfusun maaşlarının ödenmesinde anında dağıtılarak kullanılır.

Cevap: D) Sigortalının kendi özel aracıyla hafta sonu tatile giderken kaza geçirmesi
Açıklama: 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesinde iş kazasının tanımı net olarak yapılmıştır. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada (A), işverenin işini yaparken (B), emzirme izni sırasında (E) veya işverence sağlanan bir taşıtla (servisle) işe gidiş gelişi sırasında (C) meydana gelen ve sigortalıyı bedenen/ruhen engelli hale getiren olaylar İş Kazası sayılır. Ancak sigortalının mesai dışında, işverenin tahsis etmediği kendi özel aracıyla özel bir amaç (tatil) için seyahat ederken geçirdiği kaza iş kazası kapsamına girmez.

Cevap: D) Malullük Sigortası
Açıklama: Sosyal güvenlik sisteminde sigorta kolları taşıdıkları riskin niteliğine göre kısa ve uzun vadeli olarak ikiye ayrılır. İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortaları geçici gelir kayıplarını karşıladığı için kısa vadeli sigorta kollarıdır. Ancak sigortalının çalışma gücünü %60 ve üzerinde kaybetmesi durumunda devreye giren Malullük Sigortası, tıpkı yaşlılık ve ölüm sigortaları gibi kalıcı ve ömür boyu süren bir gelir kaybını telafi ettiği için Uzun Vadeli Sigorta Kolları sınıfındadır.

Cevap: A) Kısmen maaş görüşü
Açıklama: Sosyal güvenlik sisteminde kesilen primlerin hukuki niteliğini açıklamak için doktrinde çeşitli teoriler geliştirilmiştir. Bunlar; primin işçinin ertelenmiş bir ücreti olduğu (ücret görüşü), devletin zorla tahsil ettiği bir kamu geliri olduğu (vergi veya vergi benzeri ödeme görüşü), karma (ikili nitelik) görüşü ve kendine özgü sui generis bir ödeme olduğu görüşleridir. Ancak primleri aylık gelire benzeten Kısmen maaş görüşü diye bir hukuki kuram veya doktrin tanımlaması bulunmamaktadır.

Cevap: D) Yeşil kart uygulaması
Açıklama: Türkiye’de herhangi bir sosyal güvenlik kurumunun (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) güvencesi altında olmayan, prim ödeme gücünden yoksun ve yoksul vatandaşların sağlık hizmetlerine erişimini sağlamak amacıyla 1992 yılında Yeşil Kart Uygulaması başlatılmıştır. Yeşil kartlı vatandaşların tedavi giderleri tamamen devlet bütçesinden karşılanmıştır. Bu sistem, 2012 yılında Genel Sağlık Sigortası (GSS) sistemine entegre edilerek yürürlükten kaldırılmıştır.

Cevap: D) Yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler
Açıklama: Kısmi (dar) kapsamlı sigortalılık; sadece belirli risklere (genellikle kısa vadeli iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortasına) karşı prim ödenen, emeklilik (uzun vadeli) priminin kesilmediği gruptur. Çıraklar, stajyerler, mesleki eğitim gören öğrenciler, işyurtlarında çalışan tutuklu/hükümlüler ve iş kaybı tazminatı alanlar kısmi sigortalıdır. Ancak okulların atölyelerinde değil, doğrudan ticari piyasada yapım ve üretim işlerinde fiilen normal bir işçi gibi istihdam edilen öğrenciler 4/1-a kapsamında tam sigortalı sayılırlar.

Cevap: A) Maluliyet
Açıklama: Sosyal sigorta kollarında riskler, etkilerinin süresine ve niteliğine göre kısa ve uzun vadeli olarak ikiye ayrılır. İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortaları, geçici iş göremezlik hallerini kapsadıkları için Kısa Vadeli Sigorta Kolları içerisinde yer alır. Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ise kalıcı gelir kaybı yarattıkları ve uzun bir prim ödeme süreci gerektirdikleri için Uzun Vadeli Sigorta Kolları arasında sınıflandırılır.

Cevap: D) 4/1-a
Açıklama: 5510 sayılı Kanun (Madde 4), sigortalılık statülerini üç ana bende ayırmıştır. İşçi-işveren ilişkisine dayanan bir hizmet akdiyle (sözleşmesiyle) bir veya birden fazla işverene bağlı olarak çalışanlar 4/1-a bendi kapsamında sigortalı sayılırlar. Bu statü, 5510 sayılı Kanun öncesinde SSK (Sosyal Sigortalar Kurumu) kapsamındaki işçileri ifade eden statüdür.

Cevap: D) İş kaybı tazminatı alanlar
Açıklama: Umumi kadınlar (seks işçileri), çiftçi mallarını koruma bekçileri, sendika yöneticileri ve sanatçılar/düşünürler yasadaki özel hükümlerle sosyal güvenlik şemsiyesine (4/1-a veya 4/1-b kapsamında) tam sigortalı olarak dâhil edilmişlerdir ve uzun vadeli sigorta kollarına tabidirler. Ancak özelleştirme nedeniyle işsiz kalan ve İş kaybı tazminatı alanlar, sadece kısa vadeli bazı risklere (GSS vb.) karşı korunurlar; adlarına emeklilik primi yatırılmadığı için kısmi (dar kapsamlı) sigortalı sayılırlar, tam sigortalı değildirler.

Cevap: B) Dışişleri Bakanlığı
Açıklama: Sosyal güvenlik mevzuatındaki özel koruma düzenlemeleri kapsamında; yurt dışında (yabancı ülkelerde) Türk kültürüne, diline ve eğitimine hizmet eden, görevlendirilen öğretmenlere, uyruklarına (vatandaşlıklarına) bakılmaksızın hastalık, kaza veya özel durumlarında yapılan tedavi ve yardım masrafları doğrudan Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı bütçesinden karşılanmaktadır. Bu uygulama, yurtdışındaki kültürel faaliyetlerin ve temsilcilerin korunması politikasıdır.